Người anh hùng tuổi bách niên
Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Phú Vỵ là một trong những người lính đã dành phần lớn cuộc đời mình cho sự nghiệp chiến đấu và bảo vệ Tổ quốc. Sinh ra ở Phúc Xá, bãi giữa sông Hồng, nay thuộc phường Ngọc Thụy, quận Long Biên, Hà Nội, ông sớm tham gia cách mạng và trải qua nhiều chiến trường ác liệt của hai cuộc kháng chiến. Đến năm 2023, ông đã hơn 100 tuổi, có 78 năm tuổi Đảng.
Khai tăng tuổi để được nhập ngũ
Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Phú Vỵ làm công nhân tại Nhà máy Điện Yên Phụ. Khi đất nước bước vào những ngày sục sôi của cuộc kháng chiến, chàng trai Phúc Xá cùng nhóm bạn trong làng tìm cách được vào quân ngũ.
Vì chưa đủ tuổi, ông đã khai tăng tuổi thật từ năm 1924 thành năm 1922 để được nhập ngũ. Mùa đông năm 1946, ông theo đoàn quân Nam tiến vào chiến trường miền Nam chiến đấu. Trong những trận đánh đầu tiên, ông bị thương và được đưa ra Bắc điều trị.
Trước lúc rời đơn vị, Nguyễn Phú Vỵ hứa với đồng đội rằng sẽ trở lại mặt trận tiếp tục chiến đấu. Sau khi bình phục, ông thực hiện đúng lời hứa ấy, tiếp tục tham gia chiến đấu ở nhiều địa bàn thuộc Đồng bằng Bắc Bộ và trải qua hơn 30 trận đánh lớn, nhỏ.
Những lời hứa giữa chiến tranh
Với Nguyễn Phú Vỵ, chữ “hứa” dường như trở thành một phần đặc biệt trong cuộc đời quân ngũ.
Có lần, ông hứa với mẹ rằng sẽ tranh thủ về phép để cưới vợ. Sau những ngày chiến đấu, ông trở về quê và xây dựng gia đình với cô thôn nữ Nguyễn Thị Thành, người trước đó ông chưa từng biết mặt.
Nhưng cuộc sống gia đình vừa bắt đầu, ông lại nhanh chóng trở về đơn vị vì lời hứa với đồng đội. Sau đó, ông tiếp tục hai lần bị thương ngoài mặt trận.
Nhớ lại những năm tháng ấy, bà Nguyễn Thị Thành từng nói rằng chồng mình nhiều lần lên đường rồi trở về, rồi lại tiếp tục ra trận. Chiến tranh không biết trước điều gì, nhưng ông luôn cố gắng giữ lời với cha mẹ, với vợ và với đồng chí, đồng đội.
Nắm cơm của người lính ở lại
Một ký ức khiến người anh hùng tuổi bách niên xúc động nhất là câu chuyện về một nắm cơm của người đồng đội.
Năm 1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, đơn vị của Nguyễn Phú Vỵ tiếp tục chiến đấu giải phóng tỉnh Nam Định. Trong một trận đánh ở Hải Hậu, mỗi cán bộ, chiến sĩ được phát một nắm cơm làm khẩu phần ăn tối.
Trong tiểu đội có chiến sĩ tên Bảo, người nhỏ con nên Nguyễn Phú Vỵ thường giúp mang vác đồ đạc. Trước khi bước vào trận đánh, ông nhận mang giúp gần như toàn bộ tư trang của Bảo, chỉ để lại nắm cơm cho người chiến sĩ trẻ mang theo.
Bảo nói rằng mình chưa đói, muốn để dành nắm cơm đến sáng hôm sau.
Nhưng người lính ấy đã hy sinh trong trận đánh, khi nắm cơm vẫn còn nằm trên bụng và chưa kịp ăn. Nắm cơm sau đó được đặt làm lễ chung cho những chiến sĩ hy sinh trong trận đánh trên chính quê hương của Bảo.
Câu chuyện nhỏ ấy trở thành một ký ức lớn trong cuộc đời Nguyễn Phú Vỵ. Ông nhớ rằng trong những năm chiến tranh gian khổ, khẩu phần của người lính thường chỉ là cơm gạo tẻ độn ngô, khoai. Nhưng nắm cơm không chỉ để nuôi sống người lính mà còn chứa đựng tình đồng chí, đồng đội và nghĩa đồng bào.
Hai người anh hùng từ một ngôi làng
Phúc Xá không chỉ có Nguyễn Phú Vỵ là người lính được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Người em họ của ông là Đại tá Nguyễn Phú Xuyên Khung cũng được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Nguyễn Phú Xuyên Khung là người chỉ huy đào hào để bộ đội đặt khối bộc phá gần 1.000kg, điểm hỏa trên đồi A1 vào đêm trước ngày chiến thắng.
Một người từ Phúc Xá đi qua hàng chục trận đánh ở nhiều chiến trường; một người góp phần tạo nên tiếng nổ quyết định trên đồi A1. Hai người cùng trở về quê hương sau chiến tranh và tiếp tục đóng góp cho cộng đồng.
Người lính năm xưa tiếp tục “tiếp lửa” cho thế hệ trẻ
Sau những năm tháng chiến đấu, Anh hùng Nguyễn Phú Vỵ tiếp tục tham gia xây dựng quê hương. Ông là một trong những người đầu tiên tham gia thành lập Hội Cựu chiến binh phường Ngọc Thụy.
Ở tuổi cao, ông vẫn thường trò chuyện với học sinh, thanh niên, kể lại những câu chuyện về chiến tranh, về đồng đội và về những năm tháng gian khổ mà thế hệ mình đã trải qua. Những câu chuyện ấy giúp thế hệ sau hiểu hơn giá trị của hòa bình và sự hy sinh của những người lính đi trước.
Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Phú Vỵ (thứ hai, hàng đầu, từ phải sang) cùng đồng đội và người thân. Ảnh tư liệu
Hơn một thế kỷ tuổi đời, 78 năm tuổi Đảng, Nguyễn Phú Vỵ đã đi qua gần trọn thế kỷ nhiều biến động của đất nước. Từ chàng trai trẻ khai tăng tuổi để được cầm súng, đến người lính trải qua hơn 30 trận đánh, nhiều lần bị thương rồi trở về với cuộc sống đời thường, ông vẫn giữ nguyên một phẩm chất: đã hứa thì phải giữ lời.
Câu chuyện về người Anh hùng tuổi bách niên vì thế không chỉ là câu chuyện về những trận đánh. Đó còn là câu chuyện về lòng trung thành, tình đồng đội và lời hứa được giữ trọn qua cả một đời người.
