Người bác sĩ tận tụy trên tuyến lửa Trường Sơn

Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Thầy thuốc Ưu tú Tạ Lưu là một trong những tấm gương tiêu biểu của ngành Quân y trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Dù lập nhiều thành tích đặc biệt xuất sắc trong công tác cứu chữa thương, bệnh binh trên tuyến đường Trường Sơn, ông luôn khiêm tốn cho rằng bản thân chỉ là một phần nhỏ trong công lao chung của những người đã góp sức làm nên huyền thoại Trường Sơn.

Tạ Lưu sinh năm 1931 tại Bắc Ninh. Từ sớm, ông đã tham gia các hoạt động thanh niên cứu quốc ở địa phương. Năm 1947, ông được cử đi học lớp y tá để phục vụ quân đội, sau đó tham gia Chiến dịch Trung Lào và Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sau khi hòa bình lập lại, ông công tác tại Khoa Phẫu thuật của Viện Quân y 108. Với kinh nghiệm thực tiễn phong phú và tinh thần học tập không ngừng, ông tiếp tục được đào tạo bác sĩ chuyên tu tại Học viện Quân y nhằm đáp ứng yêu cầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ đang ngày càng ác liệt.

Cuối năm 1965, sau khi tốt nghiệp Học viện Quân y, bác sĩ Tạ Lưu được bổ nhiệm làm Phó đội trưởng Đội Điều trị 14, đóng quân tại Quảng Bình. Đội có nhiệm vụ cấp cứu, điều trị thương binh, bệnh binh tại các cửa khẩu trên tuyến đường chiến lược 12 và 15. Trong những năm cao điểm của chiến tranh, đặc biệt là mùa khô 1966–1967, lượng thương binh chuyển về rất lớn. Nhiều tháng liền, ngày nào cũng có các ca phẫu thuật. Có thời điểm ông phải đứng mổ liên tục hơn mười giờ mỗi ngày trong nhiều ngày liền.

Trong điều kiện thiếu thốn về trang thiết bị y tế, bác sĩ Tạ Lưu đã mạnh dạn áp dụng nhiều phương pháp kỹ thuật mới như gây mê nội khí quản, truyền tĩnh mạch ngược chiều hay truyền máu trực tiếp khi không có dung dịch chống đông. Ông luôn tâm niệm rằng chỉ cần còn một tia hy vọng thì người thầy thuốc phải cố gắng hết sức để cứu sống thương binh. Chính tinh thần trách nhiệm ấy đã giúp nhiều chiến sĩ vượt qua lằn ranh sinh tử.

Không chỉ giỏi chuyên môn, ông còn là người tận tụy, sẵn sàng có mặt ở những nơi nguy hiểm nhất để cứu chữa đồng đội. Khi nhận tin có thương binh ở những khu vực rừng sâu, suối hiểm, ông luôn tìm mọi cách tiếp cận. Trong một lần công tác tại Khe Hổ, ông cùng đồng đội vượt rừng, băng suối, lần theo dấu vết để tìm và cứu chữa kịp thời cho thương binh.

Một kỷ niệm đáng nhớ là khi Trung đoàn 280 pháo cao xạ đề nghị hỗ trợ cấp cứu một chiến sĩ bị vết thương thấu bụng đã nhiễm trùng nặng. Tạ Lưu cùng bảy cán bộ trong đội phẫu thuật vượt quãng đường dài khoảng 90km giữa khu vực thường xuyên bị máy bay địch uy hiếp để đến nơi. Ngay khi tới nơi, ông cùng đồng đội khẩn trương tiến hành ca đại phẫu kéo dài đến tận đêm khuya. Ca mổ thành công, người thương binh được cứu sống và sau đó trở lại đơn vị tiếp tục chiến đấu.

Từ thực tiễn chiến trường, Ban chỉ huy Đội Điều trị 14 đã đề xuất thành lập các tổ phẫu thuật cơ động theo sát đơn vị chiến đấu để thực hiện nhiệm vụ cấp cứu tại chỗ trong thời điểm quan trọng nhất trước khi chuyển thương binh về tuyến sau. Bác sĩ Tạ Lưu cùng các đồng nghiệp luôn là những người xung phong đến các trọng điểm ác liệt, góp phần cứu sống hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ.

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn, năm 1969, bác sĩ Tạ Lưu được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đội Điều trị 14, nơi ông gắn bó nhiều năm, cũng được phong tặng danh hiệu này vào năm 1973. Khi tuổi đã cao, ông vẫn tiếp tục lao động sáng tạo, viết sách, viết báo và sáng tác thơ về đồng đội cũng như những tấm gương đẹp trong cuộc sống, góp phần lưu giữ ký ức về một thời chiến đấu hào hùng của dân tộc.