Người chỉ huy đặc công nước giải phóng đảo Sơn Ca trong những ngày cuối chiến tranh
Những ngày cuối tháng 4/1975, khi chiến trường đất liền đang chuyển mình với tốc độ thần tốc, trên Biển Đông cũng diễn ra những trận đánh có ý nghĩa đặc biệt. Các chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam bí mật vượt biển, tiến về những đảo đang do quân đội Việt Nam Cộng hòa kiểm soát, với nhiệm vụ giải phóng và khẳng định quyền làm chủ trên quần đảo Trường Sa.
Trong đội hình ấy có một người chỉ huy đặc công nước còn rất trẻ: Đỗ Viết Cường. Từ những năm tháng chiến đấu ở Cửa Việt đến chiến dịch giải phóng Trường Sa, ông nhiều lần trực tiếp chỉ huy những mũi tiến công bí mật, táo bạo. Đặc biệt, trận đánh Sơn Ca rạng sáng 25/4/1975 đã trở thành một dấu ấn nổi bật trong cuộc đời binh nghiệp của người chiến sĩ đặc công nước này.
Người lính trẻ bước vào chiến trường
Đỗ Viết Cường sinh năm 1950 tại xã Mỹ Sơn, huyện Quảng Hà, tỉnh Quảng Ninh. Tháng 4/1968, khi mới 18 tuổi, ông nhập ngũ và bước vào những năm tháng chiến đấu đầy khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Không lâu sau, ông được điều về Đoàn 126 Đặc công Hải quân, lực lượng chuyên thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt trên sông, biển.
Môi trường chiến đấu của Đặc công Hải quân hoàn toàn khác với những đơn vị bộ binh thông thường. Người lính phải biết bơi, lặn, sử dụng các phương tiện đặc biệt, nắm chắc địa hình sông biển và quan trọng nhất là biết tận dụng yếu tố bí mật, bất ngờ.
Đỗ Viết Cường trưởng thành từ chính môi trường ấy.
Ông từng giữ cương vị Đội phó Đội 1, Đoàn 126 và tham gia nhiều chiến trường quan trọng. Trong đó có chiến dịch Lam Sơn 719 và những trận đánh tại khu vực Cửa Việt. Những năm tháng trực tiếp đối mặt với chiến tranh đã giúp người cán bộ trẻ tích lũy kinh nghiệm chiến đấu, đặc biệt là khả năng quan sát, phán đoán và tổ chức lực lượng trong những tình huống hết sức phức tạp.
Những trận đánh trên tuyến Cửa Việt
Cửa Việt từng là một trong những khu vực giao thông quân sự quan trọng của đối phương. Những đoàn tàu vận tải lớn thường xuyên hoạt động trên tuyến này, đưa người, phương tiện và hàng hóa phục vụ chiến tranh.
Để đánh phá tuyến vận tải ấy, Đặc công Hải quân phải sử dụng cách đánh đặc biệt: bí mật tiếp cận từ dưới nước, luồn sâu qua hệ thống phòng thủ rồi đánh vào những mục tiêu quan trọng.
Đỗ Viết Cường là một trong những cán bộ trực tiếp tham gia những trận chiến như vậy.
Ở tuổi đôi mươi, ông đã nhiều lần cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Những cuộc chiến dưới nước đòi hỏi người lính không chỉ có lòng dũng cảm mà còn phải tuyệt đối bình tĩnh. Chỉ một tiếng động, một ánh đèn pha hay một sai lệch nhỏ về thời gian cũng có thể khiến nhiệm vụ thất bại.
Những chiến công tại Cửa Việt đã góp phần đưa tên tuổi người chiến sĩ trẻ Đỗ Viết Cường đến với danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày 29/3/1973, ông được Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng khi đang là Thượng sĩ, Phân đội trưởng Đặc công nước thuộc Đội 1, Đoàn 126.
Điều đáng chú ý là khi được phong tặng danh hiệu cao quý ấy, ông mới 23 tuổi.
Trước giờ tiến công Trường Sa
Mùa xuân năm 1975, cục diện chiến trường thay đổi nhanh chóng. Trước thời cơ lịch sử, Trung ương và Quân ủy Trung ương chủ trương đồng thời giải phóng những đảo quan trọng trên Biển Đông.
Nhiệm vụ được giao cho Hải quân là nhanh chóng tổ chức lực lượng, bí mật tiếp cận các đảo và tiến công trong thời gian ngắn nhất.
Trong đội hình ấy, Đỗ Viết Cường được giao chỉ huy lực lượng đặc công tiến về Sơn Ca.
Đây là một nhiệm vụ không đơn giản. Các đảo nằm cách xa đất liền, xung quanh có tàu chiến đối phương hoạt động. Nếu để mất yếu tố bất ngờ, lực lượng tiến công có thể gặp nguy hiểm ngay từ khi chưa đặt chân lên đảo.
Đêm 24/4/1975, tàu 641 đưa lực lượng Đặc công Hải quân tiến về Sơn Ca. Đỗ Viết Cường, khi đó là Thiếu úy, Đội phó Đội 1 Đoàn 126, chỉ huy một trong những mũi tiến công.
Cuộc đổ bộ trong đêm
Khoảng nửa đêm, tàu 641 tiếp cận khu vực Sơn Ca. Lực lượng đặc công bắt đầu tìm cách đổ bộ.
Nhưng biển không đứng yên.
Nước chảy xiết khiến phương án đổ bộ ban đầu không thuận lợi. Các chiến sĩ phải quay lại tàu và tìm một vị trí khác. Trong hoàn cảnh ấy, người chỉ huy phải nhanh chóng đánh giá tình hình, lựa chọn phương án mới mà vẫn bảo đảm yếu tố bí mật.
Cuối cùng, tàu cơ động lên hướng Tây Bắc đảo để tìm vị trí thuận lợi hơn.
Khoảng 1 giờ 30 phút ngày 25/4, lực lượng đặc công bắt đầu hoàn tất việc đổ bộ và triển khai trinh sát. Những người lính lặng lẽ tiếp cận mục tiêu trong bóng tối, chờ thời cơ phát lệnh tiến công.
Kế hoạch ban đầu dự kiến thời điểm nổ súng vào khoảng 4 giờ sáng.
Nhưng chiến trường không bao giờ diễn ra hoàn toàn theo kế hoạch.
Quyết định trong khoảnh khắc
Trong lúc lực lượng ta đang bí mật tiếp cận, một tình huống bất ngờ xảy ra khiến nguy cơ bị phát hiện tăng lên.
Theo hồi ức của Đỗ Viết Cường, một tiếng chó sủa trên đảo khiến ông nhận thấy yếu tố bất ngờ có thể không còn được bảo đảm. Nếu tiếp tục chờ đợi, đối phương có thể phát hiện lực lượng ta trước khi trận đánh bắt đầu.
Người chỉ huy trẻ đứng trước một quyết định sinh tử: tiếp tục chờ hay lập tức tiến công.
Ông lựa chọn đánh.
Đó là quyết định thể hiện rõ bản lĩnh của người chỉ huy đặc công: khi tình huống thay đổi, không máy móc bám vào kế hoạch ban đầu mà phải nhanh chóng nắm lấy thời cơ.
Sau hiệu lệnh, các mũi đồng loạt tiến công.
Trận đánh diễn ra rất nhanh. Lực lượng trên đảo bị bất ngờ, nhanh chóng mất khả năng chống cự có tổ chức. Chỉ khoảng 30 phút sau khi nổ súng, quân ta đã làm chủ hoàn toàn đảo Sơn Ca. Các nguồn tư liệu ghi nhận lực lượng ta bắt sống và tiêu diệt một số quân đối phương, thu giữ vũ khí, phương tiện cùng các trang bị trên đảo.
Sơn Ca được giải phóng.
Một chiến thắng giữa thời khắc lịch sử
Chiến thắng Sơn Ca không phải là một trận đánh đơn lẻ.
Sau khi Song Tử Tây được giải phóng ngày 14/4, việc tiếp tục giành quyền kiểm soát các đảo còn lại trên quần đảo Trường Sa trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Sơn Ca là một trong những mục tiêu quan trọng trên hành trình ấy.
Sau Sơn Ca, lực lượng ta tiếp tục giải phóng nhiều đảo khác. Đến ngày 29/4/1975, Trường Sa Lớn được giải phóng, cùng với các đảo khác trong quần đảo.
Trong chuỗi chiến công ấy, Đỗ Viết Cường để lại dấu ấn của một người chỉ huy đặc công nước trẻ tuổi: bình tĩnh khi kế hoạch gặp trở ngại, quyết đoán khi thời cơ xuất hiện và biết tận dụng yếu tố bất ngờ để kết thúc trận đánh trong thời gian ngắn.
Những chiến sĩ tham gia chiến dịch không chỉ chiến đấu cho thắng lợi trước mắt. Việc giải phóng các đảo trong những ngày cuối tháng 4/1975 còn mang ý nghĩa chiến lược, góp phần bảo vệ và khẳng định quyền làm chủ của Việt Nam đối với các đảo trên Biển Đông.
Từ người lính đặc công đến Chuẩn đô đốc
Chiến tranh kết thúc nhưng cuộc đời binh nghiệp của Đỗ Viết Cường chưa dừng lại.
Từ một chiến sĩ đặc công nước, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy trong Quân chủng Hải quân. Ông từng là Phó Đoàn trưởng Quân sự Đoàn 126, sau đó giữ nhiều cương vị trong các đơn vị của Quân chủng. Ông từng đảm nhiệm chức Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn Hải quân đánh bộ 147, Trưởng phòng Binh chủng thuộc Bộ Tham mưu Quân chủng Hải quân và cuối cùng là Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân.
Ngày 27/12/2007, Thủ tướng Chính phủ quyết định thăng quân hàm Đỗ Viết Cường từ Đại tá lên Chuẩn đô đốc Hải quân, khi ông đang giữ chức Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân.
Từ người lính trẻ từng lặn mình trong những vùng biển đầy hiểm nguy, ông đã trưởng thành thành một tướng lĩnh cấp cao của Hải quân nhân dân Việt Nam.
Sau khi nghỉ hưu, ông tiếp tục tham gia công tác Hội Cựu chiến binh, từng giữ chức Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Quảng Ninh và tham gia Ban Thường vụ Hội Cựu chiến binh Việt Nam.
Người giữ ký ức về một trận đánh đặc biệt
Chuẩn đô đốc, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đỗ Viết Cường qua đời năm 2023. Quân đội và Quân chủng Hải quân ghi nhận ông là một cán bộ cao cấp, nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân, đã có nhiều đóng góp trong chiến đấu và xây dựng lực lượng.
Nhưng khi nhắc đến Đỗ Viết Cường, người ta không chỉ nhớ đến quân hàm Chuẩn đô đốc hay những chức vụ ông từng đảm nhiệm.
Người ta nhớ đến hình ảnh một người lính đặc công nước còn rất trẻ trong những ngày cuối của cuộc chiến. Giữa biển đêm, ông cùng đồng đội âm thầm tiếp cận đảo Sơn Ca. Khi tình huống bất ngờ xuất hiện, ông đã đưa ra quyết định tiến công thay vì để đối phương có thời gian phát hiện và củng cố phòng thủ.
Chỉ trong khoảng nửa giờ, trận đánh kết thúc.
Sơn Ca được giải phóng.
Từ một chiến sĩ đặc công nước đến vị tướng Hải quân, cuộc đời Đỗ Viết Cường là hành trình trưởng thành từ thực tiễn chiến trường. Những năm tháng chiến đấu ở Cửa Việt, những chuyến vượt biển và đặc biệt là trận đánh Sơn Ca đã tạo nên dấu ấn của một người lính mang trong mình bản lĩnh của lực lượng Đặc công Hải quân: bí mật, bất ngờ, mưu trí, táo bạo và quyết đoán.
Trong lịch sử giải phóng Trường Sa mùa xuân năm 1975, tên tuổi Đỗ Viết Cường gắn với một trận đánh diễn ra trong bóng tối nhưng có ý nghĩa sáng rõ: góp phần đưa một hòn đảo trở về với sự kiểm soát của lực lượng cách mạng, trong thời khắc đất nước đang tiến tới ngày toàn thắng.
