Người chiến sĩ hai mặt giữa chiến tranh

Trong mắt những người xung quanh, Mai Hồng Quế là một nhà thầu có công việc ổn định, có xe riêng và thường xuyên xuất hiện tại những nơi quan trọng. Không ai biết rằng phía sau thân phận ấy là một chiến sĩ biệt động đang ngày đêm thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt cho cách mạng.

Mai Hồng Quế chính là bí danh của Trần Văn Lai, người con quê xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Ông sinh năm 1920 và sau này trở thành cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, ông được giao hoạt động trong nội thành Sài Gòn. Công việc của ông không giống những người lính ngoài chiến trường. Ông phải sống giữa lòng đối phương, tiếp cận các cơ quan đầu não và thu thập những thông tin có giá trị cho cách mạng.

Theo chỉ đạo của Tư lệnh Trần Hải Phụng, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông lấy tên giao dịch Mai Hồng Quế và đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập.

Bên cạnh đó, ông được tổ chức sắp xếp vào làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Công việc này tạo điều kiện để ông tiếp cận các tài liệu liên quan đến những công trình và cơ quan quan trọng.

Trong thời gian hoạt động, Trần Văn Lai đã thu thập được bản đồ, họa tiết thiết kế của nhiều công trình. Đáng chú ý nhất là bản đồ hệ thống cống ngầm của thành phố Sài Gòn.

Để tránh bị phát hiện, ông không mang nguyên bản tài liệu ra ngoài. Bản đồ được cắt thành nhiều mảnh, đánh dấu thứ tự rồi ngụy trang dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng, biển số EL-6899, được sử dụng để vận chuyển tài liệu ra ngoài.

Ngày nay, chiếc xe ấy được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình như một chứng tích về những năm tháng hoạt động bí mật của ông.

Trần Văn Lai còn có một nhiệm vụ khác không kém phần nguy hiểm: xây dựng kho vũ khí và nơi trú ém cho lực lượng biệt động.

Từ năm 1962, ông chủ động bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Tại đây, ông tự đào hầm bí mật. Hàng chục tấn đất đá phải được đưa ra ngoài mà không để đối phương nghi ngờ.

Khi hầm hoàn thành, ông tự lái ba chuyến xe chở vũ khí về cất giấu. Tổng cộng hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa vào hầm, phục vụ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Những vũ khí này được chuẩn bị cho các trận đánh vào những mục tiêu quan trọng như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, ông tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, đối phương phát hiện nhiều cơ sở hoạt động của biệt động. Trần Văn Lai bị lộ và trở thành đối tượng bị truy bắt gắt gao. Chính quyền Việt Nam cộng hòa treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ ông, đồng thời tịch thu phần lớn tài sản.

Ông được tổ chức chỉ đạo lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi tiếp tục hoạt động.

Cuộc đời Trần Văn Lai cho thấy sức mạnh của một người chiến sĩ không chỉ nằm ở vũ khí. Đó còn là khả năng giữ bí mật, sự bình tĩnh, mưu trí và lòng trung thành với nhiệm vụ. Giữa lòng Sài Gòn, người nhà thầu Mai Hồng Quế đã âm thầm góp phần chuẩn bị cho những trận đánh làm nên một thời kỳ lịch sử.