NGƯỜI CHIẾN SĨ MANG BIỆT DANH “NĂM LÙN”

Mỗi mùa xuân đi qua đều để lại trong lòng con người những ký ức riêng. Có mùa xuân gắn với tiếng cười đoàn tụ, có mùa xuân gắn với những chuyến trở về quê hương. Nhưng cũng có một mùa xuân mà hàng nghìn người lính đã không trở về với gia đình. Đó là mùa xuân Mậu Thân năm 1968 – một mùa xuân dữ dội đã đi vào lịch sử dân tộc bằng những trận chiến khốc liệt trên khắp miền Nam.

Giữa những trận đánh lớn ấy, có một trận chiến đặc biệt diễn ra ngay giữa lòng Sài Gòn. Một nhóm chiến sĩ biệt động với quân số ít ỏi được giao nhiệm vụ tiến công Dinh Độc Lập. Trong đội hình ấy có một người chiến sĩ mang cái tên rất giản dị: Mai Văn Năm, bí danh Năm Lùn.

Tên tuổi của ông không xuất hiện nhiều trong những trang sách lịch sử phổ thông. Nhưng đối với những người từng chiến đấu trong Đội 5 Biệt động Sài Gòn, Năm Lùn là một trong những người đồng đội đã cùng họ bước vào trận đánh mà sự hy sinh gần như đã được dự báo từ trước.

Đội 5 là đơn vị được giao nhiệm vụ tiến công Dinh Độc Lập trong Tết Mậu Thân 1968. Đội hình trực tiếp chiến đấu gồm những chiến sĩ biệt động được lựa chọn và chuẩn bị từ trước. Tô Hoài Thanh, tức Ba Thanh, là chỉ huy trưởng; Trương Văn Rồi là chính trị viên; Nguyễn Văn Vân, tức Hai Thanh, là chỉ huy phó. Trong danh sách các chiến đấu viên có Mai Văn Năm cùng những người như Nguyễn Phú Xuân, Nguyễn Văn Công, Nguyễn Văn Cuộc và nhiều đồng đội khác.

Đó là một đội hình nhỏ bé nếu so với mục tiêu mà họ phải tiến công.

Dinh Độc Lập nằm giữa trung tâm Sài Gòn, được bảo vệ bởi lực lượng đông đảo. Trong khi đó, Đội 5 phải dựa chủ yếu vào yếu tố bí mật và bất ngờ. Họ biết rằng chỉ có thể tạo được cơ hội nếu đánh thật nhanh, thật mạnh và giữ được thế chủ động trong những phút đầu tiên.

Đêm giao thừa năm ấy, những người lính Đội 5 rời nơi tập kết.

Phía sau họ là những căn hầm bí mật đã cất giấu vũ khí giữa lòng thành phố. Phía trước là một trận chiến chưa ai biết sẽ kéo dài bao lâu. Mỗi người mang theo vũ khí và những suy nghĩ riêng, nhưng tất cả đều chung một nhiệm vụ.

Mai Văn Năm cũng bước đi như thế.

Có lẽ không ai trong số họ nghĩ mình đang bước vào một trang sử mà nhiều thế hệ sau sẽ còn nhắc đến. Với người lính, lúc ấy chỉ có nhiệm vụ trước mắt. Họ phải hoàn thành nhiệm vụ rồi mới nghĩ đến ngày mai.

Rạng sáng mùng 2 Tết, ngày 31 tháng 1 năm 1968, Đội 5 tiến về Dinh Độc Lập.

Trong bóng tối của thành phố, những chiếc xe chở các chiến sĩ biệt động tiến gần mục tiêu. Khi thời điểm đến, tiếng súng vang lên. Không khí Tết đột ngột biến thành không khí chiến trường.

Những người lính lao vào trận đánh.

Khối thuốc nổ được sử dụng để phá cổng nhưng không đạt được kết quả như mong muốn. Hỏa lực từ phía Dinh nhanh chóng đáp trả. Những chiến sĩ biệt động phải chuyển sang chiến đấu trực tiếp với lực lượng bảo vệ.

Trong những phút đầu tiên, sự chênh lệch về lực lượng bắt đầu bộc lộ.

Nhưng Mai Văn Năm và đồng đội vẫn chiến đấu.

Tiếng súng vang lên giữa những con đường trung tâm. Những chiến sĩ biệt động tìm cách tiếp cận mục tiêu, tìm vị trí thuận lợi để bám trụ. Một số chiến sĩ đã lọt được vào khu vực Dinh và sử dụng B40 đánh trả. Nhưng đối phương nhanh chóng tổ chức lực lượng phản công.

Trận chiến càng kéo dài, tình thế càng trở nên nguy hiểm.

Người chỉ huy trưởng Ba Thanh hy sinh.

Những chiến sĩ khác lần lượt ngã xuống.

Trong đội hình nhỏ bé ấy, mỗi người hy sinh đồng nghĩa với sức chiến đấu của cả đội giảm đi một phần. Nhưng những người còn lại vẫn không rời trận địa.

Mai Văn Năm đã hy sinh trong trận đánh ấy.

Cái chết của ông không được ghi lại bằng một khoảnh khắc lớn lao nào trong lịch sử. Không có một bức ảnh nổi tiếng ghi lại giây phút ông ngã xuống. Không có những lời nói cuối cùng được lưu truyền rộng rãi. Chỉ có một sự thật giản dị: ông đã bước vào trận đánh cùng đồng đội và không trở về.

Nhưng chính sự giản dị ấy lại khiến câu chuyện của ông trở nên xúc động.

Bởi chiến tranh không phải lúc nào cũng cho người lính một khoảnh khắc để nói lời tạm biệt.

Có những người ra đi trong vài giây.

Có người không kịp nhìn lại đồng đội.

Có người không kịp gửi một lời nhắn về gia đình.

Và có người, như Mai Văn Năm, chỉ để lại tên mình trong ký ức của những người còn sống.

Sau khi nhiều chiến sĩ hy sinh, những người còn lại của Đội 5 phải rút về một cao ốc đang xây dở gần đường Nguyễn Du và tiếp tục cố thủ. Tại đây, họ bị lực lượng đối phương bao vây trong nhiều giờ. Cuộc chiến kéo dài sang ngày hôm sau, trong tình trạng đói, khát, thiếu đạn và nhiều người bị thương.

Những người còn sống chiến đấu không chỉ cho nhiệm vụ, mà còn cho những người đã ngã xuống trước đó.

Có lẽ trong những giờ phút ấy, tên của những đồng đội hy sinh trở thành động lực để họ tiếp tục cầm súng. Mỗi tiếng súng vang lên như một lời nhắc rằng những người đã nằm lại không thể bị lãng quên.

Đến rạng sáng mùng 3 Tết, những người còn lại tìm cách thoát khỏi vòng vây nhưng cuối cùng nhiều người bị bắt. Sau này, những chiến sĩ sống sót của Đội 5 vẫn tổ chức ngày giỗ chung cho các đồng đội hy sinh. Mỗi dịp Tết, họ lại gặp nhau, thắp hương và nhắc tên những người đã không thể trở về.

Trong những buổi gặp ấy, Mai Văn Năm không bao giờ thực sự vắng mặt.

Ông hiện diện trong những câu chuyện của đồng đội.

Ông hiện diện trong những nén hương được thắp lên.

Ông hiện diện trong ký ức về một mùa xuân mà những người còn sống không bao giờ quên.

Điều khiến tôi xúc động nhất chính là cách những người đồng đội giữ gìn ký ức về nhau. Chiến tranh đã qua từ rất lâu, nhưng họ vẫn gọi tên từng người. Họ nhớ ai đã hy sinh ở đâu, ai đã bị bắt, ai đã trở về. Bởi đối với họ, những người nằm lại không phải những cái tên vô danh. Đó là những người từng cùng ăn, cùng ngủ, cùng chiến đấu và cùng chia sẻ những ngày tháng gian khổ.

Mai Văn Năm cũng là một người như thế.

Nếu chỉ nhìn vào một cái tên trong danh sách liệt sĩ, người ta có thể không hình dung được phía sau cái tên ấy là một cuộc đời. Nhưng mỗi người lính đều từng là một người con của gia đình, từng có tuổi trẻ, có những ước mơ và những người thương yêu.

Có lẽ Năm Lùn cũng từng mong một ngày được trở về.

Có lẽ ông cũng từng nghĩ về một mùa xuân khác, nơi mình có thể ngồi bên gia đình, nghe tiếng cười của người thân và đón một năm mới bình yên.

Nhưng mùa xuân năm 1968 đã giữ ông lại.

Ông nằm lại giữa lòng Sài Gòn, trong khi đất nước vẫn tiếp tục đi qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Sự hy sinh của ông trở thành một phần trong những mất mát rất lớn mà dân tộc Việt Nam phải trải qua để đi đến ngày thống nhất.

Nhìn lại Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, chúng ta cần nhìn nhận sự kiện ấy một cách đầy đủ và chân thực. Đây là một cuộc tiến công có quy mô lớn, diễn ra trên nhiều chiến trường và gây tổn thất rất nặng nề cho lực lượng cách mạng. Trận đánh Dinh Độc Lập của Đội 5 cũng không đạt được mục tiêu chiếm giữ Dinh. Nhưng sự táo bạo của những cuộc tiến công vào các mục tiêu đầu não tại Sài Gòn đã tạo ra tác động lớn về quân sự, chính trị và tâm lý, trở thành một dấu mốc quan trọng của cuộc chiến tranh.

Trong bức tranh lớn ấy, Mai Văn Năm chỉ là một người lính nhỏ bé.

Nhưng lịch sử được làm nên từ những con người nhỏ bé như vậy.

Nếu không có những người âm thầm chuẩn bị vũ khí, những người vận chuyển hàng hóa, những người mở đường, những người trực tiếp chiến đấu và những người hy sinh, sẽ không có những trang sử mà chúng ta đọc hôm nay.

Bởi vậy, khi nhắc đến Mai Văn Năm, tôi không chỉ nghĩ về một chiến sĩ đã hy sinh trong trận đánh Dinh Độc Lập. Tôi nghĩ về cả một thế hệ thanh niên đã sống trong một thời đại mà lựa chọn của họ nhiều khi chỉ có hai con đường: đứng lên chiến đấu hoặc chấp nhận mất nước.

Họ đã chọn đứng lên.

Và họ đã trả giá bằng chính tuổi trẻ của mình.

Ngày nay, chúng ta không còn phải bước vào một thành phố đang chìm trong tiếng súng. Những người trẻ được đến trường, được chọn nghề nghiệp, được theo đuổi ước mơ và được sống bên gia đình. Những điều tưởng như bình thường ấy lại chính là những điều mà thế hệ của Mai Văn Năm không có được.

Vì thế, nhớ về ông không phải để nuôi dưỡng hận thù, mà để hiểu giá trị của hòa bình.

Nhớ về ông để biết rằng một cuộc sống bình yên hôm nay đã được đánh đổi bằng rất nhiều cuộc đời.

Nhớ về ông để biết trân trọng lịch sử.

Và quan trọng hơn, nhớ về ông để tự hỏi mình phải sống như thế nào cho xứng đáng với những người đã nằm lại.