Người Châu Á đầu tiên bay vào Vũ trụ

Người Châu Á đầu tiên bay vào Vũ trụ24-07-2020Những năm cuối thế kỷ trước, thế hệ học sinh chúng tôi được học, nghe kể về chuyện Anh hùng phi công Phạm Tuân bay vào vũ trụ. Ngày đó, trong tâm hồn của những cô, cậu bé ngây thơ, Phi công Phạm Tuân như một “siêu anh hùng”, oai phong và cao xa vời vợi, tưởng chẳng bao giờ được gặp dù chỉ một lần. Năm tháng trôi qua, cái duyên nghiệp “áo lính” đã đưa tôi đến với Thủ đô Hà Nội, được công tác tại Quân chủng Phòng không – Không quân, được gặp gỡ, sưu tầm hiện vật và giới thiệu về những câu chuyện của người anh hùng ấy. Trong không khí của những ngày kỷ niệm 40 năm chuyến bay vũ trụ Xô - Việt (23/7/1980 - 23/7/2020), tôi muốn gửi tới bạn đọc về câu chuyện của Trung tướng, Anh hùng phi công Phạm Tuân - người Châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ, người được tuyên dương ba lần danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.Anh hùng phi công bắn rơi “pháo đài bay” B-52Anh hùng phi công Phạm Tuân sinh tháng 02/1947, tại xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Ông nhập ngũ ngày 02/9/1965, sau đó được cử đi học lái máy bay chiến đấu MiG-17 tại trường Không quân Liên Xô, về nước ông là phi công của Không quân nhân dân Việt Nam. Trải qua nhiều cương vị công tác từ Trung đội trưởng phi công (tháng 4/1970), Đại đội trưởng phi công (tháng 4/1974), Trung đoàn phó Trung đoàn Không quân 921 (tháng 4/1976), Phó Sư đoàn trưởng Sư đoàn 371 (tháng 11/1982), Phó Chủ nhiệm, Chủ nhiệm Chính trị Quân chủng Không quân (tháng 10/1987), Phó Tư lệnh Chính trị Quân chủng Không quân (tháng 5/1989), Phó Chủ nhiệm về Chính trị Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (tháng 3/1997), Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (tháng 11/2000).Trưởng thành từ một phi công chiến đấu trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ra miền Bắc, phi công Phạm Tuân đã chiến đấu gan dạ, dũng cảm bắn rơi nhiều máy bay địch. Trong thời gian từ ngày 18 đến ngày 29/12/1972, máy bay Mỹ đánh phá miền Bắc dữ dội, phi công Phạm Tuân đã xung phong trực chiến liên tục và xin được cất cánh đánh máy bay B-52 của Mỹ.
Hai nhà du hành vũ trụ Gorbatko và Phạm Tuân trong khoang lái của Tàu Liên hợp 37 trước khi bay vào vũ trụ. Ảnh tư liệu BTPKKQ.Đêm 27/12/1972, nhiều tốp máy bay B-52 từ hướng Tây Bắc bay vào đánh phá Hà Nội, được lệnh cất cánh, đồng chí Phạm Tuân điều khiển máy bay nhanh chóng tiếp cận mục tiêu và xin công kích. Lúc này, máy bay F-4 của địch bay ở nhiều độ cao, bảo vệ máy bay B-52 rất chặt chẽ, đồng chí đã nhằm thẳng vào tốp B-52 bắn 2 quả tên lửa, hạ tại chỗ 1 chiếc. Sau đó, nhanh chóng vượt khỏi tốp máy bay yểm trợ của địch về hạ cánh an toàn. Chiến thắng này có tác dụng rất lớn trong việc đánh máy bay B-52 của địch được yểm hộ chặt chẽ ban đêm và những kinh nghiệm quý báu về chỉ huy, cách đánh máy bay B-52.Với những thành tích xuất sắc trong chiến đấu, Thượng úy Phi công Phạm Tuân, Trung đội trưởng lái máy bay Đại đội 5, Trung đoàn Không quân 921, Sư đoàn 371, Quân chủng Phòng không – Không quân được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 03/9/1973.Người Châu Á đầu tiên bay vào Vũ trụNăm 1978, thực hiện chương trình hợp tác khoa học nghiên cứu vũ trụ Intercosmos giữa hai nhà nước Việt Nam và Liên Xô, Quân chủng Không quân cùng với chuyên gia Liên Xô tiến hành khám tuyển phi công vũ trụ. Trong quá trình khám tuyển, đồng chí Phạm Tuân và Bùi Thanh Liêm đã được chọn để Liên Xô tổ chức huấn luyện đào tạo phi công vũ trụ cho Việt Nam tại Moscow.

Phạm Tuân và các nhà du hành vũ trụ của Nga làm việc trên tổ hợp quỹ đạo. Ảnh Thư viện và Thiên văn học Nga.Trong buổi gặp gỡ, giao nhiệm vụ cho Quân chủng Không quân và hai đồng chí Phạm Tuân và Bùi Thanh Liêm, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã nói: “Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước Liên Xô muốn người Châu Á bay lên vũ trụ đầu tiên là người Việt Nam và các đồng chí đã giành cho ta vinh dự đó… Đây không phải chỉ là ý nghĩa chuyên môn, kỹ thuật, mà là ý nghĩa về chính trị”.Chủ tịch Ủy ban thường vụ Quốc hội Trường Chinh căn dặn: “Các đồng chí sẽ là người mở đường cho ngành bay vào vũ trụ của nước ta. Đảng và Nhà nước chọn các đồng chí đi học, đây là một vinh dự lớn. Mong các đồng chí mạnh khỏe, học tập tốt, cùng các đồng chí Liên Xô thực hiện chuyến bay thành công”.Ngày 20/4/1979, hai phi công Phạm Tuân và Bùi Thanh Liêm cùng gia đình sang Trung tâm vũ trụ chuẩn bị quá trình tập luyện gian khổ.Hàng không vũ trụ là một lĩnh vực hoàn toàn mới, khác hẳn với không quân cả về quy luật, điều kiện và phương pháp bay, chỉ giống nhau là cảm giác của con người trong không gian. Tại đây, Anh hùng Phạm Tuân được học về nguyên lý bay, cấu tạo con tàu và hệ thống điều khiển con tàu, vất vả nhất chính là rèn luyện sức khỏe để tiếp cận và làm quen với điều kiện không trọng lượng. Điều khó khăn trong bay vũ trụ là không có chuyến bay làm quen hay bay cảm giác như khi học lái máy bay, chỉ tập và bay ngay nên không cho phép phi công được sai sót bất cứ điều gì dù là nhỏ nhất.
Các phi hành gia từ trái qua phải: L. Popov, Phạm Tuân, V. Ryumin và V. Gorbatko. Ảnh Thư viện và Thiên văn học Nga.Trung tướng, Anh hùng phi công Phạm Tuân từng chia sẻ: “Tôi phải làm quen với buồng lái chật hẹp, không ăn, không uống, gói mình trong bộ quần áo giáp kéo dài 7, 8 tiếng đồng hồ, vô cùng mệt mỏi và căng thẳng. Có những buổi tập đổ bộ xuống biển trong điều kiện sóng gió cấp 5, thầy trò nằm trong khoang lái khoảng 2, 3 mét mấy giờ liền, rồi toát xuống biển lạnh vùng vẫy nhiều giờ chờ máy bay cấp cứu. Rồi đến việc tập quay, tập lộn… So với tập lái máy bay thì phức tạp và nặng nhọc hơn nhiều”. Hai phi công Việt Nam là những người có sức khỏe, chăm luyện tập thể thao, đặc biệt đã trải qua nhiều trận đánh ác liệt, đối diện với hiểm nguy nhiều lần, nên họ đã vượt qua mọi thử thách, mọi cuộc kiểm tra khắt khe và được Trung tâm đánh giá là đội bay đạt điểm cao nhất.Ngày 20/7/1980, Trung tâm vũ trụ thông báo quyết định phi công Phạm Tuân là người sẽ bay cùng đồng chí Gorbatko, lúc đó Trung tâm mới chuyển ghế ngồi của ông vào khoang lái của tàu Liên hợp 37, vì mỗi phi công được thiết kế một ghế ngồi riêng, phù hợp với kích thước, số đo của mình.
Hai nhà du hàng vũ trụ Gorbatko và Phạm Tuân trở về trong sự nồng nhiệt đón chào của nhân dân Liên Xô, tháng 8/1980. Ảnh tư liệu BTPKKQ.Sau hơn một năm huấn luyện tại Trung tâm đào tạo phi công vũ trụ Liên Xô, vào lúc 1 giờ 33 phút 3 giây theo giờ Hà Nội, ngày 23/7/1980 tại sân bay vũ trụ Baikonur (Liên Xô) Tàu vũ trụ Liên hợp 37 do đồng chí Phạm Tuân và đồng chí Gorbatko điều khiển được phóng lên quỹ đạo. 3 giờ 3 phút ngày 25/7/1980 (giờ Hà Nội), Tàu vũ trụ Liên hợp 37 ghép nối thành công với tổ hợp quỹ đạo “Chào mừng 6 - Tàu Liên hợp 36”. Trong 8 ngày làm việc trên quỹ đạo, đồng chí Phạm Tuân đã hoàn thành chương trình nghiên cứu, đã quan sát, chụp ảnh trái đất, tiến hành các thí nghiệm phục vụ các ngành khoa học và kinh tế quốc dân; họp báo, trả lời các câu hỏi từ mặt đất. 22 giờ 15 phút ngày 31/7/1980, hai nhà du hành vũ trụ Việt - Xô Phạm Tuân và Gorbatko cùng Tàu vũ trụ Liên hợp 36 đã hạ cánh an toàn.Chuyến bay vào vũ trụ năm 1980 thành công tốt đẹp, có ý nghĩa vô cùng to lớn, nhất là trên phương diện chính trị. Vừa giành chiến thắng chưa lâu, Việt Nam trở thành tâm điểm của thế giới, là tấm gương sáng cho phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. Góp phần vào thắng lợi to lớn ấy, một phần không nhỏ chính là sự giúp đỡ đầy nghĩa tình của Liên Xô và các nước Xã hội chủ nghĩa anh em. Phát huy vai trò đầu tàu trên lĩnh vực chinh phục vũ trụ, Liên Xô mong muốn thế giới hiểu hơn về Việt Nam không chỉ chiến thắng trong công cuộc giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, mà còn có khả năng nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại phục vụ cho lợi ích con người.
Trung tướng, Anh hùng phi công Phạm Tuân cùng các đại biểu tham quan Khoang đổ bộ của Tàu Liên hợp Vũ trụ 37. Ảnh BTPKKQ.Đúng 40 năm sau chuyến bay vào vũ trụ lịch sử, tôi được gặp và nói chuyện với Trung tướng Phạm Tuân. Ông vẫn mạnh khỏe, minh mẫm, vui vẻ và gần gũi làm sao, ông say sưa kể về chuyến bay vào vũ trụ như mới ngày hôm qua. Ông chia sẻ: “Thời điểm đáng nhớ nhất là khi Tàu Liên hợp 37 ghép nối thành công với tổ hợp quỹ đạo “Chào mừng 6 - Tàu Liên hợp 36”, chúng tôi chờ mấy vòng bay và kiểm tra xem có còn khe hở nào không, sau đó chúng tôi mở cửa trong sự chào đón của mọi người trên trạm vũ trụ, họ tặng hoa, tặng bánh mì và muối cho chúng tôi… Tôi rất phấn khởi đã hoàn thành nhiệm vụ trở về trái đất an toàn. Hy vọng thế hệ trẻ hôm nay với đầy đủ trang thiết bị, có tri thức, có trình độ sẽ tiếp nối những nghiên cứu khoa học phục vụ sự phát triển của đất nước. Chúc cho tình hữu nghị Việt Nam - Liên bang Nga mãi mãi bền vững”.”.Sau chuyến bay, Anh hùng Phạm Tuân trở thành nhà du hành vũ trụ đầu tiên của châu Á và của Việt Nam được phong danh hiệu Anh hùng Liên Xô và Anh hùng Lao động Việt Nam. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong quá trình chiến đấu và công tác, Trung tướng Phạm Tuân đã được Đảng, Nhà nước và Quân đội vinh danh, trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, gồm: 01 Huân chương Hồ Chí Minh, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Liên Xô, Anh hùng Lao động, 01 Huân chương Quân công hạng Ba, 01 Huân chương Chiến công hạng Nhất, 01 Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, 03 Huân chương Chiến sĩ vẻ vang (hạng Nhất, Nhì, Ba), 01 Huy chương Quân kỳ Quyết thắng, 1 Huy hiệu Bác Hồ, 01 Huân chương Lê Nin (Liên Xô tặng), 01 Huy chương Sao vàng (Liên Xô tặng), 01 Huy chương vàng (Tiệp Khắc tặng)./.Nguồn: Nguyễn Lý (Bảo tàng Phòng không – Không quân)