NGƯỜI B TRƯỞNG TRONG CHIẾN DỊCH 71

Tôi gặp ông Nguyễn Quang Ganh vào một buổi chiều yên ả, khi ánh nắng cuối ngày còn vương trên mái ngói cũ của căn nhà nhỏ. Ông đã ngoài bảy mươi, mái tóc bạc phơ và nụ cười hiền như chưa từng biết đến tiếng bom đạn. Nhưng khi tôi bắt đầu hỏi về những năm tháng chiến đấu, ánh mắt người cựu binh ấy bỗng sáng lên — thứ ánh sáng của ký ức, của tự hào, của những điều đã nằm im dưới lớp bụi thời gian.

Ông sinh năm 1949, lớn lên giữa những năm tháng đất nước chia cắt. Ngày 17/7/1967, vừa tròn mười tám tuổi, ông rời quê lên đường nhập ngũ. Ông nói, thời ấy thanh niên miền Nam và miền Bắc gặp nhau trong chiến trường, gọi nhau là đồng chí, là anh em, chỉ ngủ cạnh nhau một đêm đã xem như ruột thịt. Ông kể nhẹ nhàng, nhưng tôi biết sau từng câu nói ấy là những mất mát khó đo đếm.

Trong những câu chuyện ông Ganh chia sẻ, Chiến dịch 71 luôn được nhắc đến với giọng trầm xuống. Đó là nơi ông cùng đơn vị K18 thuộc Sư đoàn 5 đối đầu với lực lượng địch đông gấp bội.

“Nó mạnh lắm chú… bốn sư đoàn chứ ít đâu. Mà mình chỉ có hai.”

Ông vừa nói vừa dùng tay diễn tả lại thế trận, như thể vẫn còn nhìn thấy từng đường tiến – đường lui của đôi bên. Trận ấy, ông và đồng đội được lệnh áp sát địch, đánh gần, đánh nhanh, đánh bất ngờ để triệt tiêu ưu thế hỏa lực của đối phương.

Ban đêm, cả đơn vị hành quân luồn rừng. Mỗi bước chân đều có thể là bước cuối, nhưng họ vẫn tiến. Sáng hôm sau, khi tiếng súng nổ dậy, cả cánh rừng như rung lên. Hai sư đoàn của ta đã đánh bật bốn sư đoàn địch, buộc chúng phải rút chạy, bỏ lại phương tiện và xác quân. Đứng giữa lằn ranh sinh tử, vừa chỉ huy, vừa chiến đấu, vừa động viên anh em giữ vững đội hình.

Tôi hỏi ông có sợ không.
Ông cười nhẹ:

“Sợ chứ… ai mà không sợ. Nhưng sau lưng mình là đồng đội, là đơn vị, là đất nước. Chỉ có cách tiến lên thôi.”

Một câu nói giản dị, nhưng chứa đựng cả tinh thần của thế hệ ấy.

Khi hòa bình lập lại, ông Ganh trở về làng như bao người lính khác. Không kể chiến công, không khoe hào quang, chỉ lặng lẽ dựng lại cuộc sống từ hai bàn tay. Những năm tháng trận mạc ông gói lại, đặt vào im lặng; chỉ khi ai hỏi, ông mới nhẹ nhàng kể, không chút màu mè. Nhưng với những người đi thu thập lịch sử như tôi, chính sự giản dị ấy mới làm câu chuyện trở nên lớn lao.

Có những con người không xuất hiện trên trang nhất của sử sách. Có những chiến công không được đọc trong bất kỳ bài học giáo khoa nào.
Nhưng họ vẫn tồn tại — trong ký ức đồng đội, trong những câu chuyện truyền miệng, và trong những ngọn lửa bình yên mà hôm nay chúng ta được hưởng. Ông Nguyễn Quang Ganh là một trong những con người như thế: Không ồn ào, không lên gân, nhưng cả tuổi trẻ đã gửi lại giữa rừng già miền Đông Nam Bộ.

Xin dành niềm kính trọng sâu sắc nhất cho người lính năm xưa. Xin tri ân những đồng đội của ông — những người đã nằm lại rừng sâu, và cả những người trở về với thân thể không còn nguyên vẹn. Cảm ơn ông Ganh vì đã kể lại câu chuyện để thế hệ sau hiểu rằng: Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng máu, nước mắt, tuổi xuân và cả mạng sống của biết bao người.