NGƯỜI CHIẾN SĨ ĐI QUA ĐỊA NGỤC BẰNG SỰ IM LẶNG

Có những con người bước vào lịch sử bằng tiếng súng, bằng những trận đánh vang dội, bằng những chiến công được ghi lại trên từng trang sách. Nhưng cũng có những người chiến đấu trong im lặng, sống giữa lòng địch, mang theo những bí mật mà chỉ cần một phút yếu lòng cũng có thể khiến cả một mạng lưới bị phơi bày, đồng đội bị bắt, cơ sở bị phá vỡ. Họ không có chiến hào rộng lớn để ẩn mình, không có những đoàn quân đông đảo ở phía sau. Vũ khí lớn nhất của họ chính là lòng trung thành và khả năng giữ bí mật đến tận cùng. Nguyễn Văn Thương – người đồng đội thường gọi là Hai Thương – là một con người như thế. Ông là chiến sĩ giao liên tình báo của Cụm A36, hoạt động trong một thế giới đặc biệt của chiến tranh, nơi mỗi cuộc gặp, mỗi chuyến đưa tin, mỗi lần vượt qua một con đường đều có thể là một lần bước qua ranh giới giữa sự sống và cái chết.

Có một thời khắc trong cuộc đời Hai Thương mà mỗi khi nhắc lại, người ta vẫn khó có thể hình dung hết sự khốc liệt mà ông và đồng đội đã trải qua. Đó là những ngày trận càn Xê-đa-phôn trút xuống căn cứ phía Nam Bến Cát. Đối phương huy động tới hàng chục nghìn quân, hàng trăm xe tăng, xe ủi đất, máy bay và pháo binh nhằm xóa sổ căn cứ. Bom đạn dội xuống liên tục. Sức ép của bom khiến nhiều người trong hầm chảy máu tai; trên mặt đất, cây cối bị bom đánh gãy, cháy rụi. Có những lúc nằm sâu dưới lòng đất mà sức nóng vẫn khiến da thịt phồng rộp; nước uống cạn kiệt, đói khát đến kiệt sức, nhưng những người bên trong vẫn không thể bước lên mặt đất.

Trong hoàn cảnh ấy, Hai Thương không chỉ phải bảo vệ cơ quan tình báo của mình. Ông còn được giao nhiệm vụ bảo vệ các cơ quan quan trọng của Đảng trong khu vực và tìm mọi cách đưa cán bộ ra khỏi vùng bị càn. Đến ngày thứ 26 của trận càn, ông nhận lệnh đưa toàn bộ lực lượng cách mạng còn ở phía Nam Bến Cát vượt sông Sài Gòn về vùng giải phóng phía Bắc Củ Chi. Một nhiệm vụ tưởng như không thể thực hiện giữa vòng vây dày đặc của đối phương. Nhưng Hai Thương cùng đồng đội đã âm thầm chuẩn bị từng bến đón, từng ám hiệu, từng con đường, từng chuyến thuyền. Và rồi, trong bóng tối, những chiếc thuyền nhỏ lần lượt rời bờ. Trên thuyền phủ đầy lục bình, những người cán bộ được đưa qua sông từng chuyến, từng chuyến. Hai Thương có mặt trên từng lượt đi – về, cho đến khi 175 cán bộ quan trọng được đưa sang vùng an toàn.

Đó là một chiến công không có tiếng reo hò. Không có cờ hoa. Không có ánh sáng của những lễ mừng công. Chỉ có một dòng sông trong đêm, những chiếc thuyền nhỏ lặng lẽ trôi giữa vùng chiến sự và một người chiến sĩ biết rằng nếu mình sơ suất, hàng trăm con người có thể không còn cơ hội trở về. Sau trận càn, thành tích của A36 được tổng kết với việc tiêu diệt 12 xe tăng, 5 máy bay lên thẳng và đặc biệt là đưa 175 cán bộ quan trọng rút lui an toàn. Hai Thương được đề nghị xem xét danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng câu chuyện phía sau danh hiệu ấy lại có một khúc quanh rất đời thường: trong cuộc bình xét, ông bị phê bình vì đã không bảo toàn được toàn bộ lực lượng, khi hai đồng đội là Thơm và Mới đã hy sinh.

Hai Thương khi ấy chỉ là một trung sĩ, nhưng là người trực tiếp có mặt giữa chiến trường khốc liệt. Ông bộc trực phản ứng, bởi ông hiểu rằng trong chiến đấu, có những mất mát không thể tránh khỏi. Ông đã phải lăn lộn giữa bom đạn để tìm đường cứu 175 cán bộ, trong khi những người có trách nhiệm chỉ huy cao hơn lại không có mặt tại trận địa. Cuối cùng, ông không được xét phong Anh hùng ở thời điểm ấy. Nhưng điều đáng quý là nhiều năm sau, khi kể lại câu chuyện, Hai Thương không mang theo sự oán giận. Ông chỉ cười và nói rằng tuổi trẻ nóng tính nên có lúc làm hỏng chuyện, rồi sau đó lại cùng đồng đội tiếp tục hoàn thành những nhiệm vụ khác.

Có lẽ chính con người ấy đã làm nên Hai Thương: quyết liệt trong chiến đấu nhưng không nặng lòng với những chuyện riêng; sống giữa hiểm nguy nhưng luôn đặt nhiệm vụ và đồng đội lên trước bản thân mình.

Nhưng nếu trận càn Xê-đa-phôn cho thấy sự gan góc của Hai Thương trên chiến trường, thì những năm tháng bị địch bắt mới thực sự cho thấy giới hạn của sức chịu đựng con người có thể bị đẩy xa đến đâu.

Khi bị bắt, ông trở thành mục tiêu của những cuộc đấu trí khắc nghiệt. Kẻ địch hiểu rằng trong trí nhớ của người chiến sĩ tình báo này có thể chứa những thông tin quan trọng liên quan đến mạng lưới hoạt động bí mật. Họ tìm cách mua chuộc ông bằng tiền bạc, bằng một cuộc sống sung sướng, bằng lời hứa về một tương lai an toàn. Một tấm séc trị giá 100.000 USD được đưa ra như cái giá để đổi lấy sự phản bội. Nhưng Hai Thương vẫn im lặng. Không tiền bạc nào có thể mua được lòng trung thành của ông. Không lời hứa nào có thể khiến ông đánh đổi sự an toàn của đồng đội.

Và khi những lời dụ dỗ không thể lay chuyển người chiến sĩ ấy, tra tấn bắt đầu.

Hai Thương bị hành hạ dã man. Hai chân của ông bị cưa tới sáu lần.

Có lẽ rất khó để một người chưa từng trải qua chiến tranh có thể hình dung được nỗi đau ấy. Mỗi lần là một lần thân thể bị hủy hoại. Mỗi lần là một lần con người phải đối diện với nỗi đau tưởng như không thể chịu đựng thêm. Nhưng sau tất cả, câu trả lời của Hai Thương vẫn chỉ là sự im lặng.

Ông không nói.

Bởi ông hiểu rằng phía sau một cái tên có thể là một gia đình. Sau một địa chỉ có thể là một cơ sở. Sau một đầu mối có thể là cả một mạng lưới. Nếu ông nói, những người đang hoạt động trong bóng tối có thể sẽ bị bắt. Vì vậy, ông chọn chịu đựng. Sự im lặng ấy không phải là bất lực. Đó là một cuộc chiến – một cuộc chiến diễn ra ngay trong chính thân thể mình, nơi vũ khí duy nhất còn lại là ý chí.

Kẻ thù có thể làm thân thể ông mất đi đôi chân. Nhưng không thể bắt ông phản bội đồng đội. Có thể giam cầm ông. Có thể gây cho ông những đau đớn không tưởng. Nhưng không thể lấy khỏi ông lòng trung thành với những người đang sống và chiến đấu ngoài kia.

Sau chiến tranh, Hai Thương trở về với một cơ thể không còn nguyên vẹn. Chiến tranh đã lấy đi đôi chân, để lại những thương tích và ký ức không bao giờ có thể xóa nhòa. Nhưng có những thứ chiến tranh không thể lấy khỏi ông: lòng trung thành, niềm tin, tình đồng đội và phẩm chất của một người chiến sĩ đặt sự sống còn của đồng đội, của tổ chức và lợi ích của đất nước lên trên nỗi đau của chính mình.

Có những chiến công được đo bằng số trận đánh, số mục tiêu bị tiêu diệt hay những vùng đất được giải phóng. Nhưng cũng có những chiến công được đo bằng sự im lặng. Hai Thương đã tạo nên một chiến công như thế. Ông không cần tiếng súng để chứng minh mình là người anh hùng. Ông chiến đấu bằng sự chịu đựng. Ông không cần một trận địa rộng lớn, bởi trận địa của ông chính là chính thân thể mình. Và ông không cần một đội quân đông đảo, bởi chỉ cần một người không hé lộ điều mình biết, cả một mạng lưới có thể được bảo vệ.

Ngày hôm nay, khi nhìn lại cuộc đời Nguyễn Văn Thương – Hai Thương, điều khiến người ta xúc động không chỉ là câu chuyện một người chiến sĩ bị cưa chân sáu lần mà không khuất phục. Đó còn là câu chuyện về một thế hệ đã sống trong những năm tháng mà lòng trung thành không phải là một lời nói, mà là một sự lựa chọn phải trả giá bằng chính máu thịt của mình.

Đôi chân có thể bị cắt lìa. Thân thể có thể bị hủy hoại. Nhưng lòng trung thành thì không thể bị cưa đứt.