Người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ” - Câu chuyện về Anh hùng Nguyễn Quốc Trị

Có những người lính được lịch sử nhớ đến bởi một trận đánh.

Có những người được nhớ đến bởi một chiến dịch.

Nhưng cũng có những người được nhớ đến bởi cả một cuộc đời chiến đấu.

Nguyễn Quốc Trị là một người như thế.

Sinh năm 1921 tại Đà Sơn, Đô Lương, Nghệ An, ông lớn lên trong những năm đất nước chìm dưới ách thống trị của thực dân Pháp. Từ khi còn rất trẻ, Nguyễn Quốc Trị đã tham gia hoạt động chống bắt phu. Ông bị bắt, chịu án tù khổ sai, rồi sau đó cùng bạn tù phá ngục trở về địa phương khi Nhật đảo chính Pháp năm 1945. (QDND)

Cuộc đời của người thanh niên ấy từ đó gắn với cách mạng và quân đội.

Và chỉ vài năm sau, ông sẽ trở thành một trong bốn Anh hùng Quân đội đầu tiên của Việt Nam.

Người thanh niên không chịu khuất phục

Nguyễn Quốc Trị tham gia cách mạng từ rất sớm.

Trước Cách mạng Tháng Tám, ông đã hoạt động chống bắt phu và bị thực dân Pháp bắt giam. Nhà tù không làm ông từ bỏ con đường đã chọn.

Khi Nhật đảo chính Pháp, ông cùng những người bạn tù phá ngục trở về quê hương.

Ngay sau đó, ông xung phong vào đội tự vệ.

Trận chiến đầu tiên chống quân Nhật đã cho thấy sự gan dạ của người chiến sĩ trẻ. Cùng đồng đội, ông chiến đấu tiêu diệt quân địch và phá hủy phương tiện của chúng. (QDND)

Cách mạng Tháng Tám thành công.

Nhưng đất nước chưa có hòa bình.

Nguyễn Quốc Trị tiếp tục xung phong vào bộ đội chủ lực.

Từ một chiến sĩ, ông từng bước trưởng thành thành tiểu đội trưởng, đại đội trưởng rồi cán bộ chỉ huy.

Mỗi cấp bậc là một trách nhiệm lớn hơn.

Và mỗi trận đánh lại là một lần ông thử thách chính mình.

Người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”

Đồng đội gọi Nguyễn Quốc Trị là người “nhanh như sóc, mạnh như hổ”.

Đó không chỉ là một cách ví von.

Trong chiến đấu, ông nổi tiếng bởi sự nhanh nhẹn, táo bạo, quyết đoán và khả năng xử trí tình huống rất linh hoạt. (QDND)

Từ cuối năm 1946 đến đầu năm 1947, ông tham gia nhiều trận đánh ở Vinh, Huế, Đông Hà.

Sau đó, ông tiếp tục chiến đấu ở nhiều chiến trường.

Có trận ông trực tiếp chiến đấu.

Có trận ông chỉ huy một tổ nhỏ.

Có trận ông phải đưa đơn vị vượt qua địa hình hiểm trở để đánh vào vị trí địch.

Điều đặc biệt ở Nguyễn Quốc Trị là ông thường tìm ra cách đánh bất ngờ.

Khi đối phương tưởng rằng mình đang ở nơi an toàn nhất, ông tìm cách xuất hiện ở một hướng mà họ không ngờ tới.

Chiếc bazooka và con đường số 4

Mùa hè năm 1947, Nguyễn Quốc Trị được chuyển sang học và phụ trách khẩu đội Bazooka.

Đó là một loại vũ khí chống thiết giáp quan trọng đối với bộ đội ta lúc bấy giờ.

Trận đầu sử dụng Bazooka trên Đường số 4 vào tháng 2 năm 1948, ông đã bắn cháy một xe địch và góp phần tiêu diệt nhiều quân đối phương. (QDND)

Nhưng Nguyễn Quốc Trị không chỉ giỏi sử dụng vũ khí.

Ông còn giỏi đọc chiến trường.

Ông biết khi nào phải tiến.

Biết khi nào phải vòng sang bên cạnh.

Biết lúc nào phải đánh mạnh và lúc nào phải bất ngờ xuất hiện ở phía sau.

Trong trận An Châu tháng 10 năm 1948, khi tiểu đội mũi nhọn bị lộ và quân địch chống cự, ông nhanh chóng tổ chức xung phong đánh chiếm ụ súng, rồi phát triển tiến công sang hai bên trước khi rút quân an toàn. (QDND)

Ở trận Đồng Khuy cũng trong năm ấy, ông chỉ huy tiểu đội xung kích đánh sập một lô cốt địch, tiêu diệt 13 tên và thu toàn bộ vũ khí.

Những trận đánh ấy làm nên một Nguyễn Quốc Trị ngày càng dày dạn.

Hai ngày đói và ướt giữa chiến dịch Biên giới

Năm 1950, Chiến dịch Biên giới Thu - Đông mở ra.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là ngăn chặn hai cánh quân Pháp tìm cách liên kết với nhau.

Đơn vị của Nguyễn Quốc Trị được giao một nhiệm vụ khó khăn.

Ông chỉ huy một trung đội vượt núi, tìm đường tắt để đánh quân địch.

Đường đi hiểm trở.

Lương thực thiếu thốn.

Người lính phải chịu đói, chịu rét và chịu ướt trong nhiều ngày.

Nhưng họ vẫn tiến lên.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, Nguyễn Quốc Trị từng nhịn đói và chịu ướt hai ngày trong quá trình truy kích quân Pháp. Đơn vị của ông đã góp phần phá vỡ kế hoạch hợp quân của đối phương. (QDND)

Đó là một trong những phẩm chất đặc biệt của ông:

Khi nhiệm vụ chưa hoàn thành, ông chưa nghĩ đến chuyện dừng lại.

Trận Gối Hạc – khi người chỉ huy đi đầu

Nhưng có lẽ một trong những chiến công nổi bật nhất của Nguyễn Quốc Trị diễn ra trong Chiến dịch Hà Nam Ninh năm 1951.

Đơn vị của ông được giao nhiệm vụ đánh vị trí Gối Hạc, mở đường cho lực lượng ta tiến công căn cứ Non Nước.

Đây không phải một nhiệm vụ đơn giản.

Địch chống trả quyết liệt.

Hỏa lực mạnh.

Trận chiến kéo dài.

Nguyễn Quốc Trị chỉ huy bộ đội áp sát mục tiêu.

Khi có lệnh, các chiến sĩ đồng loạt xung phong.

Địch phản kích dữ dội.

Nhưng ông không lùi.

Ông tổ chức bộ đội đánh trả, rồi bí mật vòng ra phía sau đội hình đối phương.

Một hướng tiến công mới bất ngờ xuất hiện.

Địch bị đánh từ phía trước và phía sau.

Khi trời sáng, máy bay đối phương tiếp tục oanh tạc.

Trong hoàn cảnh đó, Nguyễn Quốc Trị vẫn bình tĩnh chỉ huy.

Ông trực tiếp dẫn một trung đội tiến công vào lực lượng địch cố thủ.

Cuối cùng, quân ta làm chủ trận địa.

Theo tư liệu của Quân đội nhân dân, trận đánh này đơn vị của Nguyễn Quốc Trị đã diệt và bắt 160 quân địch, tạo điều kiện cho các cánh quân khác giành thắng lợi. (QDND)

Một người chỉ huy tốt không chỉ là người biết ra lệnh.

Đôi khi, người chỉ huy phải đứng ở nơi nguy hiểm nhất để người lính tin rằng mình có thể tiến lên.

Nguyễn Quốc Trị là một người như vậy.

Người anh hùng đầu tiên

Sau hàng loạt trận đánh, thành tích của Nguyễn Quốc Trị ngày càng nổi bật.

Tại Đại hội toàn quốc Chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu ngày 19 tháng 5 năm 1952 ở Việt Bắc, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội.

Ông là một trong bốn Anh hùng Quân đội đầu tiên của Việt Nam, cùng với La Văn Cầu, Cù Chính Lan và Nguyễn Thị Chiên. (QDND)

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng viết về Nguyễn Quốc Trị trên Báo Nhân Dân ngày 12 tháng 6 năm 1952.

Theo tư liệu của Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bác ghi nhận ông đã tham gia 95 trận, tự mình diệt hơn 200 quân địch, bị thương nặng 5 lần nhưng vẫn không rời đơn vị. (Bộ Tư lệnh Lăng Hồ Chí Minh)

Đằng sau những con số ấy là một câu chuyện về ý chí.

Năm lần bị thương.

Năm lần cơ thể phải chịu đau đớn.

Nhưng sau mỗi lần, ông lại trở về với đơn vị.

Bởi với ông, chiến đấu không phải là một nghề nghiệp đơn thuần.

Đó là nhiệm vụ ông đã lựa chọn.

Người kéo lá cờ ngày Hà Nội trở về

Năm 1954.

Chiến tranh kết thúc ở miền Bắc.

Ngày 10 tháng 10 năm 1954, quân đội ta tiến vào tiếp quản Hà Nội.

Giữa rừng cờ hoa và niềm vui của hàng vạn người dân Thủ đô, những người lính chiến thắng tiến qua các đường phố Hà Nội.

Nguyễn Quốc Trị lúc ấy đã là Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô.

Ông vinh dự dẫn đầu đội hình bộ binh tiến vào tiếp quản thành phố.

Đặc biệt, tại lễ chào cờ lịch sử ở Hà Nội ngày hôm đó, ông được giao nhiệm vụ kéo quốc kỳ. (SKNC)

Hãy thử hình dung khoảnh khắc ấy.

Một người từng bị thực dân Pháp bắt giam.

Một người từng vượt núi, nhịn đói, chịu rét.

Một người từng năm lần bị thương trên chiến trường.

Một người từng chỉ huy những trận đánh sinh tử.

Giờ đây đứng giữa Hà Nội hòa bình.

Và lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên.

Đó không chỉ là một nghi lễ.

Đó là hình ảnh của một chặng đường mà biết bao người đã hy sinh để có được.

Nhưng người lính vẫn chưa dừng lại

Sau hòa bình, Nguyễn Quốc Trị tiếp tục phục vụ trong quân đội.

Ông đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy, trong đó có Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô và sau này là Hiệu trưởng Trường Quân chính Quân khu 4.

Từ một người trực tiếp cầm súng, ông trở thành người đào tạo những thế hệ cán bộ, chiến sĩ.

Chiến tranh đã thay đổi.

Nhiệm vụ cũng thay đổi.

Nhưng trách nhiệm của người lính vẫn còn đó.

Ông tiếp tục huấn luyện, giáo dục và động viên bộ đội.

Lần cuối cùng bước vào hiểm nguy

Năm 1967, khi chiến tranh chống Mỹ đang diễn ra ác liệt, Thượng tá Nguyễn Quốc Trị giữ cương vị Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4.

Trong một lần về quê, ông đến thăm và động viên bộ đội pháo cao xạ đang làm nhiệm vụ trước làng Phượng Kỷ.

Con đường phía trước có bom nổ chậm.

Mọi người biết nơi đó nguy hiểm.

Có thể chờ.

Có thể quay lại.

Nhưng Nguyễn Quốc Trị nghĩ rằng trong lúc chiến đấu căng thẳng, bộ đội cần được chỉ huy đến tận nơi động viên.

Ông quyết định đi.

Bom nổ.

Và người chiến sĩ từng vượt qua biết bao trận đánh đã hy sinh ngay trên quê hương mình.

(QDND)

Ông ra đi năm 1967, ở tuổi 46.

Một cuộc đời không dài.

Nhưng gần như toàn bộ tuổi trẻ của ông đã dành cho đất nước.

“Nhanh như sóc, mạnh như hổ”

Có người từng gọi Nguyễn Quốc Trị là người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”.

Nhưng nếu chỉ hiểu câu nói ấy theo nghĩa một người lính khỏe mạnh và gan dạ thì vẫn chưa đủ.

“Nhanh như sóc” là sự nhanh nhạy trước tình huống.

“ mạnh như hổ” là ý chí không khuất phục trước hiểm nguy.

Nhưng phía sau cả hai phẩm chất ấy còn có một điều quan trọng hơn:

Tinh thần trách nhiệm.

Từ những trận đánh đầu tiên cho đến những ngày làm cán bộ chỉ huy, ông luôn đặt nhiệm vụ lên trước.

Ông không chỉ chiến đấu cho bản thân.

Ông chiến đấu cùng đồng đội.

Chỉ huy để bảo vệ đồng đội.

Và khi trở thành người lãnh đạo, ông tiếp tục nghĩ đến những người lính dưới quyền.

Một cuộc đời, một lời nhắc nhở

Ngày nay, tên Nguyễn Quốc Trị được đặt cho một tuyến phố ở Hà Nội.

Nhưng có lẽ nơi quan trọng nhất để nhớ về ông không phải là một con phố.

Mà là trong ký ức về những người lính đã chiến đấu trong những năm tháng gian khổ nhất của dân tộc.

Nguyễn Quốc Trị là một trong bốn người đầu tiên được phong danh hiệu Anh hùng Quân đội năm 1952.

Nhưng trước khi trở thành anh hùng, ông đã là một người lính.

Một người lính từng đói, từng rét, từng bị thương, từng đứng trước những trận đánh mà không biết mình có trở về hay không.

Ông cũng từng là một người chỉ huy phải đưa ra quyết định trong vài giây có thể quyết định sinh mạng của cả đơn vị.

Và cuối cùng, ông hy sinh khi đang làm điều mà ông đã làm trong suốt cuộc đời:

đến với người lính, động viên người lính và hoàn thành nhiệm vụ.

Có lẽ vì vậy mà lời nhận xét được Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhắc lại nhiều năm sau vẫn rất phù hợp với hình ảnh Nguyễn Quốc Trị: một người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”, luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và để lại tấm gương sáng cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ.

Một người đã đi qua chiến tranh bằng lòng dũng cảm.

Đi qua những lần bị thương bằng ý chí.

Đi qua những năm tháng khốc liệt bằng tình đồng đội.

Và khi đất nước cần, ông luôn là người bước lên phía trước.

Đó là câu chuyện về Anh hùng Nguyễn Quốc Trị — một trong những người đầu tiên được lịch sử Việt Nam gọi tên là “Anh hùng Quân đội”.