Người chiến sĩ ba lần dẫn đầu mũi xung phong ở Điện Biên Phủ
Trong chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, bên cạnh những cái tên đã trở thành bất tử như Phan Đình Giót, Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn, lịch sử còn ghi nhớ người chiến sĩ trẻ Trần Can – một cán bộ chỉ huy dũng cảm, nhiều lần dẫn đầu đơn vị xông vào trận địa quân Pháp. Ông chiến đấu cho đến những giờ phút cuối cùng của Chiến dịch Điện Biên Phủ và anh dũng hy sinh đúng ngày 7 tháng 5 năm 1954, khi thắng lợi lịch sử của dân tộc đã ở rất gần.
Trần Can sinh năm 1931 trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, từ nhỏ ông đã được chứng kiến cuộc sống cơ cực của nhân dân dưới chế độ thực dân, phong kiến. Gia đình nghèo khó nên Trần Can sớm phải lao động phụ giúp cha mẹ. Chính những năm tháng ấy đã rèn luyện cho ông tính chịu khó, nghị lực và ý chí mạnh mẽ.
Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, Trần Can tình nguyện gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ một thanh niên nông dân bình dị, ông nhanh chóng trưởng thành trong môi trường quân đội. Ông chịu khó học tập cách sử dụng vũ khí, nghiên cứu phương pháp tác chiến và luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó khăn. Trong chiến đấu, Trần Can nổi tiếng gan dạ, quyết đoán và thường xuyên có mặt ở những vị trí nguy hiểm nhất.
Cuối năm 1953, thực dân Pháp xây dựng Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm quân sự mạnh với hàng chục cứ điểm được bảo vệ bởi hệ thống công sự, hàng rào dây thép gai, súng máy, pháo binh và xe tăng. Trần Can cùng đơn vị được điều động tham gia chiến dịch với quyết tâm tiêu diệt tập đoàn cứ điểm này.
Ngày 13 tháng 3 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức bắt đầu bằng trận tiến công cứ điểm Him Lam. Trần Can được giao chỉ huy một tiểu đội làm nhiệm vụ mở đường và xung phong vào vị trí của quân Pháp. Khi tiếng pháo vừa dứt, ông lập tức dẫn đầu đồng đội vượt qua những lớp hàng rào, tiến thẳng về phía công sự của địch.
Trước hỏa lực dữ dội, nhiều chiến sĩ bị thương, nhưng Trần Can vẫn bình tĩnh chỉ huy đơn vị tiến lên. Khi đường tiến công bị một hỏa điểm ngăn chặn, ông nhanh chóng tìm cách tiếp cận, sử dụng lựu đạn tiêu diệt vị trí phòng thủ rồi tiếp tục dẫn đồng đội xông vào bên trong. Trong trận đánh này, ông đã cùng đơn vị hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần vào thắng lợi của trận Him Lam – trận mở màn quan trọng của toàn chiến dịch.
Sau Him Lam, Trần Can tiếp tục tham gia những trận đánh ác liệt khác. Đặc biệt, trong quá trình chiến đấu tại khu vực các cứ điểm phía đông, quân ta và quân Pháp nhiều lần giành giật từng đoạn chiến hào. Có lúc đối phương tổ chức phản kích dữ dội nhằm chiếm lại vị trí đã mất. Trần Can dù bị thương vẫn kiên quyết ở lại trận địa, vừa chỉ huy vừa trực tiếp chiến đấu cùng đồng đội.
Trong một trận đánh, đơn vị bị thương vong nhiều, lực lượng còn lại rất ít. Trần Can đã tập hợp những chiến sĩ còn khả năng chiến đấu, động viên mọi người giữ vững vị trí. Ông sử dụng súng, lựu đạn và cả vũ khí thu được của đối phương để tiếp tục đánh trả. Sự kiên cường của người chỉ huy trẻ đã giúp đơn vị bảo vệ được trận địa, tạo điều kiện để lực lượng phía sau tiếp tục tiến công.
Đầu tháng 5 năm 1954, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ đã bị quân ta bao vây chặt chẽ. Những trận chiến cuối cùng diễn ra vô cùng ác liệt. Trần Can lúc này đã trải qua nhiều ngày chiến đấu liên tục, cơ thể mang thương tích nhưng tinh thần vẫn không hề suy giảm.
Rạng sáng ngày 7 tháng 5 năm 1954, trong lúc cùng đồng đội tiếp tục đánh chiếm các vị trí còn lại của quân Pháp, Trần Can anh dũng hy sinh. Ông ngã xuống khi mới 23 tuổi, chỉ ít giờ trước khi quân đội ta tiến vào sở chỉ huy của tướng De Castries và lá cờ "Quyết chiến – Quyết thắng" tung bay trên nóc hầm chỉ huy của đối phương.
Chiều cùng ngày, toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị tiêu diệt. Chiến dịch kết thúc thắng lợi sau 56 ngày đêm chiến đấu gian khổ, làm nên chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu". Trần Can không còn được chứng kiến giây phút lịch sử ấy, nhưng máu của ông cùng hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ đã hòa vào mảnh đất Điện Biên để làm nên ngày chiến thắng.
Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, ngày 7 tháng 5 năm 1956, Trần Can được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi của ông được ghi vào lịch sử Chiến dịch Điện Biên Phủ và trở thành một trong những tấm gương tiêu biểu về tinh thần chiến đấu quả cảm của người lính Quân đội nhân dân Việt Nam.
Ngày nay, nhiều trường học, đường phố và công trình mang tên Trần Can để tưởng nhớ người anh hùng trẻ tuổi. Tại quê hương Nghệ An cũng như chiến trường Điện Biên năm xưa, câu chuyện về ông vẫn được kể lại cho các thế hệ trẻ như một bài học về lòng yêu nước và trách nhiệm với Tổ quốc.
Trần Can chỉ sống 23 năm nhưng phần lớn tuổi thanh xuân của ông đã dành cho chiến trường. Từ một người con nông dân xứ Nghệ, ông trở thành người chiến sĩ luôn đi đầu trong những thời khắc nguy hiểm nhất. Sự hy sinh ngay trước giờ toàn thắng khiến câu chuyện về Trần Can càng trở nên xúc động. Tấm gương của ông mãi nhắc nhở các thế hệ hôm nay rằng đằng sau ngày 7 tháng 5 lịch sử là sự hy sinh của biết bao người lính trẻ, những con người đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường để đất nước có được độc lập, hòa bình.
