Người chiến sĩ cách mạng bản lĩnh và sáng tạo, nhà chính trị, quân sự trí dũng song toàn- Phần cuối

Đồng chí Phùng Chí Kiên là một trong những cán bộ lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng, quân đội và nhân dân ta. Cả cuộc đời cống hiến vì nước, vì dân, đồng chí là điển hình của một thế hệ cán bộ cốt cán của Đảng được đào tạo bài bản, có bản lĩnh và trí tuệ, sẵn sàng xả thân vì lý tưởng cách mạng. Đồng chí Phùng Chí Kiên chính là tấm gương về người chiến sĩ cách mạng bản lĩnh và sáng tạo, nhà chính trị, quân sự trí dũng song toàn. Đồng chí cũng là vị tướng quân đội đầu tiên được Chủ tịch Hồ Chí Minh truy phong hàm cấp tướng.

Nhà Chính trị, Quân sự trí dũng song toàn

Kết thúc khóa học tại Trường Đại học Phương Đông, đồng chí Phùng Chí Kiên được Quốc tế Cộng sản cử về tăng cường cho Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng. Đóng góp lớn nhất của đồng chí Phùng Chí Kiên khi về công tác ở Ban Chỉ huy ở ngoài từ giữa năm 1934 là cùng với đồng chí Hà Huy Tập dự thảo các văn kiện Đại hội lần thứ I của Đảng (3-1935), khi đồng chí Lê Hồng Phong đi dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ I của Đảng họp ở Ma Cao (Trung Quốc), đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, là Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng. Nghị quyết chính trị và nhiều nghị quyết quan trọng khác như công nhân vận động, nông dân vận động, thanh niên vận động, phụ nữ vận động; Nghị quyết về Chương trình hành động của Đảng Cộng sản Đông Dương; Điều lệ của Đảng và Điều lệ của các tổ chức đoàn thể... được thông qua tại Đại hội dưới sự chủ trì của các đồng chí Hà Huy Tập, Phùng Chí Kiên và một số đồng chí khác-tuy còn có những điểm không sát với phong trào cách mạng thế giới và trong nước lúc bấy giờ nhưng đã chứng tỏ sự chủ động, nhạy bén về chính trị của những người chủ trì.

Tháng 8-1936, đồng chí Phùng Chí Kiên được cử về Sài Gòn cùng đồng chí Hà Huy Tập trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng trong nước. Do yêu cầu mới của cách mạng, khoảng một năm sau, đồng chí quay lại Hương Cảng, Trung Quốc chỉ đạo Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng thay cho đồng chí Lê Hồng Phong về nước hoạt động. Tháng 10-1938, thực dân Anh đã ra lệnh bắt giữ và hai tháng sau đó, trục xuất đồng chí khỏi Hương Cảng. Phùng Chí Kiên đến Côn Minh (thủ phủ tỉnh Vân Nam), nơi Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đang hoạt động. Tại đây, Phùng Chí Kiên cùng một số đồng chí khác nhanh chóng củng cố lại Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng. Đây là thời gian đồng chí bắt đầu được làm việc gần Nguyễn Ái Quốc; nhiều lần đưa Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đi thăm các cơ sở quần chúng cách mạng dọc tuyến đường sắt Côn Minh-Hà Khẩu và khảo sát đường về Tổ quốc khi điều kiện cho phép.

Tài năng quân sự của đồng chí Phùng Chí Kiên được bộc lộ rõ nhất trong thời kỳ hoạt động ở Pác Bó, Hà Quảng, Cao Bằng. Ngày 28-01-1941, đồng chí Phùng Chí Kiên cùng với một số cán bộ cách mạng được huấn luyện tại Trung Quốc theo Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về Pác Bó, Cao Bằng xây dựng thí điểm Việt Minh tại 3 châu: Hà Quảng, Hòa An và Nguyên Bình. Tại đây, đồng chí Phùng Chí Kiên chăm lo việc xây dựng, bảo vệ khu căn cứ Cao Bằng, chỉ sau 3 tháng, phong trào Việt Minh đã phát triển rộng khắp với hơn 2.000 hội viên. Trước sự phát triển nhanh chóng của phong trào Việt Minh và phong trào cách mạng, đồng chí hăng hái vận động thành lập các đội tự vệ, du kích chống địch khủng bố để bảo vệ địa phương và bảo vệ nhân dân. Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, đồng chí đã nghiên cứu và soạn thảo các nguyên tắc về xây dựng tổ chức vũ trang, tổ chức các lớp huấn luyện quân sự cho cán bộ cho các tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn và miền xuôi. Cùng với việc trực tiếp giảng dạy, đồng chí còn viết tài liệu “Về cuộc chiến tranh du kích chống Nhật của nhân dân Trung Quốc” để phục vụ các lớp huấn luyện quân sự.

Từ ngày 10 đến 19-5-1941, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 diễn ra tại Khuổi Nậm, Pác Bó dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Việt Minh); xác định việc chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang, xây dựng căn cứ địa cách mạng và tổ chức lực lượng vũ trang là nhiệm vụ trung tâm của Đảng. Đồng chí Phùng Chí Kiên tiếp tục được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, phụ trách quân sự, trực tiếp chỉ huy Khu căn cứ Bắc Sơn-Võ Nhai, là khu căn cứ hình thành từ cuộc Khởi nghĩa Bắc Sơn và hiện đang có đội Đội du kích Bắc Sơn hoạt động. Đồng thời, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới, Ðội du kích Bắc Sơn được đổi tên thành Ðội Cứu quốc quân (Đội Cứu quốc quân 1, một trong những đơn vị tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam). Nhiệm vụ của Đội Cứu quốc quân là tích cực đấu tranh chống địch khủng bố, bảo vệ Trung ương, bảo vệ cơ sở cách mạng và nhân dân.

Chấp hành Nghị quyết Hội nghị, Trung ương Đảng tăng cường lực lượng cho Đội Cứu quốc quân, lúc này có 37 người, 15 súng trường và súng kíp, còn lại là dao găm; được biên chế thành 3 tiểu đội, do đồng chí Phùng Chí Kiên làm Chỉ huy trưởng, đồng chí Lương Văn Tri làm Chính trị viên; đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Ban Thường vụ Trung ương Đảng. Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, đồng chí Phùng Chí Kiên bắt tay ngay vào việc củng cố lực lượng, lãnh đạo Đội cứu quốc quân 1 tiến hành các hoạt động quân sự, chính trị, xúc tiến lập cơ quan bí mật cho các đồng chí Trung ương ở Võ Nhai và mở một đường dây liên lạc từ căn cứ địa về miền xuôi.

Kế hoạch xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng trong thời kỳ chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa còn đang dang dở thì thực dân Pháp điên cuồng khủng bố, tập trung bủa vây hòng tiêu diệt lực lượng cán bộ nòng cốt của ta ở khu căn cứ. Trước tình hình đó, đồng chí đã vận dụng nhuần nhuyễn những quan điểm cơ bản về kháng chiến toàn dân, kết hợp giữa đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, nguyên tắc tác chiến du kích để bảo vệ an toàn cho cán bộ về dự Hội nghị quán triệt Nghị quyết Trung ương 8 do Ban Thường vụ Trung ương Đảng triệu tập.

Tháng 7-1941, địch huy động một lực lượng lớn tiến công vào Mỏ Pia, truy bắt các đồng chí Thường vụ Trung ương và Ban Chỉ huy Đội cứu quốc quân 1. Chúng liên tiếp mở các cuộc hành quân càn quét vùng Khuổi Nọi, trung tâm căn cứ của Đội Cứu quốc quân. Trước tình thế nghiêm trọng, đồng chí Phùng Chí Kiên cùng Ban Chỉ huy quyết định để một tiểu đội ở lại Bắc Sơn hoạt động chống địch khủng bố, lực lượng còn lại rút khỏi căn cứ Bắc Sơn theo hai hướng. Đầu tháng 8-1941, Cứu quốc quân chia làm hai cánh rút về phía Cao Bằng và Lạng Sơn. Cánh quân rút về phía Lạng Sơn do đồng chí Hoàng Văn Thái và Đặng Văn Cáp chỉ huy từ Khuổi Nọi sang huyện Bình Gia lên Văn Mịch, Thất Khê, sau đó sang biên giới Việt-Trung an toàn. Cánh quân rút về phía Cao Bằng gồm các đồng chí Phùng Chí Kiên, Lương Văn Tri, Hà Khai Lạc... qua vùng Na Rì (Bắc Kạn) thì bị địch phục kích. Đồng chí Phùng Chí Kiên đã kiên cường chiến đấu đến hơi thở cuối cùng và anh dũng hy sinh vào ngày 22-8-1941.

Sự hy sinh của đồng chí là mất mát to lớn đối với Đảng, với phong trào cách mạng đang lên và với nhân dân ta. Trong thời kỳ hoạt động bí mật, chưa có chính quyền, chưa có quân đội, song đồng chí Phùng Chí Kiên đã luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm trước Trung ương Đảng, Bác Hồ và cho thấy sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tài năng quân sự, tư duy chính trị với quan điểm bảo vệ căn cứ cách mạng, duy trì và củng cố lực lượng cho sự nghiệp cách mạng lâu dài. Trên cương vị chỉ huy Cứu quốc quân, đồng chí đã vận dụng linh hoạt bài học “trận địa lòng dân” để giữ gìn và củng cố lực lượng cách mạng. Thực tiễn đã chứng minh, đồng chí Phùng Chí Kiên chính là một nhà chính trị, quân sự song toàn của cách mạng Việt Nam. Để ghi nhận công lao của đồng chí Phùng Chí Kiên, trong phiên họp Hội đồng Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, ngày 23-9-1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 89-SL truy phong cấp tướng cho đồng chí. Đây là sắc lệnh phong tướng đầu tiên của Nhà nước ta. Tên tuổi của đồng chí Phùng Chí Kiên sẽ còn sống mãi với non sông, Tổ quốc ta hôm nay và mai sau.