NGƯỜI BIỆT ĐỘNG TRƯỚC PHÁP TRƯỜNG - LÊ ĐỘ

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, giữa những thành phố bị kiểm soát chặt chẽ, lực lượng biệt động đã tạo nên một mặt trận đặc biệt. Họ hoạt động bí mật ngay trong lòng đô thị, nơi mỗi bước đi đều có thể đối mặt với sự theo dõi và hiểm nguy. Anh hùng, liệt sĩ Lê Độ là một trong những chiến sĩ biệt động tiêu biểu của thành phố Đà Nẵng. Cuộc đời của ông, dù chỉ kéo dài 24 năm, đã trở thành biểu tượng về lòng dũng cảm và khí phách của tuổi trẻ trong những năm tháng chiến tranh.

Lê Độ tên khai sinh là Lê Dậu, sinh năm 1941 tại làng Mỹ Thị, nay thuộc phường Bắc Mỹ An, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng. Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Cha ông là Lê Duy Ban từng tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp. Hoàn cảnh gia đình và truyền thống ấy đã góp phần hình thành ở Lê Độ tinh thần yêu nước từ khi còn rất trẻ.

Năm 1957, khi mới khoảng 16 tuổi, Lê Độ đã tham gia làm liên lạc viên cho một cơ sở cách mạng. Công việc liên lạc trong thời chiến tuy âm thầm nhưng hết sức nguy hiểm. Người liên lạc phải thường xuyên di chuyển, tiếp xúc với các cơ sở bí mật và đảm bảo thông tin không bị lộ. Qua quá trình hoạt động, Lê Độ dần tích lũy kinh nghiệm và trưởng thành trong phong trào cách mạng.

Đầu năm 1963, ông gia nhập đơn vị đặc công thuộc Đội Biệt động thành phố Đà Nẵng. Từ đây, cuộc đời của Lê Độ gắn với những nhiệm vụ bí mật ngay trong lòng thành phố. Ông thường sử dụng một chiếc ghe nhỏ để đưa đón cán bộ qua sông Hàn, đồng thời liên lạc với các cơ sở cách mạng trong nội thành. Công việc tưởng như bình dị ấy thực chất đòi hỏi sự cẩn trọng và lòng can đảm rất lớn, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến toàn bộ mạng lưới bí mật bị phát hiện.

Đầu năm 1965, tình hình tại Đà Nẵng ngày càng căng thẳng khi quân Mỹ trực tiếp đổ bộ vào miền Nam. Đà Nẵng trở thành một địa bàn quân sự đặc biệt quan trọng. Trong hoàn cảnh đó, lực lượng biệt động thành phố phải đối mặt với những nhiệm vụ ngày càng nguy hiểm hơn.

Sau một thời gian theo dõi hoạt động của các sĩ quan Mỹ thường lui tới khách sạn Modern Hotel, nay là khu vực Khách sạn Bạch Đằng, Lê Độ được giao thực hiện một nhiệm vụ táo bạo. Chiều ngày 5 tháng 4 năm 1965, ông mang chất nổ được ngụy trang vào khu vực khách sạn với mục tiêu tiến công các sĩ quan Mỹ. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, sự việc bị phát hiện và Lê Độ bị bắt. Các tư liệu về lịch sử lực lượng vũ trang Đà Nẵng cũng ghi nhận cuộc tiến công táo bạo của chiến sĩ biệt động Lê Độ vào ngày này.

Sau khi bị bắt, Lê Độ bị giam giữ và tra khảo. Nhưng điều làm nên dấu ấn đặc biệt của người chiến sĩ trẻ không chỉ nằm ở nhiệm vụ ông đã thực hiện, mà còn ở khí phách của ông trước cái chết.

Ngày 15 tháng 4 năm 1965, Lê Độ bị đưa ra xử bắn công khai tại sân vận động Chi Lăng. Kẻ thù muốn sử dụng cuộc hành hình để uy hiếp tinh thần của nhân dân thành phố. Nhưng trước giờ phút cuối cùng, người chiến sĩ biệt động trẻ tuổi vẫn giữ thái độ hiên ngang, không khuất phục. Những tư liệu về Lê Độ ghi lại rằng ông đã thể hiện tinh thần bất khuất, biến giây phút cuối cùng của cuộc đời thành lời khẳng định về lòng yêu nước và niềm tin vào con đường mình đã lựa chọn.

Lê Độ hy sinh khi mới 24 tuổi. Sau khi ông hy sinh, ngày 20 tháng 5 năm 1965, Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng ông Huân chương Thành Đồng hạng II. Năm 1997, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên ông cũng được đặt cho một đơn vị đặc công – biệt động và nhiều công trình, tuyến đường, trường học tại Đà Nẵng để ghi nhớ sự hy sinh của người chiến sĩ trẻ.

Câu chuyện về Lê Độ không chỉ là câu chuyện của một cá nhân. Đó còn là hình ảnh tiêu biểu cho một thế hệ thanh niên miền Nam đã trưởng thành giữa chiến tranh. Họ có thể xuất thân từ những gia đình bình dị, từng làm công việc liên lạc, đưa đón cán bộ hay xây dựng cơ sở bí mật, nhưng khi Tổ quốc cần, họ sẵn sàng nhận những nhiệm vụ nguy hiểm nhất.

Đặc biệt, cuộc đời Lê Độ cho thấy một nét đặc trưng của chiến tranh cách mạng trong đô thị. Không phải lúc nào người chiến sĩ cũng chiến đấu trên những chiến trường rộng lớn. Có những cuộc chiến diễn ra ngay giữa phố phường, bên những dòng sông, trong những căn nhà bình thường và giữa những cơ sở tưởng như thuộc quyền kiểm soát tuyệt đối của đối phương. Chính trong môi trường đầy hiểm nguy ấy, những chiến sĩ biệt động như Lê Độ đã tạo nên những dấu ấn đặc biệt.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Lê Độ hy sinh, nhưng câu chuyện về người chiến sĩ trẻ vẫn được nhắc lại như một biểu tượng về khí phách của tuổi hai mươi. Ông ra đi khi chưa kịp sống một cuộc đời dài, nhưng đã để lại một tấm gương về sự lựa chọn của cả một thế hệ: đặt vận mệnh của đất nước lên trên sự an nguy của bản thân.

Tên tuổi Lê Độ vì thế không chỉ thuộc về lịch sử của lực lượng biệt động thành phố Đà Nẵng. Đó còn là một phần ký ức hào hùng về những con người trẻ tuổi đã sống, chiến đấu và hy sinh cho độc lập, tự do của dân tộc.