NGƯỜI BIẾN "SẮT RỈ" THÀNH VŨ KHÍ CHIẾN THẮNG

Giáo sư Trần Đại Nghĩa thời trẻ - Ảnh: tư liệu

Trần Đại Nghĩa, tên thật là Phạm Quang Lễ, du học ở Pháp – học giỏi tới mức người ta bảo, nếu ông ở lại, có khi giờ đã là giáo sư danh tiếng, lái xe hơi, uống cà phê Paris mỗi sáng. Nhưng ông không chọn “bánh mì bơ sữa”, mà chọn về nước… làm súng bắn đuổi thực dân Pháp. Điều kỳ diệu là — ông chế tạo bazooka, lựu đạn, súng không giật, mà trong điều kiện… thiếu đủ thứ: không có phòng thí nghiệm, không có máy móc hiện đại, thậm chí không có... ốc vít xịn! Có lần, ông nói vui:

“Đạn không nổ thì mình nổ — vì tức!”

Thế mà bằng sự thông minh, kiên trì và lòng yêu nước, ông cùng đồng đội lập nên Xưởng quân giới Liên khu IV, rồi Cục Quân giới, biến những vật liệu phế thải thành vũ khí, khiến quân Pháp phải… sợ hãi thật sự.

Một anh kỹ sư người Việt nhỏ bé, từng đứng giữa rừng, cầm ống thép rỉ, thử nghiệm súng ngay trước lán tre — và thành công! Khi đạn nổ, mọi người reo lên, còn ông chỉ cười nhẹ:

“Được rồi, giặc Pháp sắp khổ đây.”

Câu nói ấy giờ nghe vừa hài hước vừa… lạnh sống lưng (đối với Pháp).

Khi kể về ông, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói:

“Chú là một nhà khoa học có tấm lòng yêu nước lớn, đem trí tuệ phục vụ kháng chiến.”

Khi được hỏi tại sao ông lại tình nguyện rời bỏ cuộc sống đầy đủ tại Pháp để về nước tham gia kháng chiến, chấp nhận cuộc sống khó khăn gian khổ, ông từng nói: "Bạn bè của tôi ở lại bên Pháp, họ đều sung sướng, đầy đủ hơn tôi rất nhiều. Nhưng về khía cạnh phụng sự Tổ quốc, họ chẳng có gì cả."

Ngày đất nước hoàn toàn giải phóng 30/4/1975, Trần Đại Nghĩa có ghi vào cuốn sổ tay của mình: “Ngày 30/4/1975, nhiệm vụ của tôi đã hoàn thành, vì hoài bão của tôi hồi nhỏ, sứ mạng của tôi rất đơn giản là tham gia về mặt khoa học, kỹ thuật vũ khí trong cuộc đấu tranh vũ trang cách mạng để giải phóng đất nước, và nay đất nước đã được giải phóng, tôi không muốn gì hơn nữa, vì một đời người không thể làm hơn”

Nói ngắn gọn, Trần Đại Nghĩa là minh chứng sống cho chân lý:

“Yêu nước không nhất thiết phải cầm súng — nhưng nếu là người chế ra súng, thì giặc cũng phải chào thua!”

Yêu nước đôi khi không cần lời to tát, chỉ cần chọn đúng chỗ để đặt khối óc và trái tim mình. Trong lịch sử dân tộc, trí tuệ Việt Nam luôn tỏa sáng — ngay cả giữa chiến khu, giữa bom đạn. Và Trần Đại Nghĩa chính là một biểu tượng lặng lẽ nhưng kiêu hãnh của thời đại ấy.