Người chiến sĩ không trở về
Người chiến sĩ đã không trở về sau chuyến công tác cuối cùng. Nhưng tên tuổi ông được giữ lại trong lịch sử, còn hành trình tìm lại hài cốt của gia đình nhắc chúng ta rằng tri ân liệt sĩ không chỉ là ghi nhớ chiến công, mà còn là trân trọng nỗi đau, tình yêu thương và sự chờ đợi của những người ở lại.
Ngày 28/3/1967, Mạc Thành To hy sinh tại ấp Xóm Lớn, xã Lý Văn Lâm, khi đang trở về sau nhiệm vụ xây dựng cơ sở cách mạng ở vùng ven thị xã Cà Mau.
Ông mới hai mươi bốn tuổi. Những năm tháng hoạt động quân báo, những trận đánh và công việc xây dựng cơ sở cách mạng vẫn còn đó, nhưng người chiến sĩ đã không thể trở về với gia đình.
Theo lời kể của người em trai Mạc Thành Bô đăng trên Báo Cà Mau, Mạc Thành To là anh cả trong gia đình có mười anh chị em. Khi hy sinh, ông chưa lập gia đình. Gia đình được biết về việc ông bị sát hại và thi thể bị đưa đến khu vực gần nhà xác bệnh viện trước khi được chôn tại nghĩa địa gần sân bay Cà Mau.
Trong thời chiến, việc tìm và đưa hài cốt người thân về nhà không phải lúc nào cũng có thể thực hiện ngay. Nghĩa địa nằm trong vùng đối phương kiểm soát, khiến gia đình chưa thể đưa ông về an táng. Theo tư liệu báo chí, phải đến năm 1976, người quản trang mới chỉ vị trí mộ để gia đình tìm và đưa hài cốt ông về phần đất gia đình.
Đằng sau hành trình ấy là nỗi đau của một gia đình mất đi người con cả, người anh cả. Nhưng đó cũng là một phần của lịch sử chiến tranh mà đôi khi các bản tổng kết chiến công không thể hiện hết: những năm tháng chờ đợi, sự bất lực trước hoàn cảnh và nỗ lực gìn giữ phần mộ của người đã khuất.
Với gia đình, Mạc Thành To không chỉ là một chiến sĩ quân báo nổi tiếng. Ông còn là người anh trong ký ức của các em, là một thành viên của gia đình đã ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ.
Những lời kể của người thân giúp lịch sử có thêm chiều sâu. Từ hồ sơ chiến công, chúng ta biết được những nhiệm vụ ông đã thực hiện. Từ ký ức gia đình, chúng ta hiểu thêm cái giá mà người thân phải trả khi chiến tranh cướp đi một người con, một người anh.
Năm 2014, Mạc Thành To được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sự ghi nhận ấy là niềm vinh dự đối với gia đình, đồng thời khẳng định vị trí của ông trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Cà Mau.
Nhưng không một danh hiệu nào có thể thay thế được người thân đã mất. Điều còn lại là trách nhiệm của thế hệ sau trong việc gìn giữ ký ức, tìm hiểu sự thật lịch sử và kể lại câu chuyện bằng sự tôn trọng đối với người đã hy sinh.
