NGƯỜI ANH HÙNG TRÊN DÒNG BẠCH ĐẰNG – TRẦN HƯNG ĐẠO
Đào Thị Thanh Nga
Năm 1288, đất nước Đại Việt đứng trước một thử thách đặc biệt lớn. Sau hai lần thất bại trong các cuộc xâm lược Đại Việt vào năm 1258 và 1285, quân Nguyên – Mông tiếp tục chuẩn bị cuộc xâm lược lần thứ ba. Lần này, quân địch huy động lực lượng lớn và xây dựng kế hoạch tiến công từ nhiều hướng. Trước tình hình đó, triều Trần phải tổ chức một cuộc kháng chiến quy mô lớn. Người giữ trọng trách chỉ huy quân đội Đại Việt là Trần Hưng Đạo, vị tướng được lịch sử ghi nhớ như một trong những nhà quân sự kiệt xuất của dân tộc.
Trần Hưng Đạo tên thật là Trần Quốc Tuấn, sinh khoảng năm 1228. Ông là một tướng lĩnh và hoàng thân nhà Trần. Trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông, ông giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức lực lượng, xây dựng kế hoạch và trực tiếp chỉ huy quân đội.
Năm 1288, quân Nguyên – Mông tiến vào Đại Việt theo nhiều hướng. Trước lực lượng mạnh của đối phương, quân Trần chủ động thực hiện kế sách rút lui chiến lược, bảo toàn lực lượng và chờ thời cơ. Đây là một quyết định khó khăn. Nếu cố giữ các thành trì bằng mọi giá, quân Đại Việt có thể bị tiêu hao trước lực lượng đông mạnh của đối phương. Vì vậy, Trần Hưng Đạo chủ trương vừa đánh vừa rút, vừa bảo toàn lực lượng vừa làm cho quân địch suy yếu.Sau một thời gian tiến sâu vào Đại Việt, quân Nguyên – Mông gặp khó khăn về lương thực và hậu cần. Đặc biệt, đoàn thuyền vận chuyển lương thực do Trương Văn Hổ chỉ huy bị quân Trần đánh bại tại vùng biển phía Đông. Quân Nguyên – Mông ngày càng lâm vào thế khó khăn.
Khi quân địch bắt đầu rút lui, Trần Hưng Đạo nhận thấy thời cơ quyết định đã đến. Ông lựa chọn sông Bạch Đằng làm nơi tổ chức trận quyết chiến. Đây là một vùng sông nước có thủy triều lên xuống mạnh, địa hình thuận lợi cho việc bố trí trận địa.Quân Trần cho đóng những cọc gỗ lớn có bịt sắt xuống lòng sông. Khi thủy triều lên, những cọc này bị nước che khuất. Quân ta bố trí lực lượng mai phục ở hai bên bờ và chờ quân địch tiến vào.Khi đoàn thuyền quân Nguyên – Mông tiến vào sông Bạch Đằng lúc nước đang lên, quân Trần tổ chức đánh nhử rồi từng bước rút lui. Quân địch tưởng rằng quân Đại Việt đang thất thế nên đuổi theo. Nhưng khi nước triều bắt đầu rút, những cọc gỗ dưới lòng sông dần lộ ra. Đúng thời điểm đó, quân Trần từ nhiều phía đồng loạt tấn công.Đội thuyền của quân Nguyên – Mông bị mắc vào trận địa cọc. Đội hình trở nên rối loạn. Quân Trần từ hai bờ và trên sông liên tục tiến công. Trận chiến diễn ra quyết liệt và cuối cùng quân Nguyên – Mông bị đánh bại nặng nề.
Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 là một trong những chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử Việt Nam. Quân Nguyên – Mông phải rút khỏi Đại Việt và cuộc xâm lược lần thứ ba thất bại.Trách nhiệm của Trần Hưng Đạo trong chiến thắng này không chỉ nằm ở việc trực tiếp chỉ huy trận đánh. Ông còn phải xây dựng chiến lược tổng thể cho cả cuộc kháng chiến. Từ việc bảo toàn lực lượng, tổ chức phản công, chuẩn bị hậu cần đến việc lựa chọn địa điểm quyết chiến, tất cả đều đòi hỏi khả năng lãnh đạo và tư duy quân sự.
Điều đáng khâm phục ở Trần Hưng Đạo là ông không lựa chọn cách đối đầu trực diện với đối phương trong mọi thời điểm. Ông hiểu rằng muốn chiến thắng một đội quân mạnh hơn, phải biết tận dụng địa hình, thời gian và điều kiện chiến trường. Sông Bạch Đằng trở thành một ví dụ nổi bật cho nghệ thuật lấy yếu thắng mạnh trong lịch sử quân sự Việt Nam.Sau chiến thắng, tên tuổi Trần Hưng Đạo trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và tài năng quân sự. Ông được nhân dân tôn kính và gọi là Đức Thánh Trần. Tư tưởng và kinh nghiệm quân sự của ông để lại ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử Việt Nam.
Hơn bảy thế kỷ đã trôi qua kể từ trận Bạch Đằng năm 1288. Những cọc gỗ năm xưa đã trở thành chứng tích khảo cổ đặc biệt, còn câu chuyện về Trần Hưng Đạo vẫn được kể lại cho nhiều thế hệ. Điều làm nên sức sống của câu chuyện ấy không chỉ là chiến thắng trước một đội quân hùng mạnh mà còn là bài học về trí tuệ, sự đoàn kết và khả năng tận dụng sức mạnh của dân tộc.Nếu những người lính trong thời hoa lửa thế kỷ XX để lại những câu chuyện về tuổi trẻ giữa bom đạn thì Trần Hưng Đạo và các chiến sĩ nhà Trần cũng đã từng trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt từ nhiều thế kỷ trước. Tất cả đều gặp nhau ở một điểm: khi đất nước đứng trước thử thách, trách nhiệm của mỗi người trở nên lớn hơn lợi ích của cá nhân.
Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 vì thế không chỉ là một trận đánh. Đó là câu chuyện về trí tuệ Việt Nam, về tinh thần đoàn kết và về một vị tướng đã biết biến dòng sông thành chiến trường quyết định. Tên tuổi Trần Hưng Đạo đã gắn với dòng Bạch Đằng và trở thành một phần không thể thiếu trong ký ức lịch sử dân tộc.
