Người cha của Chủ tịch Hồ Chí Minh và một cuộc đời vì dân, vì nước
Trong lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, có những con người không trực tiếp cầm súng chiến đấu nhưng vẫn để lại dấu ấn sâu đậm bằng nhân cách, tư tưởng và cách sống. Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là một trong những nhân vật như thế. Ông không chỉ được biết đến là thân phụ của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn là một nhà Nho có tư tưởng tiến bộ, một người hết lòng thương dân và dành những năm tháng cuối đời gắn bó với nhân dân Nam Bộ.
Cuộc đời Nguyễn Sinh Sắc trải qua nhiều biến động của đất nước. Từ một người học trò nghèo vươn lên đỗ đạt, làm quan rồi từ bỏ con đường quan trường, ông lựa chọn cuộc sống gần dân, chữa bệnh cứu người và truyền bá những tư tưởng đạo lý tiến bộ. Những ảnh hưởng từ cuộc đời và nhân cách của ông cũng trở thành một phần quan trọng trong quá trình hình thành tư tưởng, tình cảm của người con Nguyễn Sinh Cung – sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Từ cậu bé mồ côi đến vị Phó bảng triều Nguyễn
Nguyễn Sinh Sắc, còn gọi là Nguyễn Sinh Huy, sinh năm 1862 tại làng Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình nghèo. Cha mất sớm, ông lớn lên trong hoàn cảnh thiếu thốn nhưng nổi tiếng thông minh, ham học.
Được nhà nho Hoàng Xuân Đường nhận làm con nuôi và cho ăn học, Nguyễn Sinh Sắc có điều kiện theo đuổi con đường khoa cử. Ông lần lượt vượt qua các kỳ thi và đến năm 1901 đỗ Phó bảng.
Thành công trên con đường khoa cử mở ra cho Nguyễn Sinh Sắc cơ hội bước vào chốn quan trường. Tuy nhiên, ông không phải một vị quan chỉ biết sống trong khuôn phép triều đình. Qua những năm làm quan, ông ngày càng nhận thấy những bất công mà người dân phải chịu đựng dưới chế độ phong kiến và ách thống trị của thực dân Pháp.
Một vị quan không muốn cúi đầu trước cường quyền
Nguyễn Sinh Sắc từng làm quan tại nhiều địa phương ở Nam Kỳ. Trong thời gian làm việc, ông được biết đến là người có lòng thương dân, không quá câu nệ quyền thế và thường bênh vực những người nghèo khổ.
Quan niệm làm quan của ông gắn với trách nhiệm đối với nhân dân. Ông không xem chức tước là mục đích cuối cùng của cuộc đời. Chính vì vậy, con đường quan trường của Nguyễn Sinh Sắc không kéo dài.
Sau một vụ việc liên quan đến một người dân bị đánh chết, Nguyễn Sinh Sắc bị cách chức. Có nhiều cách diễn giải khác nhau về sự kiện này, nhưng nhìn chung, những năm tháng làm quan đã khiến ông càng thêm thất vọng trước bộ máy phong kiến đương thời.
Rời khỏi quan trường, Nguyễn Sinh Sắc không lựa chọn cuộc sống an nhàn. Ông tiếp tục đi nhiều nơi, sống gần nhân dân và dùng nghề thuốc để giúp đỡ những người nghèo.
Những năm tháng gắn bó với Nam Bộ
Sau khi rời quan trường, Nguyễn Sinh Sắc dành phần lớn những năm cuối đời ở Nam Bộ. Ông đi qua nhiều vùng đất, trong đó có Đồng Tháp, Cao Lãnh và các địa phương thuộc miền Tây.
Ông thường chữa bệnh cho người dân bằng kiến thức y học của mình. Không đặt nặng chuyện tiền bạc, ông quan tâm nhiều hơn đến việc cứu người. Chính lối sống giản dị, gần gũi ấy khiến ông được nhân dân nhiều nơi yêu quý.
Tại Cao Lãnh, Đồng Tháp, những năm tháng cuối đời của Nguyễn Sinh Sắc gắn bó sâu sắc với cộng đồng địa phương. Người dân gọi ông bằng sự kính trọng, không chỉ vì ông là một vị Phó bảng mà còn bởi cách sống thanh bạch, thương người.
Ông mất ngày 27 tháng 11 năm 1929 tại Cao Lãnh, Đồng Tháp.
Người cha để lại dấu ấn sâu đậm trong cuộc đời Nguyễn Ái Quốc
Nguyễn Sinh Sắc có ba người con nổi tiếng: Nguyễn Thị Thanh, Nguyễn Sinh Khiêm và Nguyễn Sinh Cung. Người con út sau này trở thành Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh.
Ngay từ nhỏ, Nguyễn Sinh Cung đã được sống trong một gia đình có truyền thống hiếu học và giàu tinh thần yêu nước. Người cha Nguyễn Sinh Sắc không chỉ dạy con chữ nghĩa mà còn truyền cho các con những bài học về cách làm người, lòng thương dân và thái độ không khuất phục trước cường quyền.
Đặc biệt, tư tưởng “lấy dân làm gốc” thể hiện trong cuộc đời Nguyễn Sinh Sắc có ảnh hưởng nhất định đến quá trình hình thành nhân cách của người con Nguyễn Sinh Cung.
Tuy nhiên, Nguyễn Sinh Sắc không phải là người trực tiếp tạo ra con đường cách mạng sau này của Nguyễn Ái Quốc. Người con đã tự mình trải qua một quá trình tìm đường cứu nước, tiếp xúc với nhiều tư tưởng và phong trào cách mạng khác nhau để tìm ra con đường giải phóng dân tộc.
Điều mà người cha để lại có lẽ nằm sâu hơn ở nền tảng nhân cách: lòng yêu thương con người, sự gần gũi với nhân dân và tinh thần coi trọng đạo lý.
Một cuộc đời không chỉ được nhớ bởi người con nổi tiếng
Nguyễn Sinh Sắc thường được nhắc đến trước hết với tư cách là thân phụ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhưng nếu chỉ nhìn ông qua mối quan hệ ấy thì chưa thể thấy hết giá trị của cuộc đời ông.
Ông là một nhà Nho trưởng thành trong thời kỳ xã hội Việt Nam đầy biến động, từng bước chứng kiến sự khủng hoảng của chế độ phong kiến và sự áp đặt của thực dân Pháp. Từ một người theo đuổi khoa cử, ông bước vào quan trường rồi cuối cùng lại chọn cách sống gần nhân dân.
Không có những chiến công quân sự vang dội, Nguyễn Sinh Sắc cũng không để lại một sự nghiệp chính trị lớn lao. Dấu ấn của ông nằm ở một cách sống: học để làm người, làm quan để giúp dân và khi không thể thực hiện lý tưởng ấy trong chốn quan trường thì trở về với nhân dân.
Hơn 90 năm sau ngày ông qua đời, hình ảnh Nguyễn Sinh Sắc vẫn được nhắc nhớ tại nhiều địa phương, đặc biệt ở Nghệ An và Đồng Tháp. Cuộc đời ông trở thành một phần quan trọng trong câu chuyện về gia đình và quê hương đã góp phần nuôi dưỡng một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất đến lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.
Nếu Nguyễn Sinh Cung sau này đi khắp thế giới để tìm con đường giải phóng dân tộc, thì những năm tháng đầu đời bên người cha Nguyễn Sinh Sắc đã giúp cậu bé làng Sen hình thành những bài học đầu tiên về chữ nghĩa, nhân cách và tình thương đối với những người dân nghèo khổ. Đó là một di sản không ồn ào, nhưng bền bỉ theo suốt cuộc đời của người con sau này trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh.
