NGƯỜI CẦM BÚT GIỮA NHỮNG NGÀY KHÔNG BÌNH YÊN

Chiến tranh thường được kể bằng những trận đánh, những con số và những địa danh. Nhưng phía sau những trang lịch sử ấy còn có những người đã âm thầm ghi lại cuộc sống của chiến trường bằng ngòi bút. Chu Cẩm Phong là một trong những người như thế. Ông vừa là nhà văn, nhà báo, vừa là người trực tiếp sống và chiến đấu tại chiến trường Khu 5. Cuốn nhật ký ông để lại không chỉ kể về chiến tranh, mà còn lưu giữ suy nghĩ, tình cảm và những điều rất đời thường của một người trí thức trẻ giữa bom đạn.

Chu Cẩm Phong tên thật là Trần Tiến, sinh ngày 12 tháng 8 năm 1941 tại Hội An, Quảng Nam. Năm 1954, ông theo cha tập kết ra Bắc và học tập tại Hải Phòng. Sau đó, ông theo học Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1964, ông tốt nghiệp loại xuất sắc và được chọn đi đào tạo ở nước ngoài. Nhưng thay vì lựa chọn con đường học tập ấy, ông tình nguyện vào miền Nam chiến đấu.

Đó là một quyết định thể hiện rõ tinh thần của một thế hệ trí thức trẻ thời chiến.

Chu Cẩm Phong có thể tiếp tục con đường học tập, nhưng ông lựa chọn trở về chiến trường.

Từ năm 1964, ông bắt đầu công tác tại chiến trường Quảng – Đà với tư cách phóng viên. Sau đó, ông làm phóng viên, biên tập viên Tạp chí Văn nghệ Giải phóng Trung Trung Bộ và giữ nhiệm vụ Bí thư Chi bộ Tiểu ban Văn nghệ Ban Tuyên huấn Khu 5.

Ở chiến trường, ông không đứng ngoài để quan sát.

Ông đi vào những vùng nguy hiểm, sống cùng bộ đội và du kích, đến những nơi đang diễn ra chiến sự để viết. Bảo tàng Văn học Việt Nam ghi nhận ông là một nhà báo, nhà văn – chiến sĩ, luôn đi vào những vùng ác liệt để sống, chiến đấu và sáng tác.

Những trang nhật ký của Chu Cẩm Phong vì thế mang một giá trị đặc biệt.

Đó không phải những câu chuyện được viết lại nhiều năm sau chiến tranh.

Đó là những gì ông ghi lại trong chính thời điểm mình đang sống.

Ông viết về những chuyến đi, những cuộc gặp, những khó khăn của đồng đội, cuộc sống của người dân và cả những suy nghĩ riêng của mình.

Có những ngày chiến trường căng thẳng.

Có những ngày thiếu thốn.

Có những lúc phải di chuyển liên tục.

Nhưng giữa tất cả những điều đó, người đọc vẫn nhìn thấy một Chu Cẩm Phong rất đời thường – một người con nhớ quê, nhớ mẹ, một người trẻ có những suy nghĩ về tương lai nhưng đã lựa chọn ở lại với chiến trường.

Ngày 1 tháng 5 năm 1971, trong một cuộc chiến đấu không cân sức tại khu vực bên sông Thu Bồn, huyện Duy Xuyên, Quảng Nam, Chu Cẩm Phong cùng đồng đội hy sinh.

Cuốn nhật ký ông mang theo cũng dừng lại cùng cuộc đời ông.

Nhưng nó không biến mất.

Sau chiến tranh, cuốn nhật ký được trao trả và trở thành một tài liệu đặc biệt. Nhật ký chiến tranh của Chu Cẩm Phong có hơn 600 trang trong tuyển tập của ông.

Điều đặc biệt là những trang viết ấy giúp người đọc nhìn thấy chiến tranh từ bên trong.

Không chỉ có những chiến thắng.

Không chỉ có những trận đánh.

Mà còn có sự mệt mỏi, nỗi nhớ, những cuộc chia tay và những con người bình thường đang cố gắng sống qua từng ngày.

Chu Cẩm Phong đã để lại những tác phẩm như Mặt biển, mặt trận, Rét tháng Giêng cùng nhiều truyện ký khác. Sau khi hy sinh, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học và Nghệ thuật năm 2007 và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2010.

Nhưng có lẽ điều khiến người đọc nhớ nhất vẫn là hình ảnh một người trí thức trẻ đã đặt chiếc bút xuống để cầm súng khi cần thiết, rồi lại cầm bút để ghi lại những gì mình chứng kiến.

Chiến tranh đã qua, nhưng những trang nhật ký của Chu Cẩm Phong vẫn còn đó. Chúng giống như một cánh cửa mở về quá khứ, để thế hệ hôm nay có thể nhìn thấy một thời đại không chỉ bằng những con số trong sách lịch sử, mà bằng suy nghĩ và cảm xúc của một người trẻ đã thực sự sống giữa chiến trường.