Người Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ và ngọn cờ phong trào công nông

Nguyễn Sỹ Sách (1905 – 1929), quê tại làng Tú Viên, xã Thanh Lương, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Ông là một trong những chiến sĩ cách mạng tiền bối xuất sắc, người giữ vai trò Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ đầu tiên và là người đặt nền móng quan trọng cho việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào phong trào công nông vùng Nghệ - Tĩnh.

Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo nhưng giàu tinh thần yêu nước ở Thanh Chương, Nguyễn Sỹ Sách sớm nổi tiếng là người thông minh, học rộng. Khi đang là học sinh Trường Quốc học Vinh, ông đã tích cực hưởng ứng và lãnh đạo các phong trào đấu tranh của học sinh, đòi nhà cầm quyền Pháp thả tự do cho cụ Phan Bội Châu và tổ chức lễ truy điệu cụ Phan Châu Trinh.

Năm 1926, Nguyễn Sỹ Sách gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Ông được tổ chức cử sang Quảng Châu dự khóa huấn luyện chính trị do Bác Hồ trực tiếp giảng dạy. Sau khi về nước, với năng lực tổ chức mưu trí, ông được bầu làm Bí thư Kỳ bộ Trung Kỳ của Hội. Ông đã lăn lộn qua khắp các tỉnh từ Thanh Hóa đến Quảng Nam, đặc biệt là các vùng công nghiệp như Bến Thủy, Trường Thi để vận động công nhân, nông dân gia nhập tổ chức.

Nguyễn Sỹ Sách là một trong những người đầu tiên nhận thức rõ vai trò liên minh công nông trong sự nghiệp cách mạng. Ông trực tiếp viết nhiều bài báo, tài liệu tuyên truyền lên án sự bất công của xã hội thực dân - phong kiến, khơi dậy tinh thần tự tôn dân tộc cho quần chúng lao động Nghệ An.

Tháng 7/1929, Nguyễn Sỹ Sách bị mật thám Pháp bắt tại Sài Gòn khi đang tham gia hội nghị tổ chức cách mạng. Kẻ thù đã đưa ông về giam tại Nhà tù Vinh và dùng những hình thức tra tấn khốc liệt nhất để khuất phục ông. Nhưng người con đất Thanh Chương vẫn giữ vững khí tiết, không khai báo bất kỳ cơ sở nào của Đảng. Cuối năm 1929, ông đã hy sinh oanh liệt ngay trong ngục tối Nhà tù Vinh khi mới tròn 24 tuổi. Sự hy sinh của ông đã thổi bùng lên ngọn lửa căm thù, mở đường cho cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930 - 1931 bùng nổ.