NGƯỜI CHỈ HUY GIỮA LÒNG ĐIỆN BIÊN - ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP
Những ngày đầu năm 1954, thung lũng Điện Biên Phủ trở thành nơi hàng vạn con người cùng hướng về một trận đánh có ý nghĩa đặc biệt đối với cuộc kháng chiến. Trên những sườn núi, bộ đội âm thầm xây dựng trận địa; dưới những con đường dốc của núi rừng Tây Bắc, từng đoàn dân công nối nhau vận chuyển lương thực, đạn dược; những khẩu pháo được kéo từng bước bằng sức người về phía chiến trường. Phía bên kia là tập đoàn cứ điểm của quân đội Pháp với hệ thống phòng ngự được tổ chức chặt chẽ. Ở giữa một chiến trường đang ngày càng nóng lên ấy, có một người phải nhìn toàn bộ cục diện, cân nhắc từng phương án và chịu trách nhiệm trước hàng vạn cán bộ, chiến sĩ đang chờ lệnh. Người đó là Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Nhưng trước khi trở thành người chỉ huy của Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông cũng từng là một người thanh niên bước vào con đường cách mạng từ những năm đất nước còn chìm trong cảnh mất nước. Cuộc đời của ông vì thế gắn với một chặng đường dài từ người trí thức yêu nước đến người tổ chức, xây dựng và chỉ huy lực lượng vũ trang cách mạng.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tên khai sinh là Võ Giáp, sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911 tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia các phong trào yêu nước của học sinh, sinh viên và hoạt động cách mạng. Những năm tháng hoạt động trong điều kiện bị thực dân đàn áp đã giúp ông sớm hình thành ý thức về độc lập dân tộc và trách nhiệm đối với đất nước. Con đường cách mạng của Võ Nguyên Giáp không bắt đầu từ một trường quân sự hay một thao trường, bởi ông vốn là một nhà giáo và hoạt động trong lĩnh vực chính trị, báo chí trước khi trở thành người trực tiếp tổ chức lực lượng vũ trang. Chính quá trình học tập, nghiên cứu lịch sử và hoạt động cách mạng đã góp phần hình thành ở ông cách nhìn về chiến tranh, về sức mạnh của nhân dân và vai trò của tổ chức trong cuộc đấu tranh giành độc lập.
Năm 1941, Võ Nguyên Giáp trở về nước, tham gia xây dựng lực lượng cách mạng và chuẩn bị cho cuộc đấu tranh giành độc lập. Trong bối cảnh phong trào cách mạng cần một lực lượng vũ trang làm nòng cốt, ông được giao nhiệm vụ tổ chức những đội quân đầu tiên. Ngày 22 tháng 12 năm 1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, tỉnh Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập với 34 chiến sĩ, do Võ Nguyên Giáp tổ chức và trực tiếp chỉ huy. Từ một đội quân chỉ có vài chục người, lực lượng vũ trang cách mạng từng bước phát triển qua thực tiễn chiến đấu và trở thành Quân đội nhân dân Việt Nam. Những trận đánh đầu tiên ở Phai Khắt, Nà Ngần đã tạo niềm tin về khả năng chiến đấu của một lực lượng còn non trẻ. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Võ Nguyên Giáp tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội và Nhà nước, tham gia chỉ huy các chiến dịch lớn trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Qua từng giai đoạn, người chỉ huy ấy ngày càng trưởng thành cùng với sự trưởng thành của quân đội và cuộc kháng chiến.
Đến năm 1954, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết định. Võ Nguyên Giáp được giao làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trước mắt ông lúc ấy là một chiến trường đặc biệt phức tạp. Quân Pháp đã xây dựng Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm lớn, gồm nhiều cứ điểm liên kết với nhau và có sự hỗ trợ của pháo binh, không quân. Trong khi đó, quân đội ta phải đưa lực lượng, pháo binh và hậu cần vượt qua địa hình núi rừng hiểm trở. Phương án ban đầu được xây dựng theo cách “đánh nhanh, giải quyết nhanh”. Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị và theo dõi thực tế chiến trường, những khó khăn của phương án này ngày càng rõ. Người chỉ huy chiến dịch phải đứng trước một lựa chọn khó khăn: tiếp tục kế hoạch đã đề ra hay thay đổi để bảo đảm khả năng giành thắng lợi.
Cuối cùng, Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển phương châm tác chiến sang “đánh chắc, tiến chắc”. Một trong những công việc khó khăn nhất của quyết định ấy là kéo pháo ra khỏi trận địa. Những khẩu pháo đã được bộ đội và dân công đưa vượt qua núi rừng bằng sức người nay phải kéo trở lại. Đây không chỉ là một nhiệm vụ nặng nhọc về thể lực mà còn là thử thách đối với tinh thần và kỷ luật của cả chiến dịch. Bộ đội phải thực hiện mệnh lệnh trong khi trận đánh đã ở rất gần, chấp nhận thêm thời gian chuẩn bị và xây dựng lại thế trận. Sau đó, quân ta từng bước củng cố hệ thống trận địa, đào giao thông hào, tổ chức lại lực lượng, bảo đảm hậu cần và chuẩn bị một thế trận bao vây ngày càng chặt chẽ. Quyết định thay đổi cách đánh cho thấy người chỉ huy không chỉ cần quyết đoán mà còn phải biết điều chỉnh kế hoạch khi thực tế chiến trường đòi hỏi.
Ngày 13 tháng 3 năm 1954, quân ta bắt đầu tiến công tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Từ đó, chiến dịch bước vào 56 ngày đêm chiến đấu vô cùng ác liệt. Những ngọn đồi lần lượt trở thành mục tiêu của các trận đánh lớn; hệ thống giao thông hào ngày càng tiến sát các cứ điểm của quân Pháp. Bộ đội chiến đấu trong điều kiện khắc nghiệt, vừa tiến công vừa củng cố trận địa. Ở phía sau, dân công, thanh niên xung phong và lực lượng phục vụ chiến trường tiếp tục vận chuyển lương thực, đạn dược, mở đường và bảo đảm hậu cần. Mỗi thắng lợi trên chiến trường đều là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều lực lượng. Đến chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân ta tiến công và làm chủ Sở Chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, bắt sống tướng De Castries cùng Bộ Chỉ huy. Chiến dịch kết thúc thắng lợi, tạo bước ngoặt quan trọng đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và góp phần dẫn tới việc ký kết Hiệp định Genève năm 1954.
Nhìn lại cuộc đời Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Điện Biên Phủ chỉ là một trong những dấu mốc lớn, nhưng cũng là nơi thể hiện rõ vai trò của người chỉ huy trong một chiến dịch đặc biệt quan trọng. Ông không phải là người trực tiếp đứng trên từng trận địa để chiến đấu cùng từng khẩu đội, nhưng trách nhiệm của người chỉ huy là nhìn toàn bộ chiến trường, tổ chức lực lượng, lựa chọn phương án và chịu trách nhiệm về những quyết định của mình. Đằng sau một mệnh lệnh là hàng vạn con người phải thực hiện; phía sau một phương án tác chiến là sinh mạng của những người lính và công sức của cả hậu phương. Vì vậy, câu chuyện về Võ Nguyên Giáp tại Điện Biên Phủ không chỉ nói về tài năng quân sự, mà còn cho thấy yêu cầu rất lớn về trách nhiệm của người đứng đầu: phải biết lắng nghe thực tế, biết cân nhắc, biết thay đổi khi cần thiết và quan trọng nhất là phải chịu trách nhiệm trước quyết định của mình.
Điều làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ cũng không thể chỉ quy về một cá nhân. Bên cạnh người chỉ huy là hàng vạn cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu trên các quả đồi; những dân công gánh từng bao gạo, từng hòm đạn; những thanh niên xung phong mở đường; những người dân Tây Bắc góp sức người, sức của cho chiến trường. Có những người trở về sau chiến thắng, cũng có những người mãi mãi nằm lại trên đất Điện Biên. Chính họ đã làm nên sức mạnh của chiến dịch. Bởi vậy, khi nhắc đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, cần nhớ đến cả tập thể những con người đã đặt niềm tin vào sự lãnh đạo, chỉ huy và cùng nhau biến những quyết định trên bản đồ thành những kết quả cụ thể trên chiến trường. Người chỉ huy có thể đưa ra quyết định, nhưng chiến thắng chỉ có thể trở thành hiện thực khi có sức mạnh của cả một tập thể.
Hơn bảy mươi năm đã trôi qua kể từ ngày chiến thắng Điện Biên Phủ. Những người lính năm xưa phần lớn đã trở về với đất mẹ, những trận địa từng vang tiếng súng nay trở thành những địa danh lịch sử để các thế hệ tìm về. Nhưng câu chuyện về người chỉ huy giữa lòng Điện Biên vẫn còn giá trị đối với hôm nay, không phải bởi chiến tranh là điều cần lặp lại, mà bởi những bài học về trách nhiệm, bản lĩnh và cách ứng xử trước những lựa chọn khó khăn vẫn luôn hiện diện trong cuộc sống. Một người trẻ hôm nay có thể không phải đưa ra quyết định giữa một chiến trường, nhưng có thể phải lựa chọn cách giải quyết một công việc khó, phải thay đổi phương pháp khi cách làm cũ không hiệu quả, phải chịu trách nhiệm về một nhiệm vụ được giao hoặc phải đứng trước những thử thách mà không thể né tránh. Trong những hoàn cảnh ấy, câu chuyện của Võ Nguyên Giáp gợi nhắc rằng bình tĩnh đánh giá thực tế, dám nhìn nhận hạn chế và có trách nhiệm với quyết định của mình là những phẩm chất cần thiết.
Điện Biên Phủ đã trở thành một địa danh của lịch sử, còn Võ Nguyên Giáp đã trở thành một phần của câu chuyện ấy. Nhưng phía sau những danh hiệu và những trang sử hào hùng vẫn là hình ảnh một người chỉ huy đứng trước một chiến trường rộng lớn, mang trên vai trách nhiệm đối với một chiến dịch và đối với những con người đang chờ lệnh. Từ người thanh niên yêu nước ở Quảng Bình đến người tổ chức Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, rồi người chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ, cuộc đời ông gắn với một giai đoạn đặc biệt của lịch sử dân tộc. Nhớ về Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ để nhớ về một vị tướng, mà còn để nhớ về cả một thế hệ đã sống trong thời hoa lửa, nơi mỗi quyết định đều gắn với vận mệnh đất nước và mỗi người đều phải lựa chọn cách đóng góp của mình. Từ những quả đồi Điện Biên năm xưa, bài học về trách nhiệm vẫn còn nguyên giá trị: khi đứng trước một nhiệm vụ, hãy nhìn thẳng vào thực tế, làm việc bằng bản lĩnh, quyết định bằng trách nhiệm và luôn đặt lợi ích chung lên trên sự thuận tiện của riêng mình.
