NGƯỜI BÍ THƯ XÃ ĐOÀN NẰM LẠI Ở CHỢ TÂN DUYỆT – MỘT ĐỜI TUỔI TRẺ, MỘT LỜI THỀ VỚI NON SÔNG

Có những cái tên khi nhắc đến, lòng người bỗng lặng đi. Có những cuộc đời tuy không dài nhưng lại đủ sức soi sáng cả một thế hệ. Và có những người đã nằm xuống giữa những năm tháng chiến tranh, mang theo tuổi trẻ, ước mơ và bao điều còn dang dở, để hôm nay chúng ta được sống trong một đất nước hòa bình.

Tôi từng nghĩ rằng lịch sử là những trang sách đã khép lại, là những mốc thời gian, những sự kiện và những chiến công được ghi chép qua năm tháng. Nhưng càng tìm hiểu về lịch sử quê hương Cà Mau, tôi càng nhận ra rằng lịch sử không hề xa xôi. Lịch sử hiện diện trong từng địa danh, từng tấm bia tưởng niệm, trong ký ức của những người còn sống và trong cả những câu chuyện mà thế hệ trước chưa bao giờ kể hết.

Là một người con của quê hương Cà Mau, hiện đang đảm nhận vai trò Bí thư Chi đoàn ấp Lý Ấn, tôi luôn tự hào khi được sống trên mảnh đất giàu truyền thống cách mạng. Nhưng có lẽ, niềm tự hào ấy chỉ thực sự trở nên sâu sắc khi tôi biết cúi đầu trước những con người đã từng dành trọn cuộc đời mình cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Trong hành trình tìm về những câu chuyện thời hoa lửa, tôi biết đến đồng chí Phạm Phước Tấn – một người cán bộ Đoàn đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đồng chí từng là Xã ủy viên, Bí thư Xã đoàn Tân Tiến, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau. Năm 1959, đồng chí bị bắt tại chợ Tân Duyệt và đã hy sinh sau những trận tra khảo.

Những dòng thông tin tưởng chừng ngắn ngủi ấy khiến tôi không khỏi xúc động. Một người cán bộ Đoàn, một người con của quê hương, một con người từng có tuổi trẻ, có lý tưởng và có những ước mơ riêng, đã vĩnh viễn nằm lại khi con đường đấu tranh còn đầy gian khó.

Tôi đã dừng lại rất lâu trước cái tên Phạm Phước Tấn.

Tôi tự hỏi: Ngày ấy, đồng chí bao nhiêu tuổi? Trước khi trở thành người cán bộ cách mạng, đồng chí đã từng có những ước mơ gì? Có phải đồng chí cũng từng mong một mái nhà bình yên, một bữa cơm sum họp, một ngày được trở về bên những người thân yêu? Có phải trong sâu thẳm trái tim, đồng chí cũng từng mong được sống trọn vẹn tuổi thanh xuân như bao người trẻ khác?

Những tư liệu tôi tìm được chưa trả lời hết những câu hỏi ấy. Nhưng chính sự lặng im của lịch sử lại khiến tôi càng trân trọng hơn những gì đã được ghi lại về cuộc đời đồng chí.

Năm 1959, khi đất nước còn chìm trong những năm tháng đấu tranh đầy khốc liệt, công việc của một cán bộ Đoàn ở cơ sở không đơn thuần là tập hợp thanh niên. Đó là hành trình vận động, tuyên truyền, xây dựng phong trào, giữ vững tinh thần và khơi dậy lòng yêu nước trong thế hệ trẻ. Mỗi nhiệm vụ đều gắn với trách nhiệm, mỗi bước đi đều có thể đối diện với hiểm nguy.

Ở cương vị Xã ủy viên, Bí thư Xã đoàn Tân Tiến, đồng chí Phạm Phước Tấn không chỉ mang trên vai trách nhiệm của một người cán bộ cách mạng mà còn là người đại diện cho sức trẻ, niềm tin và lý tưởng của thế hệ thanh niên thời ấy.

Tôi hình dung rằng, cũng như bao cán bộ Đoàn khác trong những năm tháng chiến tranh, đồng chí đã từng đi qua những con đường quê còn in dấu bùn đất, từng gặp gỡ những người dân bình dị, từng vận động thanh niên tham gia phong trào cách mạng và từng gửi gắm vào mỗi cuộc gặp gỡ một niềm tin về ngày mai độc lập.

Có thể trong hành trang của đồng chí chẳng có gì nhiều ngoài những vật dụng giản dị và một trái tim luôn hướng về quê hương. Nhưng có một thứ mà tôi tin đồng chí luôn mang theo, đó chính là lý tưởng sống vì đất nước.

Rồi biến cố đau thương xảy đến.

Theo tư liệu lịch sử được đăng trên chuyên trang Câu chuyện thời hoa lửa và bài viết của Báo Cà Mau, năm 1959, đồng chí Phạm Phước Tấn bị phát hiện, bắt giữ tại chợ Tân Duyệt. Trước những trận tra khảo, đồng chí đã hy sinh.

Tôi không muốn dùng những lời lẽ quá nặng nề để tái hiện sự tàn khốc của thời chiến. Bởi đôi khi, chỉ cần biết rằng một người trẻ đã phải rời xa cuộc đời trong hoàn cảnh ấy cũng đủ khiến trái tim người hôm nay cảm thấy nghẹn ngào.

Chợ Tân Duyệt – một địa danh vốn gắn với nhịp sống bình dị của người dân – đã từng lưu dấu một sự kiện đau thương của lịch sử quê hương.

Tôi nghĩ về nơi ấy trong hai thời khắc khác nhau.

Một bên là chợ Tân Duyệt của những năm tháng chiến tranh, nơi một người cán bộ Đoàn bị bắt giữ và không bao giờ có thể trở về với cuộc sống bình thường nữa. Một bên là chợ Tân Duyệt của hôm nay, nơi người dân vẫn đi lại, mua bán, những cuộc gặp gỡ vẫn diễn ra, những đứa trẻ vẫn lớn lên trong tiếng cười và cuộc sống vẫn tiếp tục chuyển mình.

Cảnh vật có thể thay đổi, thời gian có thể xóa nhòa nhiều dấu tích, nhưng sự hy sinh của một con người không thể vì thế mà trở nên vô nghĩa.

Điều khiến tôi xúc động hơn cả là câu chuyện về đồng chí không chỉ được lưu giữ bằng những dòng tư liệu, mà còn được nhắc lại qua ký ức của những người thân và những người đi trước.

Trong bài viết “Thương về đồng đội” đăng trên Báo Cà Mau ngày 3/11/2025, tác giả kể lại ký ức được nghe từ mẹ về người dượng Út Tấn, đồng thời nhắc đến tên đồng chí Phạm Phước Tấn trên bia tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Những lời kể ấy giúp tôi cảm nhận rằng phía sau một cái tên được khắc trên bia đá là cả một cuộc đời, một gia đình và một nỗi đau mà những người ở lại đã mang theo suốt nhiều năm tháng.

Tôi nghĩ đến người mẹ, người thân của đồng chí. Có lẽ, không có nỗi đau nào dễ dàng nguôi ngoai khi một người thân yêu ra đi mà không thể trở về. Những người ở lại phải tiếp tục sống, tiếp tục lao động, tiếp tục nhìn những mùa mưa nắng đi qua, nhưng trong lòng vẫn có một khoảng trống không gì bù đắp được.

Có những người mẹ cả đời chờ một tiếng gọi thân quen. Có những gia đình giữ gìn ký ức về người đã khuất như giữ một phần máu thịt của chính mình. Có những cái tên được nhắc lại trong những câu chuyện gia đình, để con cháu hiểu rằng sự bình yên hôm nay đã từng được đánh đổi bằng những mất mát không thể đo đếm.

Tôi không được sống trong thời đại của đồng chí Phạm Phước Tấn. Tôi cũng không thể biết hết những suy nghĩ, những tâm tư và những điều đồng chí đã trải qua. Nhưng với tư cách là một người cán bộ Đoàn hôm nay, tôi hiểu rằng sự hy sinh ấy là một lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm của tuổi trẻ đối với quê hương, đất nước.

Tôi thường tự hỏi: Nếu được gặp đồng chí trong một khoảnh khắc của lịch sử, tôi sẽ nói điều gì?

Có lẽ tôi sẽ không nói những lời quá lớn lao. Tôi chỉ muốn thưa với đồng chí rằng: Thưa đồng chí, quê hương hôm nay đã đổi thay nhiều lắm!

Những con đường từng in dấu chân của các thế hệ đi trước giờ đã có những diện mạo mới. Những mái trường được dựng xây, những thế hệ học sinh được đến lớp, những người trẻ được tự do theo đuổi ước mơ và lựa chọn con đường tương lai của mình. Thanh niên hôm nay được tham gia công tác Đoàn trong điều kiện hòa bình, được tổ chức các hoạt động tình nguyện, được học tập, lao động và cống hiến mà không phải đối diện với những hiểm nguy như thế hệ đồng chí từng trải qua.

Và thưa đồng chí, màu áo xanh mà chúng tôi đang khoác trên vai hôm nay vẫn tiếp tục mang theo tinh thần cống hiến của những thế hệ đi trước.

Là Bí thư Chi đoàn ấp Lý Ấn, tôi càng nhận thức rõ rằng mình không chỉ đang thực hiện một nhiệm vụ của tổ chức Đoàn, mà còn đang tiếp nối một truyền thống được vun đắp bằng bao thế hệ thanh niên yêu nước. Mỗi buổi sinh hoạt chi đoàn, mỗi hoạt động tình nguyện, mỗi lần thăm hỏi gia đình chính sách, mỗi công trình thanh niên tuy nhỏ bé nhưng đều có thể trở thành một cách thiết thực để thể hiện lòng biết ơn đối với quá khứ.

Tôi không muốn thế hệ trẻ chỉ biết xúc động khi nghe kể về những người đã hy sinh, rồi sau đó lại để những câu chuyện ấy trôi vào quên lãng. Tôi mong mỗi đoàn viên sẽ biết tìm hiểu lịch sử quê hương, biết trân trọng những người có công với cách mạng, biết quan tâm đến cộng đồng và sống có trách nhiệm hơn với từng việc mình làm.

Bởi lòng biết ơn không chỉ nằm trong những lời tri ân được nói ra vào những ngày kỷ niệm. Lòng biết ơn còn phải hiện diện trong cách chúng ta sống mỗi ngày.

Nếu thế hệ trước đã dành tuổi trẻ để bảo vệ quê hương, thì thế hệ chúng tôi phải dành tuổi trẻ để xây dựng quê hương. Nếu ngày ấy, những người cán bộ Đoàn như đồng chí Phạm Phước Tấn đã mang lý tưởng cách mạng đến với thanh niên, thì ngày nay, người cán bộ Đoàn phải mang tri thức, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến đến với cộng đồng.

Đó không chỉ là sự tiếp nối về màu áo, mà còn là sự tiếp nối về phẩm chất và lý tưởng sống.

Tôi viết câu chuyện này với lòng biết ơn của một người trẻ đối với một người đi trước. Tôi không có tham vọng kể hết những điều lịch sử chưa kịp lưu giữ, cũng không muốn thêm thắt những chi tiết chưa được xác minh vào cuộc đời đồng chí. Tôi chỉ mong thông qua những thông tin ít ỏi nhưng quý giá được lưu lại, hình ảnh người cán bộ Đoàn Phạm Phước Tấn sẽ được nhiều đoàn viên, thanh niên biết đến hơn.

Bởi đôi khi, một người anh hùng không cần được nhắc đến bằng những lời lẽ thật lớn lao. Chỉ cần tên tuổi và những cống hiến của họ được thế hệ sau trân trọng, đó đã là một cách để lịch sử tiếp tục sống.

Có thể đồng chí đã không kịp nhìn thấy ngày quê hương hoàn toàn giải phóng. Có thể những ước mơ riêng của đồng chí đã mãi mãi dừng lại giữa năm 1959. Nhưng lý tưởng sống của người cán bộ Đoàn ấy vẫn còn được nhắc nhớ, vẫn có thể trở thành ngọn đuốc tinh thần cho những người trẻ hôm nay.

Tôi là Phạm Ngọc Dược, Bí thư Chi đoàn ấp Lý Ấn. Khi viết những dòng này, tôi càng hiểu sâu sắc rằng chiếc áo xanh thanh niên không chỉ là niềm tự hào, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm. Tôi tự hứa với bản thân sẽ tiếp tục rèn luyện, đoàn kết tập thể, quan tâm đến đoàn viên, thanh niên và tích cực tham gia các hoạt động xây dựng quê hương. Tôi mong rằng mỗi người trẻ trên mảnh đất Cà Mau sẽ biết trân trọng quá khứ, sống đẹp trong hiện tại và có trách nhiệm với tương lai.

Nếu một ngày nào đó, có một đoàn viên trẻ đi qua chợ Tân Duyệt, dừng chân trước bia tưởng niệm và đọc được cái tên Phạm Phước Tấn, tôi mong bạn ấy sẽ dành một phút lặng im để nghĩ về người cán bộ Đoàn năm xưa. Để hiểu rằng trước khi tên tuổi được khắc lên bia đá, đồng chí cũng từng là một người trẻ với những ước mơ, những yêu thương và một cuộc đời đáng lẽ còn có thể đi tiếp.

Và nếu có thể gửi một lời đến thế hệ đi trước, tôi muốn nói rằng:

Thưa những người đã nằm lại giữa thời hoa lửa, chúng tôi chưa từng quên!

Chúng tôi hiểu rằng những con đường bình yên hôm nay được mở ra từ những tháng ngày gian khổ của cha anh. Những mái trường hôm nay được xây dựng trên nền tảng của biết bao hy sinh. Những ước mơ mà chúng tôi đang tự do theo đuổi chính là điều mà thế hệ trước từng khát khao gìn giữ.

Đồng chí Phạm Phước Tấn, một người cán bộ Đoàn của năm 1959, có thể đã khép lại hành trình cuộc đời mình tại chợ Tân Duyệt, nhưng câu chuyện về đồng chí vẫn còn tiếp tục trong ký ức quê hương và trong trái tim những người trẻ biết trân trọng lịch sử.

Bởi tuổi trẻ có thể dừng lại ở một thời khắc, nhưng lý tưởng sống vì quê hương thì không bao giờ dừng lại. Một con người có thể nằm xuống, nhưng những giá trị mà người ấy để lại sẽ tiếp tục sống trong lòng các thế hệ mai sau.

Và hôm nay, dưới màu áo xanh thanh niên, tôi xin được viết tiếp lời hẹn của những người đi trước bằng chính trách nhiệm, nhiệt huyết và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ Lý Ấn.

Để lịch sử không chỉ nằm lại trong quá khứ. Để những người đã hy sinh không bị lãng quên. Và để mỗi bước chân của thế hệ hôm nay đều xứng đáng với những bước chân mà cha anh đã gửi lại giữa một thời hoa lửa.

Người viết: Phạm Ngọc Dược
Bí thư Chi đoàn ấp Lý Ấn