NGƯỜI BÁC SĨ ANH HÙNG TRÊN TUYẾN LỬA TRƯỜNG SƠN

rong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giữa đại ngàn Trường Sơn có một lực lượng đặc biệt luôn đi cùng những đoàn quân, những tuyến đường và những trận chiến: đó là những người thầy thuốc quân y. Họ không trực tiếp cầm súng chiến đấu, nhưng lại đứng giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, giành giật từng phút, từng cơ hội sống cho thương binh, bệnh binh. Trong số những người thầy thuốc ấy, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Thầy thuốc Ưu tú, bác sĩ Tạ Lưu là một gương mặt tiêu biểu. Cuộc đời ông là câu chuyện về một người thầy thuốc đã biến tình yêu đồng đội, lòng yêu nước và trách nhiệm nghề nghiệp thành sức mạnh để vượt qua những năm tháng khắc nghiệt nhất của chiến tranh.

Tạ Lưu sinh năm 1931 tại xã Tương Giang, vùng đất giàu truyền thống văn hóa và yêu nước của xứ Kinh Bắc. Ông trưởng thành trong một thời kỳ đất nước có nhiều biến động. Những câu chuyện về quê hương, về những người đi trước và cảnh đời của người dân trong những năm chiến tranh đã sớm hun đúc trong ông ý thức trách nhiệm với đất nước.

Năm 1947, khi mới 16 tuổi, Tạ Lưu được cử đi học lớp y tá để phục vụ quân đội. Ở tuổi ấy, con đường phía trước của một người trẻ còn rất dài, nhưng đất nước lúc bấy giờ đang trong những năm tháng chiến đấu gian khổ. Chàng trai quê Kinh Bắc đã chọn con đường trở thành người chăm sóc sức khỏe cho bộ đội.

Từ một y tá trẻ, ông bắt đầu làm quen với công việc cứu chữa thương binh trong điều kiện thiếu thốn. Những bài học đầu tiên của nghề y không chỉ đến từ sách vở mà còn đến từ thực tế chiến trường. Đó là những đêm thiếu thuốc, thiếu dụng cụ, những ca cấp cứu trong hoàn cảnh gấp gáp và những thương binh cần được cứu chữa ngay lập tức.

Sau đó, ông tham gia chiến dịch Trung Lào. Những năm tháng chiến đấu ấy đã giúp Tạ Lưu tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu. Ông hiểu rằng trên chiến trường, người thầy thuốc không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh, sự bình tĩnh và lòng can đảm. Có những lúc tiếng bom đạn vẫn vang lên, người thầy thuốc phải tập trung hoàn toàn vào người bệnh trước mặt. Có những thời điểm không có đủ điều kiện như trong bệnh viện, nhưng người thầy thuốc vẫn phải tìm cách tốt nhất để cứu người.

Đó là những bài học đầu tiên làm nên người bác sĩ Tạ Lưu sau này.

Năm 1954, chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi. Sau những năm tháng phục vụ ở chiến trường, Tạ Lưu được điều về Khoa Phẫu thuật, Viện Quân y 108. Đây là một bước ngoặt quan trọng trong quá trình trưởng thành nghề nghiệp của ông. Từ một người y tá từng trải qua chiến trường, ông tiếp tục học tập, rèn luyện và nhanh chóng trở thành một trong những y tá ngoại khoa có tay nghề tốt tại phòng mổ.

Những kinh nghiệm thực tế từ chiến trường giúp ông hiểu sâu sắc hơn giá trị của từng thao tác chuyên môn. Trong nghề y, một quyết định chính xác có thể cứu một con người. Một thao tác chậm trễ có thể khiến cơ hội sống mất đi. Vì vậy, Tạ Lưu luôn tự nhắc mình phải học hỏi không ngừng.

Năm 1962, ông được tuyển chọn theo học lớp bác sĩ tại Học viện Quân y. Đây là cơ hội để ông nâng cao trình độ chuyên môn, nhưng đồng thời cũng là một trách nhiệm lớn. Cuộc kháng chiến chống Mỹ ngày càng trở nên ác liệt, nhu cầu về những bác sĩ quân y có chuyên môn cao ngày càng cấp thiết.

Tạ Lưu hiểu rằng muốn cứu được nhiều thương binh hơn, ông phải giỏi nghề hơn.

Ông học tập nghiêm túc, tích lũy kiến thức và không ngừng rèn luyện kỹ năng. Những gì học được không chỉ nhằm phục vụ sự nghiệp cá nhân mà trước hết để trở thành một người thầy thuốc có thể đứng vững ở những nơi gian khổ nhất.

Cuối năm 1965, sau khi tốt nghiệp Học viện Quân y, Tạ Lưu trở thành bác sĩ và được bổ nhiệm làm Đội phó Đội Điều trị 14, Binh trạm 12, Đoàn 559. Từ đây, cuộc đời ông gắn liền với tuyến đường Trường Sơn huyền thoại.

Trường Sơn những năm ấy không chỉ là những cánh rừng rộng lớn, những con dốc hiểm trở và những dòng suối sâu. Đó còn là một chiến trường đặc biệt ác liệt, nơi máy bay và bom đạn liên tục đánh phá các tuyến đường chi viện.

Đội Điều trị 14 được thành lập để thực hiện nhiệm vụ cứu chữa thương bệnh binh trên tuyến đường chiến lược. Tuy mang tên “đội điều trị”, nhưng trên thực tế đơn vị hoạt động như một bệnh viện khu vực giữa rừng Trường Sơn. Nơi ấy tiếp nhận những người bị thương từ các trọng điểm, cấp cứu, phẫu thuật và tìm mọi cách đưa họ trở lại với đơn vị hoặc chuyển về tuyến sau.

Trong điều kiện bình thường, một ca phẫu thuật đã đòi hỏi rất nhiều điều kiện về thuốc men, dụng cụ, ánh sáng, vô trùng và nhân lực. Nhưng ở Trường Sơn, tất cả đều thiếu thốn. Người thầy thuốc phải làm việc trong rừng, dưới những mái lán đơn sơ và luôn phải sẵn sàng đối phó với những trận đánh bất ngờ.

Tạ Lưu đã bước vào hoàn cảnh ấy với một tinh thần đặc biệt.

Các trọng điểm nơi Đội Điều trị 14 phục vụ thường xuyên bị đánh phá ác liệt. Đường chiến lược 15 có những khu vực như Đá Đẽo, Gát, Chóc, phà Xuân Sơn; đường chiến lược 12 có Khe Ve, La Trọng, Bãi Dinh, Cổng Trời; rồi Lùm Bùm, Na Tông, Siêng Phan trên đất bạn Lào. Đó đều là những địa danh gắn với những năm tháng gian khổ của tuyến chi viện Trường Sơn.

Ở bất cứ nơi nào có thương binh, Tạ Lưu và đồng đội tìm cách có mặt.

Có những ngày số thương binh tăng lên liên tục. Có những đợt ông phải đứng mổ nhiều giờ liền. Có những ngày nối tiếp nhau mà người thầy thuốc gần như không có thời gian nghỉ ngơi.

Nhưng trước mắt họ không phải là những con số.

Đó là những người lính.

Là những người vừa trở về từ những trọng điểm nguy hiểm.

Là những người đồng đội có thể chỉ vài giờ trước vẫn còn hành quân trên đường Trường Sơn.

Vì vậy, mỗi thương binh được đưa đến đều là một trách nhiệm.

Tạ Lưu luôn tâm niệm rằng còn cơ hội là còn phải cứu.

Trong hoàn cảnh thiếu thốn, ông cùng đồng đội phải tìm cách vận dụng những kỹ thuật phù hợp với điều kiện thực tế. Những phương pháp gây mê, truyền dịch, truyền máu và phẫu thuật phải được thực hiện với sự linh hoạt cao. Có những khi không đủ các phương tiện như ở bệnh viện tuyến sau, người thầy thuốc phải tận dụng những gì mình có và vận dụng kiến thức để xử lý tình huống.

Chính những năm tháng ấy đã thể hiện rõ tài năng của Tạ Lưu.

Ông không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng tổ chức.

Ông chú trọng đào tạo các y sĩ, y tá và nhân viên trong đội. Ông hiểu rằng một người giỏi không thể cứu được tất cả mọi người nếu phía sau không có một tập thể mạnh. Vì vậy, ông hướng dẫn đồng đội thực hiện thành thạo các kỹ thuật cần thiết, để mỗi người có thể đảm nhiệm nhiều công việc hơn trong hoàn cảnh chiến trường.

Từ Đội Điều trị 14, các đội phẫu thuật được tổ chức và bố trí ở nhiều trọng điểm. Mục tiêu là đưa công tác cứu chữa đến gần hơn với nơi thương binh bị thương.

Đó là một cách làm vừa thực tế vừa đầy trách nhiệm.

Thay vì chờ thương binh vượt một quãng đường dài trong điều kiện nguy hiểm, những người thầy thuốc tìm cách đến gần họ hơn.

Trong số rất nhiều câu chuyện về bác sĩ Tạ Lưu trên tuyến lửa Trường Sơn, có những câu chuyện khiến người ta nhớ mãi.

Một lần, ông được tin có thương binh bị thương nặng tại khu vực Khe Hổ, nơi địa hình rừng núi hiểm trở. Người bị thương lại ở khu vực có dấu vết của thú dữ. Nghe tin, Tạ Lưu cùng đồng đội không ngần ngại luồn rừng, vượt suối để tìm bằng được thương binh.

Đường đi nguy hiểm, nhưng họ không quay lại.

Họ lần theo dấu vết để tìm người bị thương.

Cuối cùng, thương binh được đưa về và kịp thời cứu chữa.

Với Tạ Lưu, đó không phải là một chiến công đặc biệt. Đó chỉ là trách nhiệm của người thầy thuốc.

Nhưng chính những điều ông coi là “bình thường” ấy lại làm nên sự phi thường của một người bác sĩ trên chiến trường.

Có lần khác, một cán bộ chỉ huy pháo cao xạ bị thương nặng tại khu vực phà Xuân Sơn. Vết thương rất nghiêm trọng, nguy cơ nhiễm trùng và mất máu cao. Tạ Lưu cùng đồng đội phải nhanh chóng tiến hành cấp cứu và phẫu thuật trong điều kiện chiến trường.

Mỗi ca bệnh là một cuộc chạy đua với thời gian.

Không có những thiết bị hiện đại.

Không có phòng mổ tiện nghi.

Không có những điều kiện an toàn như bệnh viện ngày nay.

Chỉ có người thầy thuốc, những dụng cụ y tế đơn sơ và quyết tâm cứu người.

Trong những hoàn cảnh như vậy, tay nghề và y đức của người thầy thuốc được thử thách đến tận cùng.

Tạ Lưu luôn đặt người bệnh lên trước.

Có những đợt máy bay đánh phá khiến đường vận chuyển bị ách tắc. Thương binh, bệnh binh dồn về rất đông. Có thời điểm số người cần cứu chữa lên tới hàng trăm, trong đó nhiều trường hợp nguy kịch.

Các bác sĩ, y sĩ và y tá phải làm việc liên tục.

Có những ca mổ kéo dài.

Có những đêm không ngủ.

Có những lúc tất cả đều kiệt sức nhưng vẫn phải tiếp tục.

Trong hoàn cảnh đó, cán bộ quân y không chỉ chữa bệnh cho thương binh mà còn chia sẻ với họ từng phần thuốc, từng khẩu phần ăn và những gì mình có thể.