Người Bí thư Quận ủy Cà Mau đầu tiên và chiến công giải phóng tuyến sông Trẹm lịch sử
Trong biên niên sử cách mạng của vùng đất Mũi Cà Mau, có những tên tuổi đã hòa vào sông núi, trở thành biểu tượng cho lòng yêu nước và ý chí bất khuất. Một trong những người đặt nền móng đầu tiên cho phong trào đấu tranh của thế hệ tiền bối chính là đồng chí Phạm Hồng Thám (1902–1978) – người Bí thư Quận ủy Cà Mau đầu tiên, linh hồn của những trận đánh vang dội nơi tuyến sông Trẹm lịch sử.
Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống tại làng Tân Lộc, quận Cà Mau (nay thuộc huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau), Phạm Hồng Thám sớm chứng kiến cảnh nước mất nhà tan, nhân dân lầm than dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Mang trong mình dòng máu kiên cường của người con Nam Bộ, ông nhanh chóng giác ngộ lý tưởng cách mạng và dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng dân tộc từ những năm 1930. Để thuận tiện cho việc hoạt động bí mật và qua mặt tai mắt của kẻ thù, ông đã sử dụng nhiều bí danh khác nhau như Phạm Thái, Đông Phương, Thanh Phong hay Hai Phước.
Bằng sự nhạy bén và uy tín lớn trong quần chúng, năm 1937, khi Quận ủy lâm thời Cà Mau được thành lập, đồng chí Phạm Hồng Thám vinh dự được tín nhiệm bầu làm Bí thư Quận ủy đầu tiên. Đây là bước ngoặt quan trọng, đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của phong trào cách mạng địa phương. Trên cương vị người đứng đầu, ông không quản ngại gian khổ, hiểm nguy, bám đất bám dân để xây dựng cơ sở Đảng, giác ngộ quần chúng và thành lập các đội tự vệ vũ trang.
Dưới sự lãnh đạo tài tình của ông, ngọn lửa đấu tranh tại Cà Mau bùng cháy mạnh mẽ, đỉnh cao là cuộc đối đầu trực diện tại tuyến sông Trẹm và đồn Tân Bằng. Đồn Tân Bằng lúc bấy giờ được ví như một "cái gai" nhức nhối của địch cắm sâu vào vùng căn cứ của ta nhằm kiểm soát dòng sông Trẹm chiến lược. Bằng chiến thuật du kích tài tình, dựa vào lòng dân và địa hình hiểm trở của vùng sông nước, đồng chí Phạm Hồng Thám đã trực tiếp chỉ huy lực lượng nghĩa quân mưu trí tiêu diệt đồn Tân Bằng, bẻ gãy các mũi càn quét của thực dân Pháp, giải phóng hoàn toàn tuyến sông Trẹm trong sự hân hoan của hàng ngàn đồng bào. Chiến công ấy không chỉ làm suy sụp tinh thần binh lính địch mà còn củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân vào sự nghiệp chính nghĩa của Đảng.
Suốt những năm tháng bị địch tù đày, tra tấn dã man cho đến thời kỳ toàn quốc kháng chiến, đồng chí Phạm Hồng Thám vẫn giữ trọn lòng son sắt với Tổ quốc, luôn là tấm gương sáng ngời về tinh thần kiên trung, bất khuất trước họng súng quân thù. Sau này, ông tiếp tục giữ nhiều trọng trách lớn của Đảng như Bí thư Tỉnh ủy Sóc Trăng, đóng góp trọn vẹn cuộc đời cho ngày hội thống nhất non sông.
Đồng chí Phạm Hồng Thám ra đi vào năm 1978, để lại niềm tiếc thương vô hạn nhưng cuộc đời và sự nghiệp của ông đã hóa thân vào dòng chảy lịch sử. Câu chuyện về người Bí thư đầu tiên mưu trí, quả cảm bên dòng sông Trẹm mãi là bài ca bất tử, thổi bùng ngọn lửa yêu nước và niềm tự hào cho các thế hệ hôm nay và mai sau trên mảnh đất Đất Mũi anh hùng.
