Người bán thuốc nam giữa thị trấn Trảng Bom

Trước trận đánh Yếu khu quân sự Trảng Bom ngày 20-7-1951, lực lượng cách mạng không thể chỉ dựa vào trinh sát bên ngoài. Muốn đánh một cứ điểm kiên cố, họ phải biết bên trong có gì, lính thường hoạt động ra sao và thời điểm nào thuận lợi để tiến công.

Một trong những người góp phần thực hiện công việc đó là Nguyễn Thị Bông, còn gọi là Hai Thi.

Trong thời gian chuẩn bị trận đánh, bà hoạt động hợp pháp tại thị trấn Trảng Bom với nghề bán thuốc nam dạo.

Công việc tưởng như rất bình thường ấy lại giúp bà có điều kiện đi lại trong khu dân cư, tiếp xúc với người dân và quan sát tình hình mà không gây sự chú ý.

Nguyễn Thị Bông cùng một số cơ sở khác nằm trong mạng lưới được xây dựng từ tháng 5-1951 để phục vụ công tác chuẩn bị đánh Yếu khu quân sự Trảng Bom.

Bên cạnh bà còn có Hai Sẩm và Mười làm nghề bán cơm. Quán cơm trở thành một điểm tiếp xúc tự nhiên với binh lính trong yếu khu. Những thông tin thu thập từ nhiều cơ sở sau đó được tổng hợp để phục vụ việc xây dựng phương án tác chiến.

Ban chỉ huy Tiểu đoàn 303 cùng lực lượng đặc công và Đại đội Lam Sơn tổ chức vẽ sơ đồ toàn bộ căn cứ. Những thông tin về bố phòng và quy luật hoạt động của đối phương được đưa vào các buổi thực tập trên sa bàn.

Đến chiều 20-7, khi 75 chiến sĩ hóa trang thành công nhân làm đường tiến vào bằng xe cam-nhông, họ đã có trong tay một phương án được chuẩn bị rất kỹ.

Trận đánh diễn ra nhanh chóng. Các lực lượng từ nhiều hướng đồng loạt tiến công và sau khoảng 30 phút đã làm chủ yếu khu.

Nguyễn Thị Bông không có mặt trong đội hình xung kích. Nhưng công việc của bà thuộc phần chuẩn bị không thể thiếu của trận đánh: tạo ra một vỏ bọc hợp pháp để lực lượng cách mạng có thể quan sát và thu thập thông tin ngay giữa khu dân cư.

Câu chuyện của Hai Thi cho thấy trong chiến tranh, một người bán thuốc nam đi từng nhà cũng có thể trở thành một mắt xích quan trọng của cả một kế hoạch quân sự lớn.

Những công việc âm thầm ấy thường không xuất hiện trong hình ảnh của trận đánh, nhưng nếu thiếu mạng lưới cơ sở thì việc nắm bố phòng và quy luật hoạt động của một cứ điểm như Yếu khu Trảng Bom sẽ khó khăn hơn rất nhiều.