Người chiến sĩ “mắt thép” – Nguyễn Văn Trỗi
Trước giờ phút hy sinh, ánh mắt của Nguyễn Văn Trỗi vẫn sáng rực niềm tin. Khi kẻ thù định bịt mắt, anh kiên quyết từ chối. Anh muốn nhìn thẳng vào sự thật, nhìn vào Tổ quốc thân yêu. Ánh mắt ấy không hề run sợ, mà đầy kiêu hãnh và bất khuất. Hình ảnh đó đã đi vào lịch sử, trở thành biểu tượng của khí phách Việt Nam.
Nguyễn Văn Trỗi (1940–1964) là anh hùng liệt sĩ, chiến sĩ biệt động Sài Gòn trong kháng chiến chống Mỹ. Anh nổi tiếng vì tinh thần kiên trung, hiên ngang trước pháp trường và trở thành biểu tượng bất khuất của thanh niên Việt Nam trong phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc.
Thông tin chính
Năm sinh – mất: 1940 – 1964
Quê quán: Làng Thanh Quýt, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam
Nghề nghiệp: Thợ điện, chiến sĩ biệt động Sài Gòn
Hy sinh: 15 / 10 / 1964 tại Khám Chí Hòa, Sài Gòn
Danh hiệu: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (1995)
Cuộc đời và hoạt động cách mạng
Sinh trong gia đình bần nông, mồ côi mẹ từ nhỏ, Nguyễn Văn Trỗi vào Sài Gòn làm thuê rồi học nghề điện. Bị phong trào cách mạng giác ngộ, anh gia nhập Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng và lực lượng biệt động nội thành. Năm 1964, anh nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm tiêu diệt Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara, nhưng bị bắt trước khi thực hiện. Dù tra tấn dã man, anh không khai báo, khẳng định chỉ “tiếc là chưa kịp giết được McNamara”.
Hy sinh và lời hô bất tử
Ngày 15 / 10 / 1964, trước họng súng kẻ thù, anh dõng dạc hô: “Đả đảo đế quốc Mỹ! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!”. Hình ảnh hiên ngang của anh được phóng viên quốc tế ghi lại, lan tỏa khắp thế giới. Hành động của du kích Venezuela bắt cóc trung tá Mỹ Michael Smolen đòi đổi mạng cho anh càng khiến tên tuổi Nguyễn Văn Trỗi trở thành biểu tượng quốc tế về tinh thần chống áp bức.
Di sản và tưởng niệm
Tên anh được đặt cho nhiều con đường, trường học, cầu và giải thưởng thanh niên. Ngày 15 / 10 được chọn làm Ngày truyền thống Thanh niên công nhân TP.HCM, và Giải thưởng Nguyễn Văn Trỗi hằng năm tôn vinh công nhân có sáng kiến lao động. Hài cốt anh hiện an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ TP Hồ Chí Minh, bên cạnh nhiều chiến sĩ tiêu biểu khác.
Tác phẩm và ảnh hưởng
Tinh thần anh hùng của Nguyễn Văn Trỗi đã đi vào văn học nghệ thuật với bút ký Sống như Anh của Thái Duy, phim truyện Nguyễn Văn Trỗi của Bùi Đình Hạc, thơ Hãy nhớ lấy lời tôi của Tố Hữu và nhiều bài hát như Lời anh vọng mãi ngàn năm. Anh được Chủ tịch Hồ Chí Minh ca ngợi là “tấm gương cách mạng sáng ngời cho mọi người yêu nước”
