Người anh hùng trên bầu trời Tổ quốc
Câu chuyện về Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Hanh – một trong những phi công đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam bắn rơi máy bay Mỹ F-105, người đã góp phần xây dựng và chỉ huy lực lượng không quân cách mạng trong những năm tháng chiến tranh bảo vệ Tổ quốc
Trần Hanh, tên thật là Trần Huy Hanh (29/11/1932 – 05/12/2024), sinh ra tại làng Tức Mặc, xã Lộc Vượng, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định, trong một gia đình nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước. Từ khi còn trẻ, ông đã sớm giác ngộ cách mạng và tham gia các hoạt động thanh niên, thông tin phục vụ kháng chiến.
Tháng 4 năm 1947, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn cam go, Trần Hanh rời gia đình đi theo cách mạng. Năm 1949, ông chính thức nhập ngũ, được đào tạo tại Trường Quân chính Liên khu 3 và từng bước trưởng thành trong môi trường quân đội. Ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1950, sau đó đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy, chính trị trong các đơn vị chủ lực.
Trong những năm kháng chiến chống Pháp, ông cùng đơn vị chiến đấu trên nhiều chiến trường, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến và tiếp quản miền Bắc năm 1954.
Từ người lính bộ binh trở thành phi công chiến đấu
Sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc, trước yêu cầu xây dựng lực lượng không quân cách mạng, năm 1956, Trần Hanh được tuyển chọn đi đào tạo phi công tại Trung Quốc trên loại máy bay tiêm kích MiG-17. Sau bốn năm học tập, ông trở thành một trong những phi công chiến đấu đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam.
Năm 1964, ông về nước và được giao nhiệm vụ làm Đại đội trưởng Đại đội 1 thuộc Trung đoàn 921 – Đoàn Không quân Sao Đỏ. Đây là đơn vị nòng cốt của lực lượng tiêm kích Việt Nam trong cuộc chiến đấu bảo vệ bầu trời miền Bắc.
Trận đánh lịch sử trên bầu trời Hàm Rồng
Ngày 3 tháng 4 năm 1965, Trần Hanh tham gia trận đánh đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam chống lại máy bay Mỹ khi địch tập kích khu vực cầu Hàm Rồng, Thanh Hóa – một vị trí chiến lược trên tuyến giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam.
Sang ngày 4 tháng 4 năm 1965, ông tiếp tục trực tiếp tham gia trận không chiến bảo vệ cầu Hàm Rồng. Trong trận đánh này, biên đội do ông chỉ huy gồm các phi công Trần Hanh, Phạm Giấy, Lê Minh Huân và Trần Nguyên Năm đã dũng cảm đối đầu với lực lượng máy bay Mỹ đông hơn nhiều lần.
Bằng chiến thuật linh hoạt, tinh thần chiến đấu kiên cường và kỹ năng bay xuất sắc, biên đội MiG-17 của Việt Nam đã tấn công đội hình máy bay F-105 của Mỹ. Trần Hanh đã điều khiển máy bay bắn trúng chiếc F-105D do Đại úy James Alan Magnusson điều khiển, trở thành một trong những phi công đầu tiên của Việt Nam lập chiến công bắn rơi máy bay F-105 – loại máy bay hiện đại của Không quân Mỹ lúc bấy giờ.
Sau trận đánh, do phải chiến đấu trong điều kiện vô cùng khốc liệt, máy bay của Trần Hanh bị hết dầu, hỏng la bàn và ông buộc phải hạ cánh xuống một con suối cạn thuộc huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An. Sau đó, ông được nhân dân địa phương phát hiện, giúp đỡ và đưa trở về đơn vị an toàn.
Chiến công của Trần Hanh trong trận không chiến Hàm Rồng đã trở thành dấu mốc quan trọng, khẳng định khả năng chiến đấu của Không quân Nhân dân Việt Nam trước một lực lượng không quân hiện đại của đối phương.
Người chỉ huy tài năng của Không quân Nhân dân Việt Nam
Sau những chiến công trên bầu trời miền Bắc, Trần Hanh tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong quân đội. Ông lần lượt giữ các chức vụ Trung đoàn phó, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 921, Sư đoàn phó Sư đoàn Không quân 371, rồi Tư lệnh Binh chủng Không quân kiêm Sư đoàn trưởng Sư đoàn 371.
Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, ông tham gia chỉ huy lực lượng không quân, góp phần vào chiến thắng lịch sử giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Sau năm 1975, Trần Hanh tiếp tục có nhiều đóng góp trong công tác xây dựng quân đội. Ông giữ các cương vị quan trọng như Phó Tư lệnh Quân chủng Không quân, Tư lệnh Quân chủng Không quân, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.
Năm 1984, ông được phong quân hàm Thiếu tướng; năm 1989 được thăng quân hàm Trung tướng. Trong lĩnh vực chính trị – xã hội, ông từng là Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IV, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam nhiệm kỳ IV (2007 – 2012), tiếp tục đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.
Người anh hùng sống mãi với lịch sử Không quân Việt Nam
Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và xây dựng lực lượng, năm 1967, Trần Hanh được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huân chương Quân công, Huân chương Chiến công, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huy chương Quân kỳ Quyết thắng cùng nhiều danh hiệu, huy hiệu cao quý khác.
Ngày 5 tháng 12 năm 2024, Trung tướng Trần Hanh từ trần, hưởng thọ 92 tuổi. Cuộc đời ông là hành trình của một người lính cách mạng: từ chiến sĩ kháng chiến, phi công chiến đấu, đến người chỉ huy cấp cao của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Tên tuổi Trần Hanh mãi gắn liền với những trang sử vẻ vang của Không quân Nhân dân Việt Nam – biểu tượng của lòng dũng cảm, trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần quyết tâm bảo vệ bầu trời Tổ quốc.
