Người chỉ huy đi qua ba cuộc chiến và ký ức mùa xuân thống nhất

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, câu chuyện của Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy gợi lại những ký ức sâu sắc về Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Ông sinh năm 1931, nguyên Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân khu 2, Phó Tư lệnh Sư đoàn 325, là người đã tham gia cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc.

Trong cuộc đời binh nghiệp của mình, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy đã trực tiếp đi qua nhiều giai đoạn lịch sử trọng đại của dân tộc. Từ chiến khu Việt Bắc, những trận đánh ác liệt ở Khe Sanh, Đường 9 - Nam Lào, đến đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh, ông không chỉ là người lính trên chiến trường mà còn là người chỉ huy mưu trí, quyết đoán và giàu bản lĩnh. Trong cuốn sách “Valley Vets II - an oral history” của tác giả William L. Adam, Sư đoàn 325 do ông chỉ huy được gọi là “Sư đoàn Gió lốc”, như một cách ghi nhận tài cầm quân và sức tiến công mạnh mẽ của đơn vị.

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy tham gia chỉ huy lực lượng từ hướng Đông Nam, phối hợp tiến vào nội đô Sài Gòn. Trưa ngày 30.4.1975, khi biết tin lá cờ giải phóng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, cảm xúc của ông và đồng đội như vỡ òa. Trong khoảnh khắc ấy, ông nghĩ đến quê hương, đến người mẹ bao năm ngóng tin con, đến hàng triệu gia đình từng chịu cảnh chia cắt. Đó cũng là giây phút ông cảm nhận rõ ràng rằng dân tộc Việt Nam từ đây thật sự là một.

Điều khiến ông xúc động nhất khi nhớ về Chiến dịch Hồ Chí Minh là tốc độ thần tốc của chiến dịch. Ngày 29.3, đơn vị của ông còn ở Đà Nẵng, cách Sài Gòn gần 1.000 cây số. Vậy mà đến khoảng 14 giờ ngày 30.4, ông và đồng đội đã có mặt tại Dinh Độc Lập. Với ông, khoảnh khắc ấy giống như một giấc mơ, bởi chiến thắng đến nhanh nhưng là kết quả của biết bao năm tháng chiến đấu, hy sinh và chờ đợi.

Từ thực tiễn chiến trường, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy cho rằng phẩm chất quan trọng của người chỉ huy quân sự không chỉ là lòng dũng cảm, mà còn là sự mưu trí, khả năng phán đoán và kịp thời thay đổi cách đánh cho phù hợp. Ông dẫn chứng trận Long Thành, ban đầu ta chủ trương “đánh nhanh, rút nhanh”, nhưng khi địch chặn lại, thương vong lớn, người chỉ huy buộc phải thay đổi cách đánh sang “đánh đâu chắc đấy”, từ đó giải phóng được Long Thành.

Trong chiến dịch giải phóng Đà Nẵng, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy trực tiếp chỉ huy Sư đoàn 325 ở hướng phía Bắc. Ngày 27 và 28.3, đơn vị chiếm Lăng Cô nhưng lúc đó hỏa lực của ta chưa mạnh, chủ yếu có cối 120 ly. Đến sáng 29.3, khi Bộ Tư lệnh Quân đoàn 2 đưa xe tăng vào tăng cường, tương quan hỏa lực và sức cơ động thay đổi rõ rệt. Trước sự hoang mang của quân địch khi thấy xe tăng, ta đã sử dụng cách đánh linh hoạt: dùng hỏa lực bắn ngắn, cho bộ đội ngồi trên xe tăng, thọc sâu đánh chiếm đèo Hải Vân. Từ 5 giờ sáng nổ súng, đến 10 giờ ta đã vào trung tâm thành phố, 13 giờ 30 phút tiến vào quân cảng bán đảo Sơn Trà và giành thắng lợi, giải phóng toàn bộ thành phố Đà Nẵng.

Trong hồi ức của Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy, tình đồng đội trong chiến tranh là điều cao quý nhất. Ông từng kể về một lần đi kiểm tra chiến trường ở Khe Sanh, bị địch phát hiện và bắn pháo khói chỉ điểm cho máy bay phản lực bỏ bom. Khi ông nhảy xuống giao thông hào tìm nơi ẩn nấp, một chiến sĩ đã lập tức lao ra ôm lấy ông, đẩy ông vào hầm và nằm bên ngoài để che chắn, dù không biết ông là ai. Với ông, chỉ trong Quân đội ta mới có những người lính sẵn sàng hy sinh cho đồng đội như vậy.

Tình đồng đội ấy còn theo ông cả sau khi chiến tranh kết thúc. Năm 1967, ông từng chôn cất đồng đội là Đại úy Nguyễn Danh Ngọc, Tham mưu trưởng Trung đoàn 9B, hy sinh trên đất Lào, phía tây sông Sê Pôn. Ba mươi năm sau, khi đã nghỉ hưu, ông vẫn dành thời gian trở lại Lào để tìm kiếm hài cốt đồng đội năm xưa, đưa về quy tập tại nghĩa trang liệt sĩ. Với ông, đó là trách nhiệm của người còn sống đối với người đã hy sinh.

Không chỉ nhìn chiến tranh bằng ký ức của người trong cuộc, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy còn nhắc đến sự kính trọng giữa những người từng ở hai chiến tuyến. Ba mươi năm sau ngày giải phóng Khe Sanh, một đoàn cựu chiến binh Mỹ từng ở Quảng Trị từ năm 1961 đến 1973 đã quay lại chiến trường xưa, mong muốn gác lại quá khứ để hướng tới tương lai và mời ông đến nói chuyện. Khi được hỏi vì sao Việt Nam chiến thắng, ông khẳng định rằng ta chiến thắng vì chiến đấu cho chính nghĩa, vì khát vọng độc lập, tự do và thống nhất Tổ quốc. Ông cũng nhấn mạnh rằng các tướng lĩnh Việt Nam tuy không được đào tạo ở những trường danh tiếng trên thế giới, nhưng rất am hiểu địa hình, chiến thuật và biết vận dụng cách đánh phù hợp.

Từ trải nghiệm của một người lính đã đi qua nhiều cuộc chiến tranh khốc liệt, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy gửi gắm bài học sâu sắc đến thế hệ trẻ hôm nay. Ông mong các bạn trẻ đừng quên quá khứ hy sinh của cha ông để có được cuộc sống hòa bình hôm nay. Theo ông, biết quý trọng hòa bình, giữ gìn hòa bình cũng cần dũng cảm và hy sinh không kém gì khi ra trận. Thế hệ trẻ cần tiếp thu tri thức, khoa học và công nghệ của thế giới để góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh.

Cuộc đời và ký ức của Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy là minh chứng sống động cho bản lĩnh của người lính Việt Nam trong chiến tranh và trách nhiệm của người công dân trong hòa bình. Từ chiến trường ác liệt đến những năm tháng sau chiến tranh, ông luôn nhắc nhở thế hệ sau về giá trị của độc lập, thống nhất, tình đồng đội và khát vọng dựng xây đất nước.