Người cầm bút bên trong Nhà lao Tân Hiệp

Trong số những người bị giam tại Nhà lao Tân Hiệp năm 1956 có một người không mang theo súng khi vào tù.

Ông mang theo nghề báo, văn chương và cây đàn guitar.

Đó là Dương Tử Giang, tên thật Nguyễn Tấn Sĩ.

Dương Tử Giang là nhà văn, nhà báo hoạt động tại Sài Gòn. Ông có quan hệ thân thiết với nhà văn Lý Văn Sâm.

Năm 1955, chính quyền Ngô Đình Diệm tăng cường bắt giữ những người bị xem là có liên quan đến phong trào cách mạng.

Dương Tử Giang bị bắt và đưa vào Nhà lao Tân Hiệp.

Nhà lao lúc đó nằm ở Biên Hòa, trong một khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt. Hai lớp hàng rào kẽm gai bao quanh nhà tù. Chín tháp canh bố trí xung quanh. Cửa chính bằng thép và các vị trí gác được nối liên lạc với lực lượng bên ngoài.

Đối với một người làm văn chương như Dương Tử Giang, cuộc sống trong nhà tù là một thế giới hoàn toàn khác.

Nhưng bên trong nhà lao, những người tù chính trị vẫn tìm cách duy trì đời sống tinh thần.

Lý Văn Sâm và Dương Tử Giang được giao phụ trách công tác tuyên huấn. Những người tù tổ chức học bổ túc văn hóa, sinh hoạt và tìm cách duy trì sự đoàn kết.

Dương Tử Giang vẫn viết, vẫn trao đổi với những người đồng chí và vẫn giữ cây đàn guitar.

Nhưng đồng thời, bên trong nhà lao, một kế hoạch lớn đang được chuẩn bị.

Đảng ủy nhà tù nhận thấy nhiều tù nhân có nguy cơ bị đưa đi Côn Đảo hoặc Phú Quốc. Nếu bị chuyển đi, họ sẽ mất liên lạc với phong trào bên ngoài.

Vì vậy, kế hoạch phá khám được xây dựng.

Ngày 2-12-1956, mọi người chờ thời điểm đổi ca gác.

Khi ám hiệu được phát ra, các mũi xung kích đồng loạt hành động.

Dương Tử Giang cùng Lý Văn Sâm ở khu vực trại D.

Trong những phút đầu, tiếng súng vang lên từ các vị trí xung quanh. Những người tù chạy về phía cổng.

Lý Văn Sâm thoát ra ngoài.

Dương Tử Giang chạy cùng một tốp người phía sau.

Khi những người vượt ngục đến khu vực cổng và sân bên ngoài, hỏa lực từ các tháp canh bắt đầu bắn xuống.

Dương Tử Giang bị trúng đạn.

Ông vẫn cố gắng bò về phía suối Đồng Tràm.

Nhưng vết thương quá nặng.

Ông hy sinh khi chỉ còn cách khu vực bên ngoài nhà lao một đoạn ngắn.

Điều khiến câu chuyện trở nên ám ảnh là khi Dương Tử Giang ngã xuống, trên tay ông vẫn còn cây guitar.

Đó là hình ảnh rất khác với những hình ảnh thường thấy về một người chiến đấu.

Không phải khẩu súng.

Không phải quả lựu đạn.

Mà là một cây đàn.

Người cầm đàn ấy đã bước vào nhà tù với tư cách một nhà văn, nhà báo và người hoạt động cách mạng.

Ông rời khỏi nhà tù trong một cuộc nổi dậy mà mục tiêu là trở về với đồng đội và tiếp tục hoạt động.

Nhưng ông đã không thể đi hết con đường ấy.

Cuộc phá khám Tân Hiệp kéo dài khoảng 40 phút.

462 người thoát khỏi nhà tù.

22 người hy sinh.

Dương Tử Giang là một trong những người nằm lại.

Đối với những người sống sót, cái chết của ông trở thành một phần ký ức không thể quên.

Nhiều năm sau, nhà văn Lý Văn Sâm vẫn nhắc đến người bạn của mình.

Hai người từng cùng hoạt động báo chí ở Sài Gòn, cùng bị bắt, cùng bị giam tại Tân Hiệp và cùng chuẩn bị cho cuộc vượt ngục.

Nhưng chỉ một người bước được ra khỏi cánh cổng nhà tù.

Câu chuyện Dương Tử Giang giúp người đọc nhìn cuộc phá khám Tân Hiệp từ một góc rất khác.

Đó không chỉ là một sự kiện quân sự hay một cuộc vượt ngục.

Đó còn là câu chuyện về những người trí thức, nhà văn, nhà báo và những người yêu nước đã sống trong tù như thế nào.

Họ học tập.

Họ viết.

Họ sinh hoạt.

Họ giữ liên lạc.

Và khi thời điểm đến, họ cùng nhau chạy về phía cánh cổng tự do.

Dương Tử Giang đã không đi đến cuối con đường.

Nhưng hình ảnh người nhà văn ngã xuống bên suối Đồng Tràm với cây guitar trên tay đã trở thành một trong những hình ảnh đặc biệt nhất của lịch sử Nhà lao Tân Hiệp.