Người chiến sĩ đặc công trong những trận đánh “xuất quỷ nhập thần” trên chiến trường Khu 5
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đoàn Thanh Liêm là một trong những chiến sĩ tiêu biểu của Tiểu đoàn Đặc công 409, đơn vị đặc công nổi tiếng của chiến trường Khu 5 trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Tiểu đoàn 409 được thành lập ngày 20-5-1964 tại khu căn cứ phía tây Quảng Ngãi. Ngay từ những trận đánh đầu tiên, đơn vị đã nổi bật với phương thức tác chiến bí mật, bất ngờ, đánh nhanh vào những vị trí phòng thủ quan trọng của đối phương. Đến ngày 15-1-1976, Tiểu đoàn 409 được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; cùng với đơn vị, bốn cán bộ, chiến sĩ là Nguyễn Ngọc Bình, Đoàn Thanh Liêm, Lê Thành Cượng và Trần Văn Luyện được tuyên dương Anh hùng.
Tiểu đoàn 409 – nơi tôi luyện những người lính đặc công
Sự ra đời của Tiểu đoàn 409 đáp ứng yêu cầu tác chiến ngày càng cao của chiến trường Khu 5. Chỉ ít lâu sau khi thành lập, đơn vị đã ra quân đánh cứ điểm Bàu My, xã Sơn Cao, huyện Sơn Hà, Quảng Ngãi. Với cách tổ chức tiến công đặc công kết hợp hỏa lực, trận đánh chỉ diễn ra trong khoảng 10 phút, tiêu diệt một đại đội bảo an và thu toàn bộ vũ khí, quân trang, quân dụng. Sau đó, tháng 8-1964, Tiểu đoàn tiếp tục tập kích cứ điểm Núi Dâu, xã Phổ Hiệp, huyện Đức Phổ, tiêu diệt một trung đội lính Mỹ.
Trong môi trường chiến đấu ấy, Đoàn Thanh Liêm trưởng thành cùng đồng đội. Những chiến sĩ đặc công không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn phải có khả năng điều nghiên mục tiêu, bí mật tiếp cận, lựa chọn đúng thời cơ và xử lý tình huống nhanh chóng. Đó là những yêu cầu đặc biệt của một lực lượng thường xuyên phải đánh vào các căn cứ, sân bay, cứ điểm được đối phương bảo vệ nghiêm ngặt.
Chu Lai – mục tiêu trọng điểm của chiến trường Khu 5
Một trong những chiến trường quan trọng mà Tiểu đoàn 409 tham gia là căn cứ Chu Lai. Đây là một căn cứ quân sự liên hợp lớn của Mỹ ở Quảng Nam, trong đó sân bay Chu Lai có vai trò quan trọng đối với hoạt động không quân và hậu cần của lực lượng Mỹ. Quân và dân Quảng Nam – Đà Nẵng nhiều lần tổ chức tiến công, pháo kích vào căn cứ này. Ngày 27-10-1965, Tiểu đoàn Đặc công 409 Khu 5 đã tổ chức tập kích sân bay Chu Lai, góp phần gây sức ép trực tiếp vào một trong những căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ.
Đây cũng là một dấu mốc cho thấy sự trưởng thành của lực lượng đặc công Khu 5: thay vì chỉ hoạt động ở các đồn bốt nhỏ, các đơn vị đặc công từng bước vươn tới những mục tiêu có ý nghĩa chiến lược. Với người lính như Đoàn Thanh Liêm, mỗi trận đánh là một lần thử thách khả năng tổ chức, chỉ huy và bản lĩnh trước hệ thống phòng thủ hiện đại của đối phương.
Xuân Mậu Thân 1968 – đánh vào những mục tiêu quan trọng
Trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Tiểu đoàn 409 tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trên chiến trường Khu 5. Đơn vị tiến công các sân bay Chu Lai, Trung An, đánh các mục tiêu như quận lỵ Lý Tín, căn cứ Bà Bầu, đồi Ông Sầm, đồng thời pháo kích một số vị trí và tiến công khu vực cảng Kỳ Hà.
Đối với lực lượng đặc công, Mậu Thân 1968 là một thử thách đặc biệt. Các đơn vị phải hoạt động trong điều kiện đối phương tăng cường phòng thủ, sử dụng nhiều phương tiện hỏa lực và tổ chức hệ thống bảo vệ chặt chẽ. Việc liên tiếp đánh vào nhiều mục tiêu cho thấy khả năng cơ động, tổ chức lực lượng và sức chịu đựng của Tiểu đoàn 409 trong một giai đoạn chiến tranh ác liệt.
Xã Đốc năm 1971 – trận đánh ghi dấu một chặng đường
Một chiến công đặc biệt của Tiểu đoàn 409 diễn ra ngày 27-3-1971 tại cứ điểm Xã Đốc, huyện Bắc Trà My, Quảng Nam. Đơn vị tổ chức tiến công và tiêu diệt một tiểu đoàn lính Mỹ, được Báo Công an Đà Nẵng ghi nhận là tiểu đoàn lính Mỹ cuối cùng bị tiêu diệt trên chiến trường Việt Nam.
Chiến công Xã Đốc có ý nghĩa lớn trong lịch sử hoạt động của Tiểu đoàn 409. Sau nhiều năm chiến đấu, từ những trận đánh ở Quảng Ngãi, Đức Phổ đến Chu Lai và các mục tiêu trong Xuân Mậu Thân 1968, lực lượng đặc công đã tích lũy được kinh nghiệm tác chiến ngày càng phong phú. Trận Xã Đốc cho thấy khả năng tổ chức một trận tiến công vào cứ điểm có lực lượng lớn, đồng thời phản ánh sự trưởng thành của đội ngũ cán bộ chỉ huy và chiến sĩ trong đơn vị, trong đó có Anh hùng Đoàn Thanh Liêm.
Một người lính trong một tập thể anh hùng
Điều đáng chú ý khi tìm hiểu về Đoàn Thanh Liêm là tư liệu báo chí chính thống hiện còn công bố khá hạn chế về tiểu sử cá nhân và từng trận đánh riêng của ông. Tuy nhiên, các nguồn chính thống xác nhận ông là một trong bốn cá nhân của Tiểu đoàn 409 được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân sau khi đất nước thống nhất. Vì vậy, khi tái hiện câu chuyện về ông, cần đặt chiến công cá nhân trong bối cảnh lịch sử và thành tích chung của Tiểu đoàn 409, tránh gán cho ông những chiến công chưa có nguồn xác nhận rõ ràng.
Câu chuyện thời hoa lửa của Đoàn Thanh Liêm vì thế trước hết là câu chuyện về một người lính đặc công trưởng thành trong một đơn vị giàu truyền thống của Khu 5. Từ những trận đánh ở Bàu My, Núi Dâu, đến cuộc tập kích sân bay Chu Lai, những trận chiến trong Xuân Mậu Thân 1968 và đặc biệt là trận Xã Đốc ngày 27-3-1971, Tiểu đoàn 409 đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ.
Phẩm chất nổi bật của những người lính đặc công ấy là bí mật, mưu trí, dũng cảm và kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ. Đoàn Thanh Liêm cùng đồng đội đã dành những năm tháng tuổi trẻ của mình cho những trận đánh ở nơi nguy hiểm nhất. Việc ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng cùng các đồng đội là sự ghi nhận đối với những đóng góp đặc biệt của một thế hệ chiến sĩ đã chiến đấu trên chiến trường Khu 5.
Ngày nay, nhắc đến Đoàn Thanh Liêm là nhắc đến một người con của thời hoa lửa, một chiến sĩ đặc công của Tiểu đoàn 409, và rộng hơn là truyền thống của lực lượng vũ trang Khu 5: biết lấy mưu trí và lòng dũng cảm để vượt qua những khó khăn về điều kiện chiến đấu, kiên trì bám trụ và hoàn thành nhiệm vụ trong những thời điểm khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến.
