Người chỉ huy quả cảm trên những chặng đường chiến đấu - Đoàn Văn Ưu

Trung tướng Nam Long, tên thật là Đoàn Văn Ưu, dân tộc Tày, sinh năm 1921 tại xã Đề Thám, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Năm 1941, đồng chí là một trong những thanh niên yêu nước được lựa chọn sang Trung Quốc học tại Trường Quân sự Hoàng Phố, chuẩn bị cho sự nghiệp đấu tranh cách mạng.

Tháng 1-1945, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Đến tháng 8 cùng năm, đồng chí giữ cương vị Đại đội trưởng đơn vị bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí tình nguyện Nam tiến chiến đấu tại Nam Trung Bộ và Nam Bộ với chức vụ Chi đội trưởng. Chi đội 3 Nam tiến do đồng chí chỉ huy đã lập nhiều chiến công, được nhân dân Nam Bộ yêu mến gọi là “Chi đội Nam Long”, từ đó cái tên Nam Long gắn liền với cuộc đời binh nghiệp của ông.

Từ tháng 4-1946, đồng chí lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Trung đoàn trưởng Trung đoàn Hải Dương, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 59, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 36, Ủy viên Khu 12 và Trung đoàn trưởng Trung đoàn 141 thuộc Sư đoàn 312. Dưới sự chỉ huy của đồng chí, đơn vị đã giành thắng lợi trong nhiều trận đánh nổi tiếng như Ba Huyên trong Chiến dịch Trung du, Ba Vì trong Chiến dịch Hòa Bình và Ba Lay trong Chiến dịch Tây Bắc. Qua thực tiễn chiến đấu, Trung đoàn 141 trở thành đơn vị có kinh nghiệm đánh công sự vững chắc và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong trận Him Lam mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Giai đoạn 1953-1955, đồng chí được bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng rồi Đại đoàn trưởng Đại đoàn 304. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, trên cương vị Tham mưu trưởng, đồng chí cùng Ban Chỉ huy Đại đoàn 304 chỉ huy lực lượng bao vây, kiềm chế quân Pháp tại phân khu Hồng Cúm, ngăn chặn sự chi viện cho Mường Thanh, cắt đứt đường tiếp tế và không cho đối phương rút chạy sang Lào. Bộ đội đã tiêu diệt và bắt sống toàn bộ khoảng 2.000 quân Pháp tại Hồng Cúm, góp phần quan trọng vào thắng lợi của chiến dịch lịch sử.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, đồng chí được cử sang học tại Học viện Quân sự Vorosilov của Liên Xô. Không chỉ nổi tiếng là người chỉ huy dũng cảm, thiện xạ trên chiến trường, đồng chí còn là một học viên xuất sắc trong quá trình học tập ở nước ngoài.

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước diễn ra, đồng chí tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách như Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Pháo binh, Tư lệnh Quân khu Tả Ngạn, Tư lệnh Quân khu 4 và Phó Tư lệnh Quân khu Trị Thiên. Với bản lĩnh trận mạc, tinh thần trách nhiệm và sự gần gũi với chiến sĩ, đồng chí luôn được cán bộ, chiến sĩ tin yêu.

Ba mươi năm sau lần Nam tiến đầu tiên, trên cương vị đặc phái viên của Bộ Quốc phòng, đồng chí tiếp tục tham gia cuộc Nam tiến lần thứ hai trong Chiến dịch Hồ Chí Minh. Đồng chí cùng các tướng Lê Trọng Tấn và Đồng Sĩ Nguyên chỉ huy cánh quân phía Đông tiến vào Sài Gòn và có mặt tại dinh Độc Lập trong những giờ phút đầu tiên của ngày toàn thắng.

Mười sáu năm cuối của cuộc đời binh nghiệp, đồng chí được điều động về Hà Nội làm công tác giáo dục quốc phòng trên cương vị Phó giám đốc Học viện Quân sự cao cấp, nay là Học viện Quốc phòng. Với vốn kiến thức quân sự được tích lũy từ học tập và thực tiễn chiến đấu, đồng chí đã đào tạo nhiều thế hệ sĩ quan chỉ huy cho quân đội và đóng góp nhiều ý kiến có giá trị đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Năm 1981, đồng chí được Đảng và Nhà nước phong quân hàm Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam. Ngày 1-7-1999, Trung tướng Nam Long từ trần, để lại hình ảnh đẹp về một vị tướng tài trí, quả cảm và giàu lòng tận tụy với cách mạng.