Người anh hùng với lời thề ''Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam"
Xuất thân từ một gia đình chài lưới, Nguyễn Trung Trực đã trở thành thủ lĩnh nghĩa quân kiệt xuất, làm rung chuyển thực dân Pháp với chiến công đốt tàu L’Esperance trên dòng Nhật Tảo và đánh úp đồn Kiên Giang. Với khí tiết lẫm liệt, ông đã tự mình ra nộp mình để cứu nhân dân và nghĩa quân trên đảo Phú Quốc. Trước họng súng quân thù, ông đã để lại lời tuyên bố bất hủ về lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam, trở thành biểu tượng "sinh vi tướng, tử vi thần" trong lòng nhân dân phương Nam.
Nguyễn Trung Trực sinh năm 1837 tại phủ Tân An, tỉnh Gia Định (nay thuộc Long An). Lớn lên trong một gia đình ngư dân bên dòng sông Vàm Cỏ, ông sớm hun đúc tinh thần thượng võ và lòng yêu nước. Khi thực dân Pháp xâm lược, năm 1861, ông đã chiêu mộ những người nông dân nghèo khổ đứng lên kháng chiến, lập nhiều chiến công và được triều đình phong chức Quản cơ.
Dấu son rực rỡ nhất trong sự nghiệp kháng chiến của ông là trận phục kích trưa ngày 10-12-1861. Với chiến thuật mưu trí, ông cùng nghĩa quân đã đốt cháy tàu L’Esperance (Hy Vọng) của Pháp tại vàm Nhật Tảo. Đây là chiếc tàu chiến hiện đại đầu tiên của Pháp bị đánh chìm tại Việt Nam, gây chấn động dư luận lúc bấy giờ. Sau chiến thắng này, ông đổi tên thành Nguyễn Trung Trực.
Sau khi các tỉnh miền Đông Nam Bộ rơi vào tay giặc, ông tiếp tục giữ chức Lãnh binh và Hà Tiên thành thủ úy. Khi thành Hà Tiên thất thủ vào năm 1867, ông rút quân về Rạch Giá, lập căn cứ tại Hòn Chồng. Ngày 16-6-1868, ông chỉ huy quân đánh úp đồn Kiên Giang, tiêu diệt hoàn toàn quân địch tại đây. Trước sự phản công dữ dội của Pháp, ông rút ra đảo Phú Quốc để bảo toàn lực lượng. Tại đây, để ngăn chặn quân giặc tàn sát nhân dân và nghĩa quân bị bao vây, ông đã anh dũng tự ra nộp mình cho giặc bắt vào tháng 10-1868.
Thực dân Pháp vừa mua chuộc bằng vinh hoa phú quý, vừa hăm dọa bằng cái chết, nhưng Nguyễn Trung Trực vẫn giữ vững khí tiết. Câu trả lời của ông trước viên Thống soái Nam Kỳ đã đi vào sử sách như một bản tuyên ngôn về tinh thần bất khuất: “Thưa Pháp soái, chúng tôi chắc rằng lúc nào ngài trừ cho hết cỏ trên mặt đất thì chừng đó ngài mới may ra trừ tiệt được những người ái quốc của xứ sở này”.
Ngày 27-10-1868, thực dân Pháp đem ông ra hành hình tại chợ Rạch Giá. Ông hy sinh khi mới 31 tuổi, nhưng linh hồn và khí phách của ông đã hóa thân vào mảnh đất quê hương. Để tỏ lòng tri ân, nhân dân đã lập đền thờ ông ở nhiều nơi như Long An, Rạch Giá, Phú Quốc... và tôn vinh ông như một vị thần hộ quốc, mãi mãi che chở cho cuộc sống thanh bình của người dân.
