Người chiến sĩ không quân quả cảm

Nguyễn Bá Địch sinh năm 1937 tại thôn Ngọc Tỉnh, xã Tân Trào, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng. Ông nhập ngũ tháng 5 năm 1954, vào đúng thời điểm đất nước vừa bước qua một giai đoạn lớn của cuộc kháng chiến. Từ một chàng trai quê biển, ông được chọn đi học lái máy bay, một nhiệm vụ không hề đơn giản trong hoàn cảnh quân đội ta khi ấy còn non trẻ, điều kiện huấn luyện còn nhiều thiếu thốn. Nhưng bằng ý chí, sự bền bỉ và quyết tâm làm chủ kỹ thuật, Nguyễn Bá Địch đã nhanh chóng trưởng thành, trở thành phi công chiến đấu của Đại đội 1, Trung đoàn Không quân 923.

Thời điểm ấy, cuộc chiến trên không giữa ta và Mỹ là một cuộc đối đầu cực kỳ khốc liệt. Máy bay Mỹ hiện đại hơn, nhanh hơn, được trang bị mạnh hơn rất nhiều. Trong khi đó, phi công ta vừa phải học, vừa phải chiến đấu, vừa phải tìm ra cách đánh phù hợp với điều kiện thực tế của mình. Chính trong hoàn cảnh chênh lệch ấy, bản lĩnh của những người phi công như Nguyễn Bá Địch càng trở nên đáng quý. Họ hiểu rất rõ rằng nếu không dũng cảm, không bình tĩnh và không sáng tạo thì không thể đối đầu với một đối thủ mạnh hơn về kỹ thuật.

Ngày 25 tháng 4 năm 1966, khi đang trực chiến tại sân bay Kiến An, Nguyễn Bá Địch cùng biên đội nhận lệnh vào cấp 1. Biên đội do Nguyễn Văn Bảy chỉ huy cất cánh, được dẫn theo sông Văn Úc ở độ cao 1.500 mét. Vừa tới cửa sông thì gặp máy bay địch kéo vào rất đông. Đi đầu là tốp A-4 mang bom, phía sau là lực lượng yểm hộ. Trước một đội hình đông đảo như vậy, biên đội của ta không hề nao núng. Trong trận không chiến diễn ra chớp nhoáng nhưng cực kỳ ác liệt ấy, Nguyễn Bá Địch đã trực tiếp bắn rơi một chiếc A-4 của địch ngay trên bầu trời khu vực sân bay Kiến An. Sau chỉ hai phút chiến đấu, cả biên đội bắn rơi ba máy bay Mỹ, gồm hai chiếc A-4 và một chiếc F-8, rồi hạ cánh an toàn. Đó là một chiến công lớn, không chỉ về mặt quân sự mà còn là cú hích tinh thần rất mạnh cho toàn đơn vị.

Sau chiến công ấy, Nguyễn Bá Địch tiếp tục có mặt trong nhiều trận xuất kích khác. Ngày 19 tháng 4 năm 1967, trong biên đội gồm Võ Văn Mẫn, Hà Đình Bôn, Phan Văn Túc và Nguyễn Bá Địch, ông tiếp tục góp phần bắn rơi một chiếc F-105 trên bầu trời Hòa Bình. Đó là thời điểm không quân Mỹ đang đánh phá miền Bắc dữ dội, từng trận đánh trên không đều là cuộc đấu trí và đấu lực giữa những phi công rất bản lĩnh của cả hai phía. Việc ta liên tiếp bắn rơi máy bay Mỹ cho thấy sự trưởng thành nhanh chóng của lực lượng không quân non trẻ, trong đó có phần đóng góp rất rõ của Nguyễn Bá Địch.

Ngày 24 tháng 4 năm 1967, ông tiếp tục cùng biên đội trực chiến ở sân bay Kiến An. Khi được lệnh cất cánh và bay vòng lên khu vực Sơn Động, Bắc Giang, biên đội gặp địch nhưng sau khi đánh giá tình hình đã quay về bảo toàn lực lượng. Sang ngày hôm sau, 25 tháng 4 năm 1967, biên đội Nguyễn Bá Địch, Hà Đình Bôn, Nguyễn Văn Bảy và Nguyễn Thế Hôn tiếp tục chiến đấu phục kích tại sân bay Kiến An và giành thêm chiến công. Những lần xuất kích liên tiếp ấy cho thấy ông là một phi công dày dạn, luôn có mặt ở những điểm nóng nhất của bầu trời miền Bắc.

Ngày 28 tháng 4 năm 1967, Nguyễn Bá Địch tiếp tục cùng Nguyễn Văn Bảy, Nguyễn Hồng Điệp và Võ Văn Mẫn xuất kích từ sân bay Gia Lâm, chia thành hai tốp vào hai khu vực Xuân Mai và Văn Điển. Dù trận không chiến hôm ấy không mang lại kết quả bắn rơi địch, nhưng cả biên đội vẫn trở về an toàn. Với những phi công chiến đấu, mỗi lần trở về an toàn đã là một niềm vui, nhưng cũng là để chuẩn bị cho một trận đánh mới còn dữ dội hơn phía trước.

Và rồi ngày 1 tháng 5 năm 1967 đã trở thành trận chiến cuối cùng của Nguyễn Bá Địch.

Hôm đó, biên đội MiG-17 gồm Nguyễn Văn Bảy số 1, Lê Sỹ Điệp số 2, Võ Văn Mẫn số 3 và Nguyễn Bá Địch số 4 nhận lệnh xuất kích khi đang trực chiến tại Hòa Lạc. Vừa vào trận, họ phát hiện địch ở cự ly chỉ 4 km, với rất nhiều F-4 và F-105 bay trong đội hình hỗn hợp. Một trận không chiến cực kỳ dữ dội lập tức nổ ra. Trận này kéo dài 11 phút, được xem là dài chưa từng có đối với một trận không chiến của phi công MiG-17 lúc bấy giờ. Trong 11 phút ấy, cả biên đội phải chiến đấu bằng tất cả kỹ năng, sự tỉnh táo và lòng gan dạ.

Nguyễn Bá Địch đã nổ súng và bắn rơi một chiếc F-4 của địch. Nhưng cũng trong trận chiến ấy, máy bay của ông trúng tên lửa, bốc cháy giữa không trung. Người phi công trẻ tuổi đã anh dũng hy sinh sau khi hoàn thành trận đánh của mình. Ông ngã xuống giữa bầu trời mà mình đã chiến đấu đến cùng, khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại niềm tiếc thương lớn cho đồng đội và quê hương.

Tính trong cuộc chiến chống chiến tranh phá hoại của Mỹ, Nguyễn Bá Địch đã tham gia 7 trận không chiến, bắn rơi 3 máy bay địch gồm một chiếc A-4, một chiếc F-4 và một chiếc F-105. Con số ấy không chỉ nói lên thành tích, mà còn cho thấy một phi công rất dũng cảm, rất chắc tay súng và luôn giữ được bản lĩnh giữa những trận chiến vô cùng khốc liệt.

Với những cống hiến và chiến công đó, ông được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất cùng ba Huy hiệu Bác Hồ. Sau này, liệt sĩ Nguyễn Bá Địch được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đó là sự ghi nhận xứng đáng cho một cuộc đời ngắn ngủi mà rực sáng.

Nhắc đến Nguyễn Bá Địch, người ta không chỉ nhớ đến một phi công bắn rơi nhiều máy bay địch, mà còn nhớ đến hình ảnh của một thế hệ phi công Việt Nam rất trẻ, ít điều kiện hơn đối phương rất nhiều nhưng vẫn dám lao vào bầu trời lửa đạn để bảo vệ miền Bắc. Họ chiến đấu không phải bằng ưu thế kỹ thuật, mà bằng lòng dũng cảm, bằng trí thông minh và bằng một tinh thần không chịu khuất phục.

Nguyễn Bá Địch đã ra đi từ năm 1967, nhưng tên ông vẫn còn ở lại như một phần của bầu trời Tổ quốc. Mỗi lần nhắc về những năm tháng không chiến ác liệt ấy, người ta vẫn thấy hiện lên hình ảnh những chiếc MiG nhỏ bé lao lên giữa đội hình máy bay Mỹ hiện đại, và trong những cánh bay quả cảm ấy có một người con của Hải Phòng mang tên Nguyễn Bá Địch, người đã lấy chính cuộc đời mình để góp thêm một ngôi sao vào trang sử vàng của Không quân Nhân dân Việt Nam.