Người Bộ trưởng trong những ngày đầu giữ nước

Mùa thu năm 1945, sau khi bản Tuyên ngôn Độc lập được công bố tại quảng trường Ba Đình, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức ra đời. Nhưng nền độc lập ấy vẫn còn vô cùng mong manh. Chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với nạn đói, nạn dốt, ngân khố trống rỗng, cùng âm mưu chống phá từ nhiều thế lực trong và ngoài nước. Trong bối cảnh đầy thử thách ấy, Phạm Văn Đồng được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng trong Chính phủ mới.

Những ngày đầu làm việc tại Bắc Bộ Phủ, ông gần như không có khái niệm nghỉ ngơi. Văn phòng khi ấy chỉ là những căn phòng đơn sơ với bàn gỗ, ghế mây, vài chồng tài liệu và ánh đèn dầu leo lét về đêm. Mỗi ngày, hàng chục báo cáo từ các địa phương gửi về phản ánh tình hình khó khăn của nhân dân: nơi thiếu gạo, nơi dịch bệnh bùng phát, nơi cán bộ còn thiếu kinh nghiệm quản lý. Phạm Văn Đồng đọc từng báo cáo rất kỹ, ghi chú cẩn thận bằng nét chữ nhỏ, rõ ràng và đầy tính hệ thống.

Có lần, một cán bộ trẻ bước vào phòng làm việc của ông lúc gần nửa đêm để xin ý kiến xử lý tình huống tại địa phương. Thấy người cán bộ ái ngại vì làm phiền quá muộn, Phạm Văn Đồng chỉ mỉm cười, rót một chén trà rồi bảo: “Việc dân chưa xong thì cán bộ chưa thể nghỉ.”

Câu nói giản dị ấy khiến người cán bộ trẻ nhớ mãi.

Trong những cuộc họp của Chính phủ, Phạm Văn Đồng không phải người phát biểu nhiều nhất. Ông thường lắng nghe tất cả các ý kiến, ghi chép kỹ rồi mới đưa ra nhận xét. Nhưng mỗi khi phát biểu, lập luận của ông luôn rõ ràng, chặt chẽ, có chiều sâu, khiến nhiều người phải suy nghĩ. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhiều lần đánh giá cao phong cách làm việc điềm đạm, thận trọng nhưng hiệu quả của ông.

Thời điểm ấy, nền kinh tế đất nước gần như kiệt quệ. Chính phủ phát động phong trào “hũ gạo cứu đói”, kêu gọi nhân dân đoàn kết vượt qua khó khăn. Phạm Văn Đồng nhiều lần trực tiếp đi xuống cơ sở, gặp gỡ cán bộ địa phương, hỏi chuyện người dân, lắng nghe từng khó khăn cụ thể. Ông không thích báo cáo chỉ toàn những con số đẹp. Với ông, điều quan trọng nhất là cuộc sống thật của nhân dân.

Trong một chuyến công tác tại vùng trung du Bắc Bộ, khi thấy một gia đình chỉ còn vài nắm gạo cho cả tuần, ông lặng người hồi lâu. Trở về Hà Nội, trong cuộc họp hôm sau, ông nhấn mạnh rằng mọi chính sách nếu không bắt đầu từ đời sống thực tế của nhân dân thì sẽ mất ý nghĩa.

Những năm tháng đầu tiên của chính quyền cách mạng là những ngày cực kỳ gian nan, nhưng cũng chính là giai đoạn bản lĩnh lãnh đạo của Phạm Văn Đồng được thể hiện rõ nét. Ông không phải mẫu lãnh đạo ồn ào hay quyết liệt bằng lời nói, mà là người âm thầm gánh vác, bền bỉ xử lý từng công việc nhỏ nhất để góp phần giữ vững chính quyền non trẻ.

Nhiều năm sau, khi nhắc lại giai đoạn ấy, nhiều đồng chí từng làm việc cùng ông đều có chung nhận xét: Phạm Văn Đồng là người càng ở trong khó khăn càng thể hiện sự bình tĩnh hiếm có. Và có lẽ, chính những ngày đầu giữ nước ấy đã chuẩn bị cho ông hành trang để trở thành một trong những nhà lãnh đạo quan trọng nhất của Việt Nam sau này.