Người cầm cờ trong 34 đội viên đầu tiên của Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân

Ngày 22 tháng 12 năm 1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo thuộc tỉnh Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tổ chức tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam, chính thức được thành lập với 34 đội viên đầu tiên. Trong buổi lễ ấy, Hoàng Văn Thái, tên khai sinh Hoàng Văn Xiêm, sinh ngày 1 tháng 5 năm 1915 tại xã Tây An, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, được phân công nhiệm vụ cầm lá cờ của Đội, đồng thời phụ trách công tác tình báo và kế hoạch tác chiến từ những ngày đầu.

Sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh thành lập Bộ Quốc phòng và Bộ Tổng Tham mưu, giao cho Hoàng Văn Thái trọng trách xây dựng Bộ Tổng Tham mưu và giữ chức Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ngày 12 tháng 9 năm 1945, ông triệu tập cuộc họp tham mưu quân sự đầu tiên tại số nhà 16 phố Ri-ki-ê, nay là phố Nguyễn Du, Hà Nội, để thống nhất tổ chức cơ quan tham mưu, với chủ trương nghiên cứu, vận dụng có chọn lọc kinh nghiệm tổ chức tham mưu của nước ngoài cho phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam.

Trong suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, bên cạnh trọng trách Tổng Tham mưu trưởng từ tháng 9 năm 1945 đến tháng 11 năm 1953, ông còn trực tiếp làm Tham mưu trưởng và Đảng ủy viên của nhiều chiến dịch lớn như Biên Giới, Trung Du năm 1950, Đường 18, Hà - Nam - Ninh, Hòa Bình năm 1951, Tây Bắc năm 1952, và Thượng Lào năm 1953, những chiến dịch đặt nền móng cho nghệ thuật tham mưu tác chiến của Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn đầu xây dựng.