Người chỉ huy trẻ và trận chiến cuối cùng trên Đồi A1

Đêm 6 tháng 5 năm 1954, trên chiến trường Điện Biên Phủ, những tiếng pháo liên tiếp dội xuống Đồi A1. Sau nhiều ngày đêm chiến đấu giằng co, đây vẫn là một trong những cứ điểm cuối cùng và quan trọng nhất mà quân ta phải đánh chiếm để mở đường cho trận quyết chiến cuối cùng.

Đồi A1 nằm ở phía Đông trung tâm Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống phòng ngự của quân Pháp. Từ đây, địch có thể khống chế một vùng rộng lớn và bảo vệ trực tiếp khu trung tâm Mường Thanh, nơi đặt Sở chỉ huy của Tập đoàn cứ điểm. Vì vậy, A1 được quân ta xác định là một trong những mục tiêu quyết định của chiến dịch.

Trong những ngày tháng ấy, giữa hàng nghìn người lính đang chiến đấu trên chiến trường Điện Biên Phủ có một người cán bộ trẻ tên là Trần Can.

Sinh năm 1931, Trần Can quê ở huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Ông nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ và trưởng thành trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Trần Can là Đại đội trưởng Đại đội 317, Tiểu đoàn 249, Trung đoàn 98, Đại đoàn 316.

Đối với những người lính trực tiếp chiến đấu tại A1, mỗi ngày trôi qua đều là một ngày phải đối mặt với cái chết. Quân Pháp xây dựng tại đây một hệ thống công sự kiên cố, nhiều lớp, với hầm ngầm, giao thông hào và các vị trí hỏa lực được bố trí chặt chẽ. Địa hình của cứ điểm khiến mỗi cuộc tiến công đều phải trả giá bằng rất nhiều máu.

Cuộc chiến kéo dài từ cuối tháng 3 sang đầu tháng 5. Quân ta nhiều lần tiến công, có lúc đã chiếm được một phần cứ điểm nhưng quân Pháp liên tục tổ chức phản kích. Những vị trí vừa giành được lại trở thành nơi diễn ra những trận giáp lá cà dữ dội.

Trong hoàn cảnh ấy, người chỉ huy không thể chỉ đứng phía sau quan sát. Họ phải có mặt ở nơi nguy hiểm nhất để động viên và dẫn dắt chiến sĩ.

Trần Can là một trong những người như vậy.

Đêm 6 tháng 5, sau khi khối bộc phá lớn được đặt dưới lòng Đồi A1 phát nổ, một phần hệ thống phòng ngự của quân Pháp bị phá vỡ. Tiếng nổ vang lên giữa đêm tối như một hiệu lệnh. Các đơn vị bộ binh lập tức đồng loạt xung phong.

Đây là thời khắc mà những người lính đã chờ đợi suốt nhiều ngày đêm.

Trần Can cùng đơn vị tiến về phía các vị trí phòng ngự còn lại của địch. Trong ánh sáng chớp liên hồi của pháo đạn, những người lính lao lên phía trước. Địch chống trả quyết liệt. Khoảng cách giữa hai bên ngày càng thu hẹp, cuộc chiến chuyển sang giáp lá cà.

Nhưng chính trong những giờ phút khốc liệt nhất ấy, bản lĩnh của người chỉ huy được thể hiện rõ nhất. Trần Can không rời khỏi đội hình. Ông trực tiếp chỉ huy bộ đội tiến công, động viên chiến sĩ vượt qua các ổ kháng cự của địch.

Cuộc chiến diễn ra trong đêm. Từng ụ súng, từng đoạn chiến hào và từng căn hầm trở thành một điểm chiến đấu. Có những nơi bộ đội ta phải dùng lựu đạn, bộc phá để mở đường. Có nơi hai bên giành giật nhau từng mét đất.

Sau tiếng nổ của khối bộc phá gần 1.000kg, thế trận trên A1 bắt đầu thay đổi nhanh chóng. Các mũi tiến công của quân ta phát triển vào tung thâm cứ điểm. Trung đoàn 174 nhanh chóng đánh vào khu vực còn lại của địch.

Những người lính hiểu rằng phía trước họ không còn là một trận đánh thông thường. Đây là cuộc chiến quyết định số phận của Đồi A1.

Trong trận đánh ấy, Trần Can tiếp tục chỉ huy đơn vị chiến đấu. Người đại đội trưởng trẻ đã cùng đồng đội tiến lên trong làn đạn dày đặc. Nhưng rồi, trong giờ phút quyết định, ông đã hy sinh.

Trần Can ngã xuống khi trận đánh trên Đồi A1 đang đi đến hồi kết.

Sự hy sinh của người đại đội trưởng trẻ không làm bước tiến của đơn vị dừng lại. Những người đồng đội tiếp tục tiến lên. Đêm 6 tháng 5 kéo dài trong tiếng súng và pháo. Từng giờ trôi qua, quân ta ngày càng tiến gần đến mục tiêu cuối cùng.

Đến rạng sáng ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân ta hoàn toàn làm chủ Đồi A1. Sau nhiều ngày đêm chiến đấu ác liệt, cứ điểm quan trọng này đã bị đánh chiếm. Việc làm chủ A1 tạo điều kiện để quân ta phát triển tiến công vào khu trung tâm của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Cùng ngày hôm ấy, toàn bộ Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ đi đến thất bại. Chiến thắng Điện Biên Phủ trở thành một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới thế kỷ XX.

Nhưng đối với những người đã trực tiếp chiến đấu ở Đồi A1, chiến thắng ấy được đánh đổi bằng sự hy sinh của biết bao đồng đội.

Hôm nay, dưới chân Đồi A1 có Nghĩa trang Liệt sĩ A1, nơi an nghỉ của 644 cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Phần lớn những ngôi mộ tại đây là mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Chỉ có bốn ngôi mộ được ghi rõ tên tuổi của các anh hùng liệt sĩ: Tô Vĩnh Diện, Phan Đình Giót, Bế Văn Đàn và Trần Can.

Giữa hàng trăm ngôi mộ ấy, tên Trần Can được nhắc nhớ như một người cán bộ trẻ đã chiến đấu và hy sinh tại chính nơi mà ông cùng đồng đội đã giành giật từng tấc đất.

Đứng trên Đồi A1 hôm nay, cảnh vật đã đổi thay. Những tiếng súng năm xưa không còn nữa. Những chiến hào từng ngập trong khói lửa giờ trở thành những dấu tích được gìn giữ để các thế hệ sau tìm hiểu về lịch sử. Nhưng nếu lặng người trước những dấu tích ấy, người ta có thể hình dung phần nào sự khốc liệt của trận chiến năm xưa.

Đồi A1 không chỉ ghi dấu một chiến thắng. Đồi A1 còn ghi nhớ những con người đã nằm lại nơi đây.

Trần Can là một trong số đó.

Ông ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng sự hy sinh của người đại đội trưởng đã hòa vào chiến công chung của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ. Tên tuổi ông được lưu lại trên một ngôi mộ giữa Nghĩa trang Liệt sĩ A1, như một lời nhắc nhở rằng phía sau mỗi tấc đất của chiến thắng là biết bao con người đã gửi lại tuổi xuân của mình.

Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua kể từ đêm Đồi A1 rung chuyển trong tiếng nổ và tiếng xung phong. Những người lính năm ấy phần lớn đã trở về với đất mẹ. Nhưng câu chuyện về Trần Can và những đồng đội của ông vẫn còn đó, trên ngọn đồi lịch sử và trong ký ức của dân tộc.

Đồi A1 hôm nay bình yên hơn rất nhiều so với những ngày tháng năm 1954. Nhưng sự bình yên ấy càng khiến người ta hiểu hơn giá trị của chiến thắng. Và khi đứng trước phần mộ của những người đã hy sinh, chúng ta càng thấm thía rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những chiến công lớn, mà còn được viết bằng tuổi trẻ, lòng dũng cảm và sự hy sinh thầm lặng của những con người bình dị.