Người chỉ huy đi sau cùng

Trong chiến tranh, nhiều người nghĩ người chỉ huy luôn phải đi đầu. Điều đó đúng trong những lúc xung phong. Nhưng có một phẩm chất khác khiến đồng đội nhớ mãi: khi rút quân, khi hành quân gian khổ, khi đêm tối và mưa rét phủ kín núi rừng, người chỉ huy thường đi sau cùng.

Tôi nghe câu chuyện này từ một cựu chiến sĩ từng hoạt động ở Việt Bắc những năm đầu kháng chiến.

Đơn vị vừa hoàn thành một nhiệm vụ ở vùng ven đường số 4. Địch có thể phát hiện bất cứ lúc nào nên phải rút ngay trong đêm. Trời mưa phùn, đường rừng trơn như đổ mỡ, ai cũng mệt sau nhiều giờ căng thẳng.

Lệnh rút quân được truyền xuống. Từng tổ nối nhau men theo con đường mòn giữa rừng tối.

Người chiến sĩ trẻ đi gần cuối đội hình kể rằng anh cứ nghĩ người chỉ huy đã đi phía trước để nắm đường. Nhưng đi mãi, anh vẫn thấy phía sau còn có tiếng bước chân đều đều.

Anh quay lại. Trong ánh sáng mờ của chiếc đèn pin che kín, anh nhận ra đồng chí chỉ huy đang đi cuối cùng.

Anh ngạc nhiên:

— Thưa anh, sao anh chưa lên trước?

Người chỉ huy khẽ đáp:

— Phải xem còn ai tụt lại không.

Câu trả lời rất đơn giản.

Con đường càng lúc càng khó đi. Đến một con dốc lầy, một chiến sĩ bị trượt ngã, ba lô văng xuống bùn. Người chỉ huy lập tức cúi xuống giúp anh đứng dậy, tự tay buộc lại dây ba lô rồi mới cho đi tiếp.

Đi thêm một quãng, lại có người bị chuột rút vì lạnh. Ông dừng cả đoạn cuối đội hình, xoa chân cho chiến sĩ rồi động viên:

— Ráng thêm chút nữa, gần tới nơi rồi.

Điều khiến người cựu chiến binh nhớ mãi không phải là lời động viên, mà là việc người chỉ huy luôn để người khác đi trước mình.

Đêm ấy mưa nặng hạt hơn. Một con suối nhỏ bất ngờ dâng nước. Anh em lần lượt vượt qua bằng cách nắm tay nhau. Khi người cuối cùng sang được bờ bên kia, mọi người mới thấy đồng chí chỉ huy vẫn còn ở dưới nước, giữ cho từng người bước qua an toàn.

Lên bờ, quần áo ông ướt sũng.

Một chiến sĩ nói:

— Anh sang trước có phải đỡ lạnh hơn không?

Ông cười:

— Người cuối cùng sang được thì anh mới yên tâm.

Câu nói ấy làm cả tổ im lặng.

Gần sáng, đơn vị đến được điểm tập kết. Anh em mệt lả, ngồi tựa vào gốc cây thở dốc. Người chỉ huy không nghỉ ngay. Ông đi kiểm tra quân số từng tổ, hỏi xem có ai bị thương, mất đồ hay sốt không.

Chỉ khi biết không thiếu một người nào, ông mới ngồi xuống bên bếp lửa.

Nhiều năm sau, người cựu chiến binh kể với tôi:

— Hồi đó chúng tôi còn trẻ, chưa hiểu hết. Sau này mới biết đi sau cùng là điều khó hơn đi đầu. Đi đầu có khí thế, còn đi sau là mang trách nhiệm không để ai bị bỏ lại.

Ông kể thêm một chi tiết nhỏ mà tôi rất xúc động. Khi mọi người đã nhận cháo nóng của dân bản, đồng chí chỉ huy vẫn chưa ăn. Ông hỏi:

— Tổ cuối cùng nhận đủ chưa?

Nghe trả lời “đủ rồi”, ông mới cầm bát cháo của mình.

Trong ký ức người lính, hình ảnh ấy còn đậm hơn nhiều lời diễn văn.

Khi kể lại câu chuyện “Người chỉ huy đi sau cùng”, tôi hiểu rằng phẩm chất của người lãnh đạo không chỉ thể hiện ở lúc ra lệnh, mà còn ở lúc âm thầm gánh phần trách nhiệm nặng hơn người khác.

Đi sau cùng không phải vì chậm hơn, mà vì muốn chắc rằng không ai bị lạc, không ai bị bỏ quên, không ai phải đối mặt với hiểm nguy một mình.

Có lẽ vì thế mà nhiều chiến sĩ năm xưa nói rằng họ sẵn sàng đi theo những người chỉ huy như vậy — những người không chỉ dẫn đường trong chiến thắng, mà còn lặng lẽ ở lại phía sau để giữ an toàn cho đồng đội.

Và đó cũng là một vẻ đẹp rất đặc biệt của Bộ đội Cụ Hồ: người chỉ huy luôn coi sự an toàn và niềm tin của chiến sĩ là điều phải giữ gìn đến người cuối cùng.