Người chèo lái "con thuyền cứu sinh" của bệnh xá là một nữ bác sĩ Hà Nội mới 27 tuổi, mang vẻ đẹp dịu dàng nhưng ẩn chứa sức mạnh phi thường: Đặng Thùy Trâm.

Giữa những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, chiến trường Đức Phổ (Quảng Ngãi) được mệnh danh là "vực thẳm lửa đạn". Nơi đây, bom B-52 cày xới mặt đất mỗi ngày, và chất độc hóa học nhuộm xám những cánh rừng tàn rụi. Giữa bầu không khí đặc quánh mùi thuốc súng ấy, Bệnh xá dã chiến huyện Đức Phổ nằm ẩn mình dưới những tán cây rừng thẫm. Người chèo lái "con thuyền cứu sinh" của bệnh xá là một nữ bác sĩ Hà Nội mới 27 tuổi, mang vẻ đẹp dịu dàng nhưng ẩn chứa sức mạnh phi thường: Đặng Thùy Trâm.

1. Ca mổ tử thần dưới lòng đất

Một chiều mùa khô năm 1969, tiếng súng càn quét của quân Mỹ rộ lên dồn dập ngay dưới chân núi. Giữa lúc ấy, Bệnh xá tiếp nhận chiến sĩ Thạch — một người lính giải phóng quân trẻ mút được đồng đội khiêng về từ mặt trận giáp lá kìm.

Thạch bị trúng mảnh bom vào bụng. Vết thương đẫm máu làm toàn thân anh co quắp, ruột bị thủng nhiều chỗ, huyết áp tụt sâu và hơi thở chỉ còn là những tiếng thoi hóp đứt quãng. Nếu không được phẫu thuật khâu ruột và làm sạch ổ bụng ngay lập tức, anh chắc chắn sẽ tử vong vì mất máu và nhiễm trùng chỉ trong vài giờ ngắn ngủi.

Thế nhưng, tình thế lúc này ngàn cân treo sợi tóc. Tiếng máy bay trực thăng Mỹ gầm rú sát ngọn cây, tiếng bom nổ rung chuyển cả vách hầm. Lệnh từ căn cứ phát ra khẩn cấp: "Toàn bệnh xá sơ tán ngay lập tức!"

Nhiều đồng chí trong tổ y tế lo lắng, việc dừng lại mổ giữa lúc giặc đang khép chặt vòng vây là quá nguy hiểm. Nhưng nếu cáng Thạch đi qua các dốc núi hiểm trở trong tình trạng này, anh cầm chắc án tử. Bác sĩ Đặng Thùy Trâm nhìn người chiến sĩ trẻ đang quằn quại, đôi mắt đờ đẫn của anh như gửi gắm toàn bộ niềm khao khát sống vào chị.

Chị quay sang đồng đội, ánh mắt kiên định đến lạ kỳ:

"Các đồng chí chuyển thương binh nhẹ rút trước. Tôi và hai y tá sẽ ở lại. Bằng mọi giá phải mổ cứu Thạch rồi mới tính đường rút!"

2. "Cố lên em, vì miền Nam, vì Tổ quốc!"

Giữa căn hầm dã chiến sâu dưới lòng đất, không khí ngột ngạt và đặc quánh. Thuốc mê và thuốc tê của bệnh xá đã cạn kiệt sau những ngày chiến đấu liên tục. Ánh sáng duy nhất phục vụ cho ca mổ sinh tử chỉ là chiếc đèn pin đeo trên đầu chị Thùy Trâm và vài ngọn đèn dầu tù mờ.

Không có thuốc tê, nỗi đau phẫu thuật bụng sẽ là một cơn ác mộng vượt quá giới hạn chịu đựng của con người. Chị Thùy Trâm quỳ xuống bên cạnh Thạch, nắm chặt lấy bàn tay lạnh ngắt của anh, cất giọng dịu dàng nhưng truyền đầy hơi ấm:

"Thạch ơi, không còn thuốc tê nữa. Chị phải mổ sống cho em. Cố gắng chịu đau cùng chị nhé! Vì sự sống của em, vì đồng đội, em phải sống!"

Người chiến sĩ trẻ nhìn người nữ bác sĩ Hà Thành, khẽ gật đầu rồi nghiến chặt răng vào một thanh gỗ nhỏ mà đồng đội đã đặt sẵn vào miệng.

Ca mổ bắt đầu. Từng đường dao, từng mũi kéo của chị Thùy Trâm diễn ra trong sự căng thẳng tột độ. Mỗi lần mũi khâu xuyên qua thịt da, thân hình Thạch lại gồng lên, mồ hôi vú ra như tắm. Bác sĩ Thùy Trâm vừa tập trung cao độ vào vết thương, vừa nén lòng xát muối. Nước mắt chị rơi thánh thót xuống hai gò má, hòa cùng mồ hôi lăn dài, nhưng bàn tay mổ của chị vẫn khéo léo, dứt khoát và chính xác đến kinh ngạc.

Suốt gần hai tiếng đồng hồ nín thở dưới lòng đất, giữa tiếng bom đạn rung chuyển vách hầm, chị Thùy Trâm đã khâu xong lỗ thủng cuối cùng, dọn sạch ổ bụng và giật lại mạng sống cho Thạch từ tay tử thần. Khi chị buông dao mổ, Thạch lịm đi vì kiệt sức, nhưng nhịp tim đã đập đều trở lại. Chị mỉm cười trong giọt nước mắt nghẹn ngào.

3. Băng rừng qua vòng vây giặc

Không một phút ngơi nghỉ, khi tiếng súng của biệt kích Mỹ đã sát ngay cửa hầm, chị Thùy Trâm cùng hai y tá lập tức đặt Thạch lên chiếc võng bạt tự chế. Họ ghé vai khiêng người thương binh vừa trải qua ca mổ tử thần, luồn lách qua những con suối chảy xiết và những tán rừng đêm mịt mùng để thoát khỏi vòng vây.

Những ngày sau đó là cuộc rượt đuổi nghẹt thở với kẻ thù. Thiếu lương thực, chị Thùy Trâm nhường từng chén cháo loãng, từng ngụm nước sạch cho Thạch. Ban ngày, chị cẩn thận thay băng, lau rửa vết thương cho anh bằng nước muối tự nấu; ban đêm, chị lại thức trắng canh chừng cơn sốt của người em chiến sĩ.

Dưới sự chăm sóc tận tụy và trái tim nhân hậu ấy, Thạch đã hồi phục một cách kỳ diệu. Ngày anh có thể tự ngồi dậy và bước những bước đi đầu tiên, anh nắm lấy tay chị Thùy Trâm, nghẹn ngào không nói nên lời.

Trái tim bất tử

Đêm đó, dưới ánh đèn dầu leo lét sau ca trực, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm lại lặng lẽ mở cuốn sổ nhật ký bìa dã chiến, nén nỗi nhớ Hà Nội và viết nên những dòng tâm sự rút từ ruột gan:

"Đời phải trải qua bão tố nhưng không được cúi đầu trước bão tố... Chỉ có tình thương yêu đồng chí, tình yêu Tổ quốc mới giúp mình vượt qua tất cả."

Một năm sau ca mổ huyền thoại ấy, chị Thùy Trâm đã anh dũng hy sinh khi mới 28 tuổi trong một trận chiến sinh tử để bảo vệ bệnh xá. Chị ngã xuống, nhưng tình yêu thương bao la và ngọn lửa nhân ái của người nữ bác sĩ Hà Thành vẫn sống mãi, trở thành tượng đài bất tử về trái tim người y bác sĩ Việt Nam trong gian khó chiến tranh.