NGƯỜI CHỈ HUY ĐỘI BIỆT ĐỘNG ĐÁNH VÀO ĐẠI SỨ QUÁN MỸ
Rạng sáng 31/1/1968, khi Sài Gòn vẫn còn chìm trong không khí Tết cổ truyền, một thành phố vốn quen với ánh đèn và dòng người bỗng rung chuyển bởi tiếng súng. Trong bóng tối của những con phố, các chiến sĩ biệt động lặng lẽ tiến về mục tiêu đặc biệt: Đại sứ quán Mỹ, một trong những địa điểm được bảo vệ nghiêm ngặt nhất giữa trung tâm Sài Gòn. Phía sau cuộc đột kích táo bạo ấy là Ngô Thành Vân, bí danh Ba Đen, người phụ trách chung Đội 11 – một trong những người chỉ huy đã đưa những chiến sĩ biệt động bước vào trận đánh mà ngay từ đầu họ đều hiểu rằng, cơ hội trở về có thể rất mong manh.
Đó là một trận đánh mà sự chênh lệch về lực lượng và điều kiện chiến đấu hiện lên rất rõ. Một nhóm chiến sĩ nhỏ phải đối mặt với hệ thống phòng thủ được bảo vệ chặt chẽ ngay giữa trung tâm thành phố. Nhưng những người lính ấy vẫn tiến lên. Họ không có một đội quân lớn phía sau, không có điều kiện để lựa chọn một chiến trường thuận lợi. Vũ khí, con người và thời gian đều hạn chế. Thứ họ có là sự chuẩn bị, lòng can đảm và niềm tin vào nhiệm vụ được giao.
Khi tiếng súng đầu tiên vang lên, Sài Gòn đang đón Tết bỗng trở thành chiến trường. Những chiến sĩ biệt động chiến đấu trong một không gian chật hẹp, giữa vòng vây ngày càng siết chặt. Mỗi phút trôi qua là thêm một lần đối diện với hiểm nguy. Nhưng họ vẫn bám trụ, vẫn chiến đấu, bởi phía sau trận đánh ấy là một mục tiêu mang ý nghĩa biểu tượng rất lớn.
Với Ngô Thành Vân – Ba Đen, đó không chỉ là một nhiệm vụ quân sự. Đó là thử thách đối với bản lĩnh của người chỉ huy. Trong một trận đánh mà lực lượng ít hơn rất nhiều so với đối phương, người chỉ huy phải chấp nhận rằng từng quyết định đều có thể liên quan đến sự sống còn của đồng đội. Những người lính đi cùng ông cũng hiểu rằng họ đang bước vào một trận chiến mà không ai có thể chắc chắn mình sẽ trở về.
Rồi trận đánh kết thúc.
Có người nằm lại. Có người bị thương. Có người bị bắt.
Ngô Thành Vân là một trong những người sống sót, nhưng phía sau sự sống ấy là những năm tháng tù đày khắc nghiệt. Ông phải rời chiến trường để bước vào một cuộc chiến khác – cuộc chiến giữ vững ý chí trong lao tù. Đến năm 1973, ông được trao trả. Ngày trở về cũng là ngày một người lính phải đối diện với những khoảng trống mà chiến tranh để lại: những đồng đội từng cùng mình bước vào trận đánh nhưng không còn trở về nữa.
Đó có lẽ là một trong những nỗi đau lớn nhất của người sống sót.
Bởi chiến tranh không chỉ để lại những người đã hy sinh. Nó còn để lại những người trở về với ký ức không bao giờ có thể xóa nhòa. Mỗi cái tên của đồng đội là một gương mặt. Mỗi gương mặt là một câu chuyện. Và mỗi câu chuyện đều có một tuổi trẻ đã gửi lại giữa những ngày tháng dữ dội nhất của lịch sử.
Nhìn lại Mậu Thân 1968, có thể có nhiều cách đánh giá khác nhau về chiến dịch trên những phương diện quân sự, chính trị và lịch sử. Nhưng ở góc độ con người, không thể phủ nhận rằng những chiến sĩ biệt động đã bước vào những trận đánh ấy với sự gan dạ và tinh thần chấp nhận hy sinh rất lớn. Họ chiến đấu trong một thành phố được đối phương kiểm soát và bảo vệ nghiêm ngặt, nơi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả mạng lưới bị phát hiện.
Ngô Thành Vân – Ba Đen là một cái tên gắn với một trong những trận đánh đặc biệt ấy.
Nhưng phía sau cái tên ấy không chỉ là một trận đánh.
Đó là câu chuyện về một người chỉ huy đã đưa đồng đội vào nơi hiểm nguy nhất; một người lính đã sống sót qua trận chiến nhưng phải trải qua nhiều năm tù đày; một con người trở về khi nhiều đồng đội của mình đã vĩnh viễn nằm lại.
Có những người trở về để kể lại lịch sử.
Và có những người không bao giờ trở về, chỉ còn lại một cái tên trong ký ức.
Những người như Ba Đen đứng ở giữa hai thế giới ấy – một người trở về mang theo ký ức của những người đã mất.
Ngày hôm nay, Sài Gòn đã hoàn toàn đổi khác. Những con đường từng vang tiếng súng giờ đông đúc, rực rỡ ánh đèn. Đại sứ quán năm nào vẫn nằm giữa một thành phố hòa bình. Những người trẻ đi qua nơi ấy có thể không biết rằng hơn nửa thế kỷ trước, tại chính thành phố này, những người lính biệt động đã từng bước vào một trận chiến sinh tử.
Nhưng lịch sử vẫn còn đó.
Và khi nhắc đến Ngô Thành Vân – Ba Đen, người ta không chỉ nhắc đến một người chỉ huy của Đội 11 hay một trận đánh trong những ngày Mậu Thân. Người ta nhớ đến một thế hệ đã đem tuổi trẻ của mình đặt vào những thời khắc khắc nghiệt nhất của đất nước.
Họ biết mình có thể không trở về.
Nhưng họ vẫn đi.
Bởi có những thời khắc trong lịch sử, điều một người lính có thể lựa chọn không phải là sự an toàn cho riêng mình, mà là cách mình đứng trước vận mệnh của quê hương.
Và có lẽ đó chính là điều còn lại sâu sắc nhất từ câu chuyện về Ba Đen và những người lính biệt động năm ấy: chiến tranh rồi sẽ đi qua, tiếng súng rồi sẽ im, nhưng những con người đã gửi lại tuổi trẻ của mình trong những ngày tháng ấy sẽ còn được lịch sử nhắc nhớ.
