Người chí sỹ hy sinh trước cổng Nhà lao Hỏa Lò (phần 2)

Cuộc khởi nghĩa Yên Bái thất bại nhưng đã cổ vũ tinh thần yêu nước, lòng căm thù giặc của nhân dân ta. Những người lãnh đạo chủ chốt như Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu, Phó Đức Chính… lần lượt bị bắt sau đó bị đưa về Hỏa Lò tạm giam. Ngày 17/6/1930, thực dân Pháp đã áp giải 13 chiến sỹ Việt Nam Quốc dân Đảng và di chuyển chiếc máy chém từ Nhà tù Hỏa Lò lên Yên Bái để thi hành án tử hình.

Để thể hiện rõ chí khí của mình, Đoàn Trần Nghiệp và một số đồng chí cùng bị giam trong Nhà tù Hỏa Lò tổ chức lễ truy điệu Chủ tịch Nguyễn Thái Học cùng 12 chiến sỹ Việt Nam Quốc dân Đảng đã bị thực dân Pháp xử tử hình tại Yên Bái ngày 17/6/1930. Ông cũng tham gia tích cực vào các cuộc đấu tranh cùng các tù chính trị khác bằng hình thức tuyệt thực nhằm đòi thực dân Pháp phải cải thiện chế độ sinh hoạt, đòi bỏ cùm, đòi được thoải mái tắm giặt… Cuộc tuyệt thực diễn ra đến ngày thứ năm thì thực dân Pháp phải nhân nhượng. Đây là cuộc đấu tranh đầu tiên có sự tham gia đông đảo của tù nhân Quốc dân Đảng. Và có lẽ, đây cũng là cuộc đấu tranh duy nhất mà tù nhân cộng sản và Quốc dân Đảng phối hợp hành động chống chế độ giam cầm hà khắc ở Nhà tù Hỏa Lò.
Ngoài ra, Đoàn Trần Nghiệp còn đi vận động những người bạn tù khác tin tưởng và đi theo con đường đấu tranh giải phóng dân tộc khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp, để khẳng định với những kẻ đi cướp nước rằng: Việt Nam là một dân tộc, quyết không chịu cúi đầu làm nô lệ, kiên quyết đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Trong thời gian bị giam trong Nhà tù Hỏa Lò, một nhà báo tiến bộ người Pháp là Louis Roubaud đã xin được gặp Đoàn Trần Nghiệp để phỏng vấn và viết một bài báo về ông. Khi phỏng vấn, Louis Roubaud đã đặt câu hỏi: “Thưa ông, tại sao biết cuộc khởi nghĩa khó thành công nhưng các ông vẫn tiến hành?”. Đoàn Trần Nghiệp trả lời: “Chúng tôi phải khởi sự như thế để người sau tiếp tục. Sự thất bại của chúng tôi là để cho thế hệ sau gặt lấy kết quả”. Nhà báo lại tiếp tục hỏi: “Có phải ông cho rằng, ám sát những quan chức cấp cao Pháp thì có thể đạt được mục đích của các ông?”. Đoàn Trần Nghiệp mỉm cười: “Đó là chỉ thị của Đảng tôi. Xin hỏi ông, có thể tiến hành một cuộc cách mạng mà không giết người? Mục đích những việc làm của tôi là để đuổi người Pháp ra khỏi xứ An Nam”. Trước câu trả lời khẳng khái đó của Đoàn Trần Nghiệp, nhà báo Louis Roubaud chỉ biết im lặng và lặng lẽ rời khỏi Nhà tù Hỏa Lò.
Ngày 5/8/1930, Đoàn Trần Nghiệp cùng một số chiến sỹ Việt Nam Quốc dân đảng bị thực dân Pháp đưa ra Hội đồng Đề hình để xét xử. Chúng tuyên án tử hình đối với ông cùng 11 chiến sỹ khác.

Đồng chí Đặng Xuân Thiều, đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương cảm phục trước sự hy sinh anh dũng của Đoàn Trần Nghiệp đã viết bài thơ cảm vịnh ông:

“Sống thác đôi đường trọn trước sau,

Non nước ghi nhớ mãi ngàn thâu.

Kinh hoàng bóng ngọc như nghiêng ngả,

Đầu đã rơi rồi hận tất sâu!”.

https://hoalo.vn/Articles/15/23644/nguoi-chi-sy-hy-sinh-truoc-cong-nha-lao-hoa-lo-phan-2.html