Người chỉ huy công binh trong trận đánh đồi A1

Nguyễn Phú Xuyên Khung sinh năm 1924, quê ở Ngọc Thụy, Long Biên, Hà Nội. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông trưởng thành trong lực lượng công binh, đảm nhận những nhiệm vụ đòi hỏi kiến thức kỹ thuật và tinh thần dũng cảm. Đến tháng 3/1954, ông giữ chức Trưởng ban Tác huấn Trung đoàn Công binh 151, trực tiếp tham gia chuẩn bị những hoạt động quan trọng của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trong giai đoạn cuối chiến dịch, cứ điểm A1 trở thành một trong những mục tiêu khó đánh chiếm nhất. Quân Pháp xây dựng hệ thống phòng ngự kiên cố, sử dụng hầm ngầm và công sự để chống trả. Sau những đợt tiến công ác liệt, bộ đội Việt Nam đã chiếm được một phần ngọn đồi nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn khi tìm cách làm chủ khu vực hầm cố thủ.

Trước tình hình ấy, Bộ Chỉ huy quyết định tổ chức đào một đường hầm bí mật vào sâu trong lòng đồi A1, bố trí khối thuốc nổ lớn để phá vỡ hệ thống phòng ngự. Nhiệm vụ được giao cho Đại đội Công binh M83 thuộc Trung đoàn 151.

Những người lính công binh phải làm việc trong không gian chật hẹp, liên tục đối diện với nguy cơ bị đối phương phát hiện. Đất đá đào ra phải vận chuyển, ngụy trang cẩn thận để bảo vệ bí mật. Sau 15 ngày đêm, đường hầm dài khoảng 47 mét được hoàn thành, cuối đường hầm có thêm một ngách để đặt khối bộc phá nặng 960kg.

Tối 6/5/1954, khi nhận lệnh kích nổ, Nguyễn Phú Xuyên Khung cùng Nguyễn Văn Bạch và Nguyễn Điệt thực hiện nhiệm vụ điểm hỏa. Tiếng nổ lớn làm rung chuyển cứ điểm, phá hủy một phần công sự đối phương, tạo thời cơ để lực lượng xung kích tiến công.

Đến rạng sáng 7/5, bộ đội Việt Nam làm chủ đồi A1. Chiến thắng góp phần mở đường cho cuộc tiến công vào khu trung tâm Mường Thanh.

Sau kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Phú Xuyên Khung tiếp tục phục vụ quân đội, tham gia kháng chiến chống Mỹ. Ngày 21/10/2014, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời ông ghi dấu đóng góp của lực lượng công binh trong một trận đánh mang tính quyết định tại Điện Biên Phủ.