NGƯỜI BẢO TÀNG SỐNG GIỮA LÒNG SÀI GÒN VÀ CĂN HẦM VŨ KHÍ MẬU THÂN
Trong căn nhà cổ nằm sâu trên đường Nguyễn Đình Chiểu (Quận 3, TP.HCM), bóng dáng một người già lặng lẽ bên chiếc hầm ngầm lát gạch kín kẽ đã trở thành hình ảnh quen thuộc của lịch sử nội đô Sài Gòn. Đó là câu chuyện về Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Trần Văn Lai (thường gọi là Bác Mai Lĩnh, Bác Năm U Som, sinh năm 1920 – mất năm 2002) – chiến sĩ Biệt động Sài Gòn thuộc Đơn vị 159, người từng qua mặt toàn bộ bộ máy tình báo Mỹ - ngụy để xây dựng căn hầm chứa vũ khí lớn nhất ngay sát sào huyệt kẻ thù. Bác Mai Lĩnh là hình mẫu điển hình cho trí thông minh, lòng dũng cảm và tinh thần mưu trí phi thường của lực lượng Biệt động Sài Gòn – những con người sống trong lòng địch, lấy hiểm nguy làm nhà và lấy lòng yêu nước làm giáp sắt.
NGƯỜI BẢO TÀNG SỐNG GIỮA LÒNG SÀI GÒN VÀ CĂN HẦM VŨ KHÍ MẬU THÂN
Trong căn nhà cổ nằm sâu trên đường Nguyễn Đình Chiểu (Quận 3, TP.HCM), bóng dáng một người già lặng lẽ bên chiếc hầm ngầm lát gạch kín kẽ đã trở thành hình ảnh quen thuộc của lịch sử nội đô Sài Gòn. Đó là câu chuyện về Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Trần Văn Lai (thường gọi là Bác Mai Lĩnh, Bác Năm U Som, sinh năm 1920 – mất năm 2002) – chiến sĩ Biệt động Sài Gòn thuộc Đơn vị 159, người từng qua mặt toàn bộ bộ máy tình báo Mỹ - ngụy để xây dựng căn hầm chứa vũ khí lớn nhất ngay sát sào huyệt kẻ thù.
Bác Mai Lĩnh là hình mẫu điển hình cho trí thông minh, lòng dũng cảm và tinh thần mưu trí phi thường của lực lượng Biệt động Sài Gòn – những con người sống trong lòng địch, lấy hiểm nguy làm nhà và lấy lòng yêu nước làm giáp sắt.
1. Nhà thầu trang trí Dinh Độc Lập và vỏ bọc triệu phú
Bác Trần Văn Lai sinh ra tại Thái Bình nhưng sớm vào Nam lập nghiệp và dấn thân vào con đường cách mạng. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn khốc liệt, ông được Ban Cán sự Biệt động Sài Gòn - Gia Định giao một nhiệm vụ vô cùng đặc biệt: xây dựng một vỏ bọc hợp pháp, giàu có và uy tín ngay giữa trung tâm thành phố để làm cơ sở hoạt động lâu dài.
Bằng tài trí và tay nghề khéo léo, Bác Mai Lĩnh đã vươn lên trở thành một nhà thầu trang trí nội thất lừng danh với thương hiệu "Nhà thầu Mai Lĩnh". Với vỏ bọc của một tư sản giàu có, giao thiệp rộng rãi với giới chức cao cấp ngụy quyền, ông thậm chí còn trúng thầu trang trí nội thất cho Dinh Độc Lập và các căn cứ quân sự Mỹ.
— "Muốn giấu một cây nến thì phải đặt nó vào giữa rừng nến," – Bác Mai Lĩnh từng mỉm cười nhớ lại thời kỳ hoạt động bí mật. – "Tôi đi lại trong Dinh Độc Lập như đi chợ, tay bắt mặt mừng với sĩ quan Mỹ - ngụy, nhưng trong đầu thì tỉ mẩn ghi nhớ từng lối đi, từng ô cửa, từng giờ gác của quân thù."
Toàn bộ tiền lương, lợi nhuận từ các hợp đồng thầu lớn đều được Bác Mai Lĩnh âm thầm quy đổi thành vàng, rồi dùng số vàng đó mua lại hàng loạt căn nhà ở vị trí chiến lược quanh Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài Phát thanh Sài Gòn nhằm chuẩn bị cho trận đánh lớn.
2. Căn hầm huyền thoại và đêm Mậu Thân 1968
Căn nhà số 287/51 đường Nguyễn Đình Chiểu (nay thuộc Quận 3, TP.HCM) được Bác Mai Lĩnh chọn làm nơi đào hầm bí mật chứa vũ khí. Để tránh bị mật thám nghi ngờ, ban ngày ông giả vờ sửa chữa nhà, ban đêm hai vợ chồng ông kiên trì tự tay đào từng vốc đất, bỏ vào thùng gỗ mang đi đổ ở các công trình xây dựng.
Suốt hơn một năm ròng rã dưới lòng đất chật hẹp, thiếu không khí, căn hầm rộng hàng chục mét khối đã hoàn thành. Bác Mai Lĩnh tiếp tục thực hiện kỳ tích: dùng xe ô tô riêng ngụy trang chở hàng tấn súng đạn, thuốc nổ TNT, lựu đạn vượt qua hàng chục trạm kiểm soát dã chiến của địch để giấu xuống hầm.
Đêm mùng 1, rạng sáng mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, lệnh Tổng tiến công và nổi dậy vang lên. Căn nhà của Bác Mai Lĩnh trở thành điểm hội quân lịch sử của Đội 5 Biệt động Sài Gòn. 15 chiến sĩ biệt động kiên cường đã tập hợp tại đây, nhận vũ khí ngay từ lòng hầm bí mật và xuất kích tấn công thẳng vào Dinh Độc Lập – sào huyệt đầu não của chính quyền Sài Gòn.
— "Trận đánh ấy khốc liệt lắm," – Bác Mai Lĩnh bồi hồi, giọng nghẹn ngào. – "Anh em biệt động đa số còn rất trẻ, nhận vũ khí xong ôm lấy tôi rồi lao vào trận địa. Nhiều đồng chí đã vĩnh viễn nằm lại trước cổng Dinh Độc Lập. Căn hầm này không chỉ chứa vũ khí, mà chứa cả máu và nước mắt của đồng đội tôi."
Sau trận đánh Mậu Thân, dù bị địch nghi ngờ, tịch thu toàn bộ tài sản và truy nã gắt gao, Bác Mai Lĩnh vẫn kiên cường bám trụ, thoát ẩn thoát hiện giữa lòng Sài Gòn để tiếp tục gầy dựng lại cơ sở cho đến ngày giải phóng.
3. Di sản sống và ngọn lửa trao truyền thế hệ
Sau ngày đất nước thống nhất 30/4/1975, Bác Trần Văn Lai không giữ lại bất kỳ tài sản cá nhân nào. Ông hiến tặng căn nhà cùng căn hầm lịch sử cho Nhà nước để làm di tích. Năm 2015, ông vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
Căn nhà 287/51 Nguyễn Đình Chiểu ngày nay đã trở thành Di tích Lịch sử Quốc gia – một "địa chỉ đỏ" tự hào giữa lòng TP.HCM, nơi đón hàng trăm ngàn lượt du khách trong và ngoài nước, đặc biệt là thế hệ trẻ tìm về học tập truyền thống.
Trong những buổi sinh hoạt truyền thống của Thành Đoàn TP.HCM tại căn hầm lịch sử, chiếc nắp hầm bật mở năm xưa vẫn khiến bao bạn trẻ bàng hoàng, xúc động перед trí tuệ và sự hy sinh của thế hệ đi trước.
Nắm chặt tay người thân của cố Anh hùng Trần Văn Lai bên miệng hầm bí mật, bạn Nguyễn Minh Anh – một cán bộ Đoàn trẻ – xúc động chia sẻ: — "Câu chuyện của Bác Mai Lĩnh và Biệt động Sài Gòn là bài học vô giá về lòng dũng cảm và trí thông minh Việt Nam. Sống ngay giữa lòng địch, dùng chính tiền của địch để đánh địch, đó là huyền thoại mà chỉ có lòng yêu nước sắt đá mới tạo nên được. Thế hệ trẻ chúng con nguyện đem sức trẻ và trí tuệ để bảo vệ và phát triển thành phố ngày càng giàu đẹp, xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ cha anh."
Nắng vàng Sài Gòn rọi qua ô cửa căn nhà cổ, chiếu sáng những khẩu súng, chiếc xe ô tô ngụy trang năm xưa. Hình ảnh Anh hùng Trần Văn Lai cùng căn hầm vũ khí giữa lòng đô thị sẽ mãi là một tượng đài bất tử, truyền ngọn lửa bản lĩnh, mưu trí và lòng yêu nước cho thế hệ hôm nay và mai sau.
