Người bác sĩ của nhân dân

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và sau đó là chống Mỹ, điều kiện nghiên cứu vô cùng khó khăn. Thiếu máy móc, thiếu hóa chất, thiếu điện, thiếu cả những dụng cụ tối thiểu. Thế nhưng, Giáo sư Đặng Văn Ngữ không nản chí.

Ông cùng đồng nghiệp dựng những phòng thí nghiệm đơn sơ giữa núi rừng Việt Bắc, tận dụng những thiết bị thô sơ để nghiên cứu sản xuất kháng sinh penicillin phục vụ điều trị cho thương binh. Đây là một thành tựu có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh đất nước bị bao vây, nguồn thuốc từ nước ngoài vô cùng khan hiếm.

Giáo sư Tôn Thất Tùng từng kể rằng điều khiến ông khâm phục nhất ở người đồng nghiệp của mình không chỉ là trình độ chuyên môn mà còn là tinh thần làm việc quên mình. Có những đêm Đặng Văn Ngữ làm việc liên tục đến sáng, chỉ nghỉ vài giờ rồi lại tiếp tục xuống cơ sở kiểm tra việc sản xuất thuốc.

Ông thường nói với các học trò:

"Một công trình khoa học chỉ thực sự có giá trị khi cứu được con người."

Câu nói ấy trở thành phương châm sống của nhiều thế hệ cán bộ y tế Việt Nam.

Không dừng lại ở phòng nghiên cứu, Giáo sư Đặng Văn Ngữ còn trực tiếp vào chiến trường miền Nam để khảo sát bệnh sốt rét và tìm biện pháp bảo vệ sức khỏe cho bộ đội. Ông cho rằng người thầy thuốc phải có mặt ở nơi nhân dân cần nhất.

Trong một chuyến công tác tại chiến trường, ông đã anh dũng hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học phục vụ kháng chiến.

Giáo sư Tôn Thất Tùng nhiều lần bày tỏ sự xúc động khi nhắc đến người đồng nghiệp tài năng ấy. Theo ông, Đặng Văn Ngữ đã để lại không chỉ những công trình khoa học có giá trị mà còn là tấm gương về lòng yêu nước, đức hy sinh và tinh thần lao động sáng tạo.

Những đóng góp của Giáo sư Đặng Văn Ngữ đã đặt nền móng cho ngành vi sinh học và sản xuất kháng sinh của Việt Nam, góp phần cứu sống hàng nghìn thương binh và người bệnh trong điều kiện chiến tranh ác liệt.