Người chỉ huy không ngủ trong chiến dịch

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, nhiều cựu chiến binh từng nói với tôi rằng: người lính có thể ngủ vài giờ giữa hai trận đánh, nhưng người chỉ huy nhiều khi thức suốt cả chiến dịch.

Câu chuyện tôi nghe được gắn với một chiến dịch ở Việt Bắc đầu những năm 1950, khi lực lượng ta đang chuẩn bị cho một trận đánh quan trọng. Địa hình hiểm trở, liên lạc khó khăn, địch lại hoạt động mạnh. Mọi mệnh lệnh phải chính xác từng giờ.

Đêm ấy, mưa rừng rơi lất phất. Trong một căn lán nhỏ dựng bên sườn núi, ánh đèn dầu được che kín bằng tấm vải tối màu. Trên bàn tre trải tấm bản đồ đã sờn mép vì dùng nhiều lần.

Người chỉ huy ngồi bên bản đồ từ chiều đến khuya.

Ông nghe báo cáo từng mũi hành quân, từng tổ trinh sát, từng tuyến vận chuyển đạn gạo. Thỉnh thoảng ông đứng dậy bước ra ngoài lán, lắng nghe tiếng mưa và hỏi:

— Đường suối có đi được không? — Đơn vị phía đông đã tới vị trí chưa? — Thương binh có được chuyển hết chưa?

Không câu hỏi nào là thừa.

Một cán bộ trẻ thấy ông vẫn chưa nghỉ liền thưa:

— Thưa anh, anh ngủ một lúc đi, có tin gì em sẽ gọi.

Người chỉ huy mỉm cười:

— Khi anh em còn đang hành quân trong mưa, tôi chưa yên tâm ngủ được.

Câu nói ấy làm người cán bộ trẻ lặng đi.

Nửa đêm, tin báo một đơn vị đi lạc vì sương mù dày đặc. Người chỉ huy lập tức gọi liên lạc, dùng đèn pin che kín ánh sáng để xác định hướng, rồi cử người dẫn đường. Xong việc, ông lại quay về bàn bản đồ.

Gần sáng, một chiến sĩ mang bát cháo nóng đến. Cháo đã nguội gần nửa vì phải chờ ông rảnh tay.

— Anh ăn đi ạ.

Ông vừa xem bản đồ vừa ăn vài thìa, rồi đặt bát xuống khi có báo cáo mới.

Người chiến sĩ kể:

— Em nhìn bát cháo còn gần nguyên mà thấy thương anh quá.

Nhưng điều khiến tôi xúc động nhất là câu chuyện xảy ra trước giờ nổ súng.

Người chỉ huy đi kiểm tra từng đơn vị. Trời vẫn mưa lạnh. Ông cúi xuống kéo lại tấm áo mưa cho một chiến sĩ trẻ đang ngủ gục bên khẩu súng.

Một đồng chí đi cùng khẽ nói:

— Để em làm.

Ông đáp nhỏ:

— Cậu ấy ngủ được lúc nào quý lúc ấy.

Rồi ông tiếp tục đi trong bóng tối.

Khi trận đánh bắt đầu, ông gần như không rời máy điện thoại dã chiến và bàn bản đồ. Tin thắng ở hướng này đến thì lại có báo cáo khó khăn ở hướng khác. Ông liên tục điều chỉnh lực lượng, nhắc giữ liên lạc, dặn cứu thương phải đi ngay khi có thương binh.

Một cán bộ tham mưu kể rằng có lúc ông đứng bên bàn bản đồ nhiều giờ liền, mắt đỏ vì thiếu ngủ nhưng vẫn hỏi rất rõ từng chi tiết nhỏ.

Đến chiều hôm sau, trận đánh kết thúc thắng lợi. Anh em vui mừng ôm nhau giữa mưa. Chỉ lúc ấy người chỉ huy mới ngồi xuống bậc cửa lán, lặng lẽ uống ngụm nước chè đã nguội.

Một chiến sĩ hỏi:

— Đêm qua anh có ngủ được chút nào không?

Ông cười nhẹ:

— Có chợp mắt vài phút thôi.

Mọi người nhìn nhau, không ai nói gì.

Nhiều năm sau, người chiến sĩ ấy kể với tôi:

— Hồi đó chúng tôi tưởng người chỉ huy khỏe hơn người thường. Sau này mới hiểu không phải họ không biết mệt, mà họ đặt trách nhiệm lên trước giấc ngủ của mình.

Khi kể lại câu chuyện “Người chỉ huy không ngủ trong chiến dịch”, tôi không muốn ca ngợi sự thức trắng như một điều phi thường. Điều đáng quý hơn là tấm lòng của người lãnh đạo luôn nghĩ đến bộ đội, đến thương binh, đến từng đơn vị đang ở ngoài mưa gió.

Chiến thắng của một chiến dịch không chỉ được làm nên bởi những giờ xung phong ác liệt, mà còn bởi những đêm âm thầm bên tấm bản đồ, khi có người lặng lẽ thức để hàng nghìn người khác có thể chiến đấu và trở về.

Và có lẽ, trong ký ức của nhiều người lính, hình ảnh đẹp nhất không phải là người chỉ huy giữa lễ mừng công, mà là bóng người gầy ngồi bên ngọn đèn dầu giữa đêm mưa Việt Bắc, mắt đỏ vì thiếu ngủ nhưng vẫn dõi theo từng bước chân của chiến sĩ ngoài mặt trận.