Người chiến sĩ giao liên và huyền thoại đi lùi xuống dốc giữa túi bom A Sầu

Năm 1968, khi ngưỡng cửa tuổi 19 mở ra trước mắt với bao hoài bão, ông nội tôi đã chọn gác lại những riêng tư để bước vào cuộc trường chinh của dân tộc. Thay vì giảng đường hay những ngày thảnh thơi của tuổi trẻ, hành trang của ông là chiếc gùi nặng trĩu trên vai, là những đêm không ngủ xuyên qua “túi bom” thung lũng A Sầu-Thừa Thiên Huế.

Suốt từ tháng 3 đến tháng 9 năm ấy, cung đường từ Thừa Thiên Huế sang Quảng Nam không chỉ được đo bằng dặm dài của rừng già, mà còn được đo bằng những bao gạo đẫm mồ hôi và những thùng đạn mang theo hy vọng của tiền tuyến. Giữa cái nắng cháy thịt da và những trận mưa rừng xối xả, chàng thanh niên 19 tuổi ngày ấy đã đi qua thời hoa lửa của mình bằng một ý chí sắt đá: Vai có thể mòn, chân có thể mỏi, nhưng mạch máu giao liên thì không bao giờ được phép ngừng chảy. Chàng trai Trịnh Công Đối khi ấy đã lên đường tham gia phục vụ chiến dịch gùi gạo và tải đạn sang mặt trận Quảng Nam. Khi những cung đường mòn bị bom cày nát khiến xe vận tải không còn cửa qua, thì sức người trở thành hy vọng duy nhất. Những bao gạo được xẻ nhỏ, kẹp chặt vào khung tre rồi buộc kiên cố trên gùi, theo người lính trẻ bước vào cuộc hành trình đối đầu với đại ngàn.

A Sầu đón những người lính trẻ bằng những con dốc dựng đứng, nơi mà đôi vai phải gánh cả sức nặng của lương thực lẫn sự sống còn của chiến trường. Có những đoạn vách đá trơ trọi, ông và đồng đội phải bám vào những sợi thang mây mỏng manh, lơ lửng giữa một bên là đá tai mèo sắc lẹm, một bên là vực sâu hun hút. Qua sông, qua suối, đơn vị lại vội vã kết nứa thành mảng, đánh cược với dòng nước lũ cuồn cuộn để giữ cho gạo không ướt, đạn không hỏng. Khắc nghiệt nhất là lúc xuống núi, để gùi hàng không đẩy người nhào xuống vực, các chiến sĩ phải gồng mình, bấm chặt ngón chân vào đất đỏ để đi lùi. Trong cái tư thế nhọc nhằn ấy, mắt hướng về đỉnh núi đã qua nhưng lưng lại dấn thân vào thung lũng hiểm trở, mỗi bước đi là một lần cơ bắp căng xé, mồ hôi đầm đìa hòa cùng máu rỉ ra từ vết xước của gai rừng. Giữa cái chập chùng của núi đá Huế - Quảng, hình dáng những người lính đi lùi xuống dốc đã trở thành một biểu tượng lẫm liệt, dùng sức vóc con người để khuất phục sự hiểm ác của thiên nhiên.

Cái khắc nghiệt của đại ngàn không chỉ nằm ở những dốc cao vực thẳm mà còn hằn sâu vào từng cơn khát, từng bữa cơm đạm bạc giữa vùng đất lửa. Có những hành trình kéo dài ròng rã tám tiếng đồng hồ dưới cái nắng cháy da, cả đơn vị mới tìm thấy một vòi nước nhỏ rỉ ra từ khe đá để rồi lại kiên nhẫn chia nhau từng ly đong ngắn ngủi cho dịu đi cổ họng đang khô cháy vì bụi đường. Giữa những tán lá rậm rạp, bếp Hoàng Cầm được âm thầm dựng lên để nấu vội những nắm cơm nắm, nhưng khi nguồn dự trữ cạn kiệt vì phần lớn gạo trên vai phải dành trọn cho tiền tuyến, cả tiểu đội phải đối mặt với những cơn đói cồn cào thấu xương. Người chiến sĩ trẻ ấy nhớ mãi đợt cả đơn vị phải ăn cháo loãng suốt hai tuần ròng rã, khi mà trong chiếc nồi mười hai mênh mông nước chỉ có vẻn vẹn hai bò gạo được ninh nhừ tử đến mức không còn thấy hạt. Trong sự thiếu thốn cùng cực, ông thường chọn cách lùi lại phía sau, nhường những bát nước cháo có chút hơi gạo cho đồng đội, để rồi đến lượt mình, ngay cả cái bã gạo cũng chẳng còn vì đã tan nát sau bao lần ninh lại. Ông kể rằng “Đói lắm!”, “ nhường các đồng chí ăn trước để ông ăn sau, ông kiếm cái bã nhưng nó nhừ đến bã cũng chả có”. Thậm chí, có những nắm cơm đã bắt đầu bốc mùi chua vì ôi thiu giữa thời tiết đại ngàn nóng ẩm nhưng vẫn được các anh trân trọng chia nhau ăn một cách ngon lành như một thức quà quý giá. Những lúc ấy, giữa tiếng bom dội và những đêm dài đào hầm tránh đạn, thứ nuôi dưỡng họ không chỉ là chút tinh bột ít ỏi mà còn là hơi ấm của tình đồng chí thiêng liêng, một sự hy sinh thầm lặng nhưng cao cả đã giúp họ vượt qua cái đói, cái chết để giữ vững mạch máu giao liên cho đến ngày thắng lợi

Thế nhưng, cái đói hay sự khắc nghiệt của địa hình vẫn chưa phải là thử thách khủng khiếp nhất. Trên những cung đường máu ấy, tử thần luôn rình rập ngay trên đỉnh đầu dưới hình hài của những cánh bay xé toạc bầu trời. Không một phút giây nào rừng già thực sự bình yên khi tiếng gầm rú của máy bay chỉ điểm L19, OV10 cứ quần đảo như những con diều hâu khát máu, chực chờ một dấu hiệu nhỏ nhất của sự sống để gọi bầy phản lực AD16 hay "pháo đài bay" B52 đến trút thảm lửa.

Dưới làn mưa bom bão đạn, nghệ thuật ngụy trang trở thành ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Có những đoạn rừng bị chất độc hóa học tàn phá, lá cây rụng trụi, thân gỗ cháy sạm đứng trơ trọi giữa đất trời như những bộ xương khô. Để hòa mình vào màu đất chết, chàng lính trẻ và đồng đội phải lấp liếm những tấm áo sờn vai bằng lớp bùn đất nhão nhoét, lăn mình vào bụi tro để biến mình thành một phần của hốc đá, gốc cây. Kỷ luật chiến trường thép được thực thi đến mức khắc nghiệt: mỗi người phải giữ cự ly ít nhất 5 mét. Khoảng cách ấy là một sự tính toán đau lòng nhưng cần thiết, để nếu bom rơi trúng đội hình, nỗi đau mất mát không biến thành sự hủy diệt cả một đơn vị, để dòng chảy hàng hóa về phía Nam không bao giờ bị cắt đứt hoàn toàn.

Trong không gian đặc quánh hơi thuốc súng, quy tắc “Đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng” đã trở thành bản năng sinh tồn. Giữa rừng sâu, một tiếng hét to hay một lời gọi nhau sơ sẩy cũng có thể bị hệ thống ra-đa nhạy bén của địch bắt được, kéo theo đó là những trận oanh tạc kinh hoàng. Các chiến sĩ giao liên khi ấy đi lại như những bóng ma thầm lặng, giao tiếp bằng những ám hiệu tay hoặc những cái gật đầu trong bóng tối. Mỗi bước chân đặt xuống phải nhẹ như hơi thở, mỗi hơi thở phải kìm nén trước lồng ngực đang phập phồng vì sức nặng của gùi hàng. Họ cứ thế, lặng lẽ dấn thân vào "túi bom" bằng một sự tỉnh táo đến cực hạn, nơi mà mỗi milimet sơ hở đều phải trả giá bằng máu xương, nhưng chưa một ai chùn bước trước lưỡi hái tử thần đang treo lơ lửng trên đầu. Sau khi bàn giao những kiện hàng cuối cùng cho đơn vị bạn, người chiến sĩ ấy lại lập tức quay về với tư thế sẵn sàng cho chuyến hành trình mới. Khái niệm nghỉ ngơi dường như không tồn tại; hễ thấy xe vận tải tập kết thứ gì, từ đạn dược, thuốc men cho đến lương thực, các anh lại lặng lẽ chất lên gùi. Vai này vừa vơi, vai kia đã lại nặng trĩu, những đôi chân vạn dặm ấy cứ thế mải miết nối liền mạch sống cho tiền tuyến, lấy sức người để viết tiếp bản hùng ca của một thời hoa lửa.

Cuộc chiến lùi xa, thung lũng A Sầu năm ấy nay đã xanh màu lá mới, nhưng dấu ấn của những ngày "đi lùi xuống dốc" vẫn hằn sâu trong ký ức của người lính già. Những vết sẹo trên đôi vai gầy giờ đây là minh chứng cho một thời hoa lửa lẫm liệt, nơi ý chí con người đã khuất phục cả bom đạn lẫn đại ngàn. Câu chuyện của ông không chỉ là hồi ức về một thời gian khổ, mà còn là ngọn lửa truyền đời cho con cháu, nhắc nhở chúng tôi rằng: mạch máu của độc lập, tự do hôm nay vốn được dệt nên từ chính những bước chân không mỏi và những đôi vai sắt đá của một thế hệ anh hùng.