Người chỉ huy xung kích mở đường giữa lòng Điện Biên Phủ

Nguyễn Văn Thuần sinh năm 1916, quê ở huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông xung phong vào bộ đội và trưởng thành qua chiến đấu, từ một chiến sĩ trở thành cán bộ tiểu đoàn. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, ông nổi bật bởi sự bình tĩnh, mưu trí và linh hoạt trước mọi tình huống chiến trường.

Từ khi nhập ngũ đến tháng 5/1954, Nguyễn Văn Thuần chiến đấu tại chiến trường Bắc Bộ, thuộc Tiểu đoàn 16, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312. Giữa tháng 12/1953, đơn vị nhận lệnh hành quân lên Tây Bắc tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Mở đường cho những khẩu pháo tiến vào trận địa

Ngày 17/1/1954, Trung đoàn 165 của Đại đoàn 312 đã vượt qua dãy Tà Lèng, tiến sát Điện Biên Phủ để tổ chức phòng ngự và chuẩn bị trận địa pháo. Trong khi đó, Trung đoàn 141 của Nguyễn Văn Thuần cùng Trung đoàn 209 nhận nhiệm vụ kéo pháo.

Sau 9 ngày đêm lao động khẩn trương, phần lớn pháo đã được đưa vào trận địa. Tuy nhiên, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định tạm ngừng tiến công, kéo pháo ra, chuyển từ phương châm “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Sau quyết định quan trọng ấy, Trung đoàn 141 nhận nhiệm vụ làm đường mới cho pháo cơ động.

Đây là công việc đặc biệt gian khổ. Bộ đội không có máy ủi, không được sử dụng thuốc nổ; ngay cả búa tạ, choòng, xà beng hay cưa cũng thiếu thốn. Nguyễn Văn Thuần đã tìm cách khắc phục bằng những phương tiện thô sơ: chặt gỗ cứng làm xà beng, dùng dao rựa và xẻng đào từng gốc cây, theo thớ đá mà đục từng chút một.

Để xây dựng trận địa cho pháo 105mm, mỗi hầm pháo phải đào từ 200 đến 300m³ đất đá. Nắp hầm dày hơn 3m, được làm bằng nhiều lớp đất xen kẽ với gỗ và những bó trúc để có thể chịu được bom lớn. Những công việc nặng nhọc ấy được Tiểu đoàn 16 hoàn thành trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt.

Sáng kiến đào ngầm khiến quân Pháp bất ngờ

Ngày 13/3/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn bằng trận tiến công cứ điểm Him Lam.

Sau khi Him Lam bị tiêu diệt, quân ta tiếp tục đào hệ thống hào để khép chặt vòng vây quanh tập đoàn cứ điểm. Khi đó, Phó tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Thuần có sáng kiến đào ngầm dưới lòng đất, tạo điều kiện để bộ đội tiếp cận gần hơn các vị trí phòng thủ của quân Pháp mà hạn chế bị hỏa lực đối phương phát hiện, góp phần tạo thế tiến công liên tục.

Đây cũng là một trong những nét nổi bật trong cách đánh của quân ta tại Điện Biên Phủ: từng bước áp sát, bao vây, chia cắt và thu hẹp phạm vi phòng thủ của đối phương.

Xung kích đến những ngày cuối cùng

Trong giai đoạn cuối của chiến dịch, các đơn vị thuộc Đại đoàn 312 tiếp tục tiến công những vị trí còn lại của quân Pháp.

Đêm 6/5/1954, Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209 tiến công cứ điểm 507, đồng thời quân ta đánh chiếm phần còn lại của cứ điểm đồi A1. Cuộc chiến diễn ra vô cùng quyết liệt trước khi tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hoàn toàn sụp đổ vào ngày 7/5/1954.

Trong suốt chiến dịch, Nguyễn Văn Thuần không chỉ là người chỉ huy mà còn là một cán bộ luôn có mặt trong những nhiệm vụ khó khăn, từ mở đường, xây dựng trận địa, đào hào đến tổ chức chiến đấu, góp phần đưa đơn vị hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Người anh hùng của những nhiệm vụ gian khó

Những đóng góp của Nguyễn Văn Thuần được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng: 2 Huy chương Chiến công hạng Nhất, 1 Huân chương Chiến công hạng Ba và 11 lần được Tiểu đoàn, Trung đoàn, Đại đoàn khen thưởng.

Ngày 31/8/1955, Chủ tịch nước tặng ông Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nguyễn Văn Thuần là hình ảnh tiêu biểu của những người lính Điện Biên không chỉ biết chiến đấu mà còn biết tìm cách vượt qua thiếu thốn, sáng tạo trong điều kiện khắc nghiệt và chủ động tạo thế tiến công.

Từ những con đường kéo pháo giữa núi rừng Tây Bắc đến hệ thống hào vây lấn quanh tập đoàn cứ điểm, dấu chân của người cán bộ xung kích ấy đã góp phần vào cuộc chiến đấu 56 ngày đêm, để rồi Điện Biên Phủ đi đến ngày toàn thắng 7/5/1954.