Người chỉ huy trưởng chiến dịch giải phóng tỉnh lỵ Rạch Giá

Trong Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân lịch sử năm 1975 tại tỉnh Rạch Giá (nay là tỉnh Kiên Giang), đồng chí Nguyễn Văn Hai (Hai Cầu), khi đó là quyền Bí thư Tỉnh ủy, trực tiếp chỉ huy mặt trận thị xã Rạch Giá, tấn công vào đầu não địch, buộc Tỉnh trưởng ngụy quyền Vương Văn Trổ đầu hàng vô điều kiện.

Đúng 22 giờ, ngày 30/4/1975, quân và dân tỉnh Rạch Giá hoàn toàn làm chủ tỉnh lỵ, thị xã Rạch Giá được hoàn toàn giải phóng. Với phương châm "huyện giải phóng huyện, xã giải phóng xã", trong đêm 30/4/1975, các huyện trong tỉnh cũng hoàn toàn giải phóng.

Đồng chí Nguyễn Văn Hai, bí danh Hai Cầu, sinh năm 1928, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Quê hương của đồng chí là vùng căn cứ U Minh lịch sử suốt 2 thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cứu nước. Nơi đây, từng là căn cứ đóng quân của các cơ quan Trung ương, Khu Tây Nam bộ và Đảng bộ địa phương.

Tháng 8/1945, (17 tuổi), đồng chí Nguyễn Văn Hai tham gia cách mạng tại quê nhà. Sau đó, đồng chí tiếp tục tham gia kháng chiến chống Pháp, rồi kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trong vùng căn cứ U Minh Thượng đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Đồng chí Nguyễn Văn Hai (Hai Cầu), từng giữ chức vụ quyền Bí thư Tỉnh ủy Rạch Giá trước năm 1975. Trong Đại thắng mùa xuân năm 1975, đồng chí Nguyễn Văn Hai là Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Mặt trận thị xã Rạch Giá, đồng thời là Chủ tịch Ủy ban Quân quản thị xã Rạch Giá.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước, tỉnh Kiên Giang được thành lập (2/1976), đồng chí Nguyễn Văn Hai giữ nhiều chức vụ quan trọng trong cơ quan lãnh đạo của Đảng bộ và chính quyền tỉnh Kiên Giang. Đồng chí Nguyễn Văn Hai là Đại biểu Quốc hội khóa VIII (1987-1992) và giữ chức Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Kiên Giang, vừa là Ủy viên Ủy ban Kinh tế, Kế hoạch và Ngân sách của Quốc hội khóa VIII. Trước khi nghỉ hưu, đồng chí Nguyễn Văn Hai là Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang.

Khi được về nghỉ hưu theo chính sách, đồng chí Nguyễn Văn Hai vẫn tiếp tục tham gia nghiên cứu lịch sử Đảng bộ tỉnh. Trong thời gian này, đồng chí say mê, tâm huyết nghiên cứu, đề xuất đầu tư nhiều công trình lưu niệm, khu di tích lịch sử ở địa phương…Hiện nay, các công trình này đã trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, trong đó có Khu di tích lịch sử cấp tỉnh ở ấp Ranh Hạt, xã Vĩnh Thuận, huyện Vĩnh Thuận, nơi ghi dấu sự kiện thành lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Đồng chí Nguyễn Văn Hai cũng đã tích cực tham gia nghiên cứu, cung cấp thông tin, tư liệu lịch sử để Tỉnh ủy Kiên Giang đầu tư, xây dựng nhiều khu di tích căn cứ Tỉnh ủy Rạch Giá tại huyện Vĩnh Thuận, U Minh Thượng, Gò Quao, Giồng Riềng…

Dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Nguyễn Văn Hai, đó là người đứng đầu cơ quan lãnh đạo Đảng bộ tỉnh Rạch Giá, trực tiếp chỉ huy mặt trận giải phóng tỉnh lỵ và giải phóng toàn tỉnh Rạch Giá trong mùa xuân lịch sử năm 1975, góp phần cùng các tỉnh miền Tây Nam bộ và cả nước giành thắng lợi hoàn toàn Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của Nhân dân ta.

Nắm vững tư tưởng chỉ đạo của Bộ Chính trị, của Khu ủy Khu Tây Nam bộ, và là người trực tiếp lãnh đạo, chỉ huy Cuộc tổng tiến công và nổi dậy tại tỉnh lỵ, đồng chí Nguyễn Văn Hai (Hai Cầu), khẳng định: “Trước hết, là chủ trương đúng đắn và kịp thời của Bộ Chính trị…, có điều kiện, có chủ trương đúng là bách chiến, bách thắng”.

Để chuẩn bị tấn công vào đầu não địch ở thị xã Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang của ngụy quyền, Tỉnh ủy Rạch Giá mở nhiều cuộc họp quan trọng, đưa ra các phương án tấn công địch để lựa chọn phương án khả thi nhất. Tỉnh ủy phân tích sâu sát tình tình giữa ta và địch. Với vai trò là Chỉ huy trưởng mặt trận thị xã, đồng chí Nguyễn Văn Hai đặc biệt quan tâm sự tương quan lực lượng của ta và địch. Đồng chí từng trả lời với báo chí “phải phân tích kỹ lưỡng để biết điểm mạnh, điểm yếu của ta; điểm mạnh, điểm yếu của địch” để chọn phương án đúng, phù hợp, hiệu quả nhất để nhanh chóng giành thắng lợi, ít tiêu hao khí tài, hạn chế đổ máu, thương vong.

Trước giờ G, vào ngày 20/4/1975, Thường trực Tỉnh ủy do đồng chí Nguyễn Văn Hai (Hai Cầu), quyền Bí thư Tỉnh ủy trực tiếp trao đổi với Ban Chỉ huy Tỉnh đội Rạch Giá, bổ sung phương án 2 là “tiến công địch từ Rạch Sỏi tấn công lên theo phương thức “cuốn chiếu”, đánh thẳng vào đầu não của địch tại phường Vĩnh Thanh”. Cuộc trao đổi được sự thống nhất cao của cơ quan quân sự và Thường trực Tỉnh ủy về phương án tác chiến, đồng thời phân công, giao nhiệm vụ ngay cho các lực lượng chuẩn bị, triển khai thực hiện.

Theo lời kể của đồng chí Chỉ huy trưởng mặt trận thị xã Rạch Giá Nguyễn Văn Hai: “Đúng giờ G, Tiểu đoàn 207 hiệp đồng chặt chẽ với Chi đội xe nồi đồng của nội tuyến, nổ súng tấn công sân bay Rạch Sỏi, chỉ trong vòng 15 phút, quân và dân tỉnh Rạch Giá đã chiếm hoàn toàn khu vực sân bay”.

Từ trưa đến chiều ngày 30/4/1975, chiến sự trên mặt trận thị xã diễn ra rất ác liệt, quân và dân tỉnh Rạch Giá lần lượt đánh chiếm các khu vực trọng yếu của địch ở thị xã Rạch Giá…, Tối ngày 30/4/1975, Tỉnh trưởng Ngụy quyền tỉnh Kiên Giang Vương Văn Trổ kêu gọi ngụy quân, ngụy quyền, binh sĩ toàn tỉnh Kiên Giang buông súng đầu hàng quân giải phóng tỉnh Rạch Giá vô điều kiện. Đến 22 giờ, ngày 30/4/1975, thị xã Rạch Giá được hoàn toàn giải phóng, các huyện cũng tự lực giải phóng địa phương mình theo phương châm “huyện giải phóng huyện, xã giải phóng xã” trong đêm 30/4/1975.

Sau giải phóng toàn tỉnh, quê hương sạch bóng quân thù, đồng chí Nguyễn Văn Hai lại tiếp tục làm nhiệm vụ mới với vai trò là người đứng đầu chính quyền quân quản của thị xã Rạch Giá. Trong tâm trạng vui mừng, xúc động, đồng chí Nguyễn Văn Hai, nhớ lại: “Mừng lắm, mà cũng hết sức lo, lo ngủ không được. Mình cũng lúng túng không biết quản lý thế nào, trước đây mình chỉ biết đánh giặc thôi, bây giờ quản lý toàn xã hội với biết bao công việc mới, cán bộ mình làm sao đủ sức…”. Đó là tâm tư và nỗi trăn trở lớn nhất của đồng chí Nguyễn Văn Hai, Chủ tịch Ủy ban Quân quản.thị xã Rạch Giá.

Với tinh thần tiến công của người chiến sĩ cách mạng từng vượt qua nhiều thử thách, gian nan trong những năm tháng kháng chiến đầy cam go, ác liệt trong vùng căn cứ U Minh Thượng, đồng chí Nguyễn Văn Hai, suy nghĩ: “Hồi mới đi làm cách mạng mình cũng không biết gì…, bây giờ mình phải làm công việc mà mình chưa từng làm, dứt khoát mình sẽ làm được”. Suy nghĩ vậy và cũng quyết tâm như vậy, người đứng đầu chính quyền quân quản thị xã Rạch Giá bắt tay ngay vào những công việc mới mà mình cũng như đồng chí, đồng đội chưa từng trải qua với tinh thần đoàn kết, linh hoạt, sáng tạo, bản lĩnh để giải quyết khó khăn trước mắt.