NGƯỜI CẦM MÁY ẢNH GIỮA CHIẾN TRƯỜNG

Có những người đi qua chiến tranh bằng khẩu súng. Có những người đi qua chiến tranh bằng chiếc cuốc, chiếc xẻng hay những chuyến xe vận tải. Nhưng cũng có những người mang theo một thứ vũ khí đặc biệt: chiếc máy ảnh. Họ không trực tiếp bắn vào kẻ thù, nhưng đứng giữa bom đạn để ghi lại những khoảnh khắc mà nếu không có họ, nhiều hình ảnh về một thời kỳ lịch sử có thể đã bị thời gian xóa nhòa. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Từ Tiện là một người như thế.

Ông sinh năm 1942 tại Thái Lan, trong một gia đình có quê gốc ở xã Thạch Kênh, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Theo tư liệu Báo Hà Tĩnh, gia đình ông có truyền thống cách mạng. Từ nhỏ, ông đã được tiếp xúc với nhiếp ảnh và được đào tạo về nghề này. Năm 1961, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông trở về Việt Nam, làm việc tại Ty Văn hóa Hà Tĩnh, sau đó được đào tạo tại Trường Tuyên huấn Trung ương.

Một người cầm máy ảnh trở về quê hương trong những năm đất nước đang chuẩn bị bước vào thời kỳ chiến tranh khốc liệt.

Có lẽ lúc ấy, Từ Tiện cũng không thể biết rằng chiếc máy ảnh của mình sẽ trở thành một phần của lịch sử.

Khi cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ diễn ra ác liệt ở miền Bắc, Hà Tĩnh trở thành một trong những địa bàn trọng điểm. Những tuyến đường giao thông, cầu cống, nhà ga, bến phà và các khu vực vận chuyển hàng hóa liên tục bị đánh phá. Người dân vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa khắc phục hậu quả bom đạn.

Trong bối cảnh ấy, Từ Tiện không đứng ngoài cuộc.

Ông mang máy ảnh đến những nơi chiến tranh diễn ra khốc liệt nhất để ghi lại hình ảnh của quân và dân Hà Tĩnh.

Chiếc máy ảnh khi ấy không chỉ là phương tiện nghề nghiệp.

Nó là một cách để người nghệ sĩ làm nhiệm vụ.

Ông ghi lại những người lính giữa trận địa, những nữ dân quân, những thanh niên xung phong, những người dân vừa sản xuất vừa chiến đấu. Ông ghi lại cả những khoảnh khắc rất dữ dội của chiến tranh và những phút giây bình dị trong cuộc sống của con người.

Trong số những bức ảnh của ông có những tác phẩm đã trở thành tư liệu quý về Hà Tĩnh thời chiến như hình ảnh “Đẻ mẹ đi đánh Mỹ”, “Tiểu đội nữ Kỳ Phương - đơn vị anh hùng”, “Đơn vị 10 cô gái Đồng Lộc”, hình ảnh Anh hùng La Thị Tám trên đài quan sát đếm từng loạt bom rơi và nhiều khoảnh khắc khác. Những bức ảnh ấy được lưu giữ và nhắc lại như một phần ký ức bằng hình ảnh về cuộc kháng chiến trên quê hương Hà Tĩnh.

Đằng sau mỗi bức ảnh là một câu chuyện.

Để chụp được hình ảnh những nữ thanh niên xung phong giữa chiến trường, người nghệ sĩ phải đến gần nơi bom đạn. Để ghi lại cảnh những người lính chiến đấu, ông phải có mặt ở những khu vực mà bất cứ lúc nào cũng có thể xảy ra nguy hiểm. Đó không phải là một cuộc dạo chơi với máy ảnh.

Đó là nghề nghiệp được thực hiện giữa chiến tranh.

Một bức ảnh đẹp trong thời bình có thể được tạo ra bằng nhiều lần thử.

Nhưng một khoảnh khắc chiến tranh chỉ xuất hiện một lần.

Nếu người cầm máy chậm một giây, khoảnh khắc ấy sẽ biến mất.

Nếu người cầm máy không dám đến gần, câu chuyện sẽ không được ghi lại.

Vì vậy, những bức ảnh của Từ Tiện không chỉ có giá trị nghệ thuật. Chúng còn có giá trị lịch sử.

Nhìn vào một bức ảnh chiến tranh hôm nay, chúng ta có thể thấy những gì sách giáo khoa khó có thể diễn tả hết: khuôn mặt của người lính, dáng đứng của một cô gái thanh niên xung phong, những chiếc xe vận tải trên đường, những trận địa giữa khói bom và cả cuộc sống đời thường của người dân.

Những hình ảnh ấy khiến chiến tranh trở nên gần hơn.

Không còn là những con số.

Không còn là những dòng thống kê.

Mà là những con người cụ thể.

Một cô gái đứng giữa trận địa.

Một người mẹ tiễn con.

Một người lính sau giờ trực chiến.

Một đoàn xe đang chờ thông đường.

Một nhóm thanh niên đang san lấp hố bom.

Đó chính là sức mạnh của nhiếp ảnh.

Và đó cũng là lý do những bức ảnh của Từ Tiện có thể sống lâu hơn thời đại mà chúng được tạo ra.

Trong một bức ảnh, thời gian dừng lại.

Người trong ảnh có thể đã già đi.

Có thể đã mất.

Có thể chiến tranh đã lùi xa hàng chục năm.

Nhưng khoảnh khắc họ đứng trước ống kính vẫn còn nguyên.

Nhờ đó, thế hệ hôm nay có thể nhìn thấy một phần tuổi trẻ của thế hệ cha anh.

Báo Hà Tĩnh từng giới thiệu những bức ảnh quý mà Từ Tiện để lại, trong đó có hình ảnh quân và dân Hà Tĩnh chiến đấu trong bom đạn khốc liệt. Con trai ông, nhà báo Từ Thành, cũng lưu giữ và giới thiệu những tư liệu hình ảnh quý giá mà cha mình đã ghi lại.