Người chế tạo vũ khí giữa chiến khu

Năm 1946, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn vô cùng khó khăn. Quân đội Việt Nam khi ấy thiếu thốn gần như mọi thứ, đặc biệt là vũ khí và trang bị kỹ thuật. Trong hoàn cảnh ấy, một người trí thức vừa từ nước ngoài trở về đã lựa chọn con đường rất khác: rời cuộc sống nghiên cứu để đi vào chiến khu.

Đó là Trần Đại Nghĩa.

Ông tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh năm 1913 tại Vĩnh Long. Trước Cách mạng Tháng Tám, ông từng học tập và làm việc tại Pháp, có kiến thức sâu về kỹ thuật quân sự và chế tạo vũ khí.

Sau khi trở về Việt Nam, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ nghiên cứu và chế tạo vũ khí phục vụ kháng chiến.

Trong điều kiện thiếu máy móc, thiếu nguyên liệu và thiếu cả những thiết bị mà các nước công nghiệp thường sử dụng, công việc của Trần Đại Nghĩa và các cộng sự vô cùng khó khăn.

Ông phải tận dụng những gì có sẵn trong nước. Nhiều thiết bị được chế tạo thủ công. Những bản thiết kế phải tính toán sao cho phù hợp với khả năng sản xuất của các xưởng quân giới trong chiến khu.

Một trong những thành tựu quan trọng là việc nghiên cứu chế tạo súng và đạn chống tăng, góp phần giúp bộ đội có thêm phương tiện đối phó với xe bọc thép và xe tăng của quân Pháp.

Điều đặc biệt là Trần Đại Nghĩa không trực tiếp nổi tiếng bởi một trận đánh. “Trận chiến” của ông diễn ra trong các phòng nghiên cứu, xưởng quân giới và những khu rừng thiếu thốn.

Mỗi khẩu súng được chế tạo thành công đều có thể trở thành một phần sức mạnh trên chiến trường.

Trong cuộc kháng chiến, công việc của những người làm quân giới thường ít được nhìn thấy. Người lính ngoài mặt trận có thể nhìn thấy khẩu súng trong tay mình, nhưng phía sau khẩu súng ấy là cả một đội ngũ kỹ thuật, công nhân và cán bộ nghiên cứu.

Trần Đại Nghĩa là một trong những người tiêu biểu nhất cho lực lượng ấy.

Ông được phong quân hàm Thiếu tướng năm 1948 và được giao nhiều trọng trách trong ngành quân giới. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông là một trong những tướng lĩnh được phong quân hàm trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Câu chuyện Trần Đại Nghĩa cho thấy chiến tranh không chỉ cần người cầm súng. Đất nước cũng cần những người dùng kiến thức, khoa học và trí tuệ để tạo ra phương tiện bảo vệ mình.