Người chiến sĩ Tây Tiến và những ngày “không về xuôi”

Có những người đi qua chiến tranh bằng những chiến công được ghi thành sách.

Cũng có những người để lại phía sau mình một hình ảnh rất giản dị: một người lính trẻ, một người cán bộ, một con người đã lựa chọn con đường cách mạng khi tuổi đời còn rất sớm.

Nguyễn Như Trang là một người như thế.

Ông sinh năm 1927, trong một gia đình nhà giáo tại làng Nam Nhạc, thôn Vĩnh Mộ, xã Cao Xá, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. Cha ông là cụ giáo Nguyễn Như Hoàn.

Tuổi thơ của Nguyễn Như Trang gắn với môi trường giáo dục và truyền thống yêu nước.

Ông từng học tại trường Thăng Long trong những năm phong trào yêu nước và phong trào Dân chủ Đông Dương phát triển mạnh.

Tại đây, những bài giảng của các thầy giáo như Đặng Thai Mai, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Minh Giám đã góp phần bồi đắp trong ông lòng yêu nước và ý thức về vận mệnh của dân tộc.

Đó là những năm tháng mà một người thanh niên không chỉ học kiến thức.

Mà còn học cách nhìn về đất nước.

Từ người thanh niên có học đến người chiến sĩ

Cách mạng tháng Tám năm 1945 mở ra một thời kỳ mới.

Nhưng nền độc lập vừa giành được nhanh chóng phải đối mặt với những thử thách lớn.

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bắt đầu.

Những người thanh niên yêu nước lần lượt lên đường.

Nguyễn Như Trang cũng bước vào con đường cách mạng.

Từ một thanh niên được học hành, ông trở thành cán bộ, chiến sĩ.

Cuộc đời của ông từ đó gắn với những năm tháng chiến đấu.

Không còn là những ngày học tập trong lớp học.

Không còn những trang sách yên bình.

Thay vào đó là những cung đường hành quân, những trận đánh và những ngày sống giữa núi rừng.

Tây Tiến – nơi thử thách ý chí người lính

Nguyễn Như Trang gắn bó với Trung đoàn Tây Tiến, một đơn vị hoạt động trên địa bàn Tây Bắc và vùng biên giới Việt – Lào trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Đó là một chiến trường vô cùng khắc nghiệt.

Địa hình hiểm trở.

Rừng núi rộng lớn.

Khí hậu khắc nghiệt.

Điều kiện sinh hoạt thiếu thốn.

Người lính phải đối mặt không chỉ với quân thù mà còn với bệnh tật, đói rét và những chặng đường hành quân dài.

Chính trong hoàn cảnh ấy, phẩm chất của người chiến sĩ được thử thách.

Một người lính có thể dũng cảm trong một trận đánh.

Nhưng để sống và chiến đấu lâu dài giữa núi rừng, họ cần một sức chịu đựng khác.

Đó là ý chí.

Là tinh thần đồng đội.

Là khả năng vượt qua những khó khăn tưởng như không thể.

Một người lính giữa núi rừng Tây Bắc

Ngày nay, khi nhìn lại những vùng đất Tây Bắc, chúng ta thấy những bản làng, những con đường và những cảnh đẹp thiên nhiên.

Nhưng hơn 70 năm trước, những nơi ấy là chiến trường.

Những đoàn quân hành quân qua núi.

Những người lính ngủ giữa rừng.

Những trạm quân y thiếu thốn.

Những con đường đất đầy hiểm trở.

Và những người thanh niên tuổi đôi mươi mang trên vai ba lô, súng và niềm tin vào ngày đất nước độc lập.

Nguyễn Như Trang là một trong số họ.

Ông đã sống những năm tháng tuổi trẻ trong hoàn cảnh như vậy.

Chiến đấu không chỉ bằng khẩu súng

Một người cán bộ, chiến sĩ trong kháng chiến không chỉ có nhiệm vụ chiến đấu.

Họ còn phải tổ chức đơn vị.

Giữ liên lạc.

Nắm tình hình.

Động viên đồng đội.

Giúp đỡ nhân dân.

Xây dựng cơ sở.

Mỗi công việc đều đòi hỏi trách nhiệm.

Nguyễn Như Trang đã thể hiện sự dũng cảm và tinh thần trách nhiệm trong quá trình chiến đấu.

Những đóng góp ấy sau này được Nhà nước ghi nhận.

Nhưng khi ông còn sống, có lẽ những điều đó đối với ông chỉ đơn giản là nhiệm vụ của một người lính.

Những người lính không biết ngày trở về

Có một điều rất đặc biệt khi đọc lại câu chuyện về những chiến sĩ Tây Tiến.

Họ lên đường nhưng không biết mình sẽ trở về lúc nào.

Có người còn rất trẻ.

Có người chưa kịp lập gia đình.

Có người vừa rời quê.

Có người để lại cha mẹ.

Có người để lại người thân.

Họ biết chiến tranh nguy hiểm.

Nhưng vẫn đi.

Đó không phải sự liều lĩnh.

Đó là lựa chọn của một thế hệ.

Một thế hệ hiểu rằng nếu không có người đứng lên bảo vệ đất nước, độc lập sẽ không thể được giữ vững.

Một người con của Phú Thọ

Nguyễn Như Trang sinh ra ở Phú Thọ.

Nhưng những năm tháng chiến đấu đưa ông đi rất xa quê nhà.

Từ đồng bằng trung du đến núi rừng Tây Bắc.

Khoảng cách địa lý ngày càng xa.

Nhưng ký ức về quê hương chắc chắn vẫn luôn hiện diện trong tâm trí người lính.

Bởi mỗi người ra trận đều mang theo một quê hương.

Có thể là một mái nhà.

Một người mẹ.

Một người cha.

Một dòng sông.

Một con đường làng.

Hay chỉ đơn giản là một tiếng gọi thân thuộc.

Những điều bình dị ấy trở thành động lực để người lính tiếp tục bước đi.

Năm 1951 – cuộc đời dừng lại

Năm 1951, Nguyễn Như Trang hy sinh tại chiến trường Hòa Bình.

Ông ra đi khi mới khoảng 24 tuổi.

Một tuổi đời rất trẻ.

Nếu không có chiến tranh, có lẽ ông còn rất nhiều năm phía trước.

Có thể tiếp tục học tập.

Có thể xây dựng gia đình.

Có thể trở thành một người thầy, một cán bộ hoặc một người lao động bình thường.

Nhưng chiến tranh đã lấy đi những năm tháng ấy.

Nguyễn Như Trang nằm lại trên mảnh đất mà ông đã chiến đấu để bảo vệ.

“Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi”

Nhắc đến Tây Tiến, nhiều người nhớ đến những câu thơ nổi tiếng của Quang Dũng:

“Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành.”

Những câu thơ ấy đã trở thành một phần ký ức về những người lính Tây Tiến.

Họ ra đi.

Có người trở về.

Có người nằm lại.

Nhưng tất cả đều góp phần tạo nên hình ảnh bi tráng của một thế hệ.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia khi giới thiệu về Nguyễn Như Trang cũng nhắc đến hình tượng người chiến sĩ Tây Tiến qua những câu thơ:

“...Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi.”

Đó không chỉ là hình ảnh văn học.

Đó còn là một cách để tưởng nhớ những người lính đã không trở về quê mẹ.

Một người anh hùng được gọi tên sau nhiều năm

Nguyễn Như Trang hy sinh năm 1951.

Nhưng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân chỉ được Nhà nước truy tặng cho ông vào ngày 21/10/2014.

Hơn 60 năm đã trôi qua.

Thời gian dài đến mức nhiều người thuộc thế hệ sau không còn biết người chiến sĩ ấy từng sống như thế nào.

Nhưng lịch sử không quên.

Sự hy sinh của ông được ghi nhận.

Tên tuổi của ông được nhắc lại.

Và câu chuyện về ông được kể cho những thế hệ sau.

Tượng đồng trở về quê

Một chi tiết rất xúc động trong hành trình tưởng nhớ Nguyễn Như Trang là việc gia đình và địa phương dựng tượng đồng tưởng niệm ông.

Năm 2016, họa sĩ, nhà điêu khắc Hoàng Sỹ Long sáng tác tác phẩm về Nguyễn Như Trang.

Đến tháng 4/2017, bức tượng đồng bán thân của ông được hoàn thành.

Ngày 30/4/2017, địa phương tổ chức rước tượng về xã Tự Do, huyện Lạc Sơn, nơi ông đã chiến đấu và hy sinh.

Đó là một hành động giàu ý nghĩa.

Người chiến sĩ đã nằm lại nơi xa.

Nhưng hình ảnh của ông được đưa trở về gần hơn với quê hương, với nhân dân.

Một bức tượng không chỉ để tưởng niệm

Một bức tượng có thể chỉ là một tác phẩm nghệ thuật.

Nhưng với gia đình Nguyễn Như Trang, đó còn là sự trở về.

Người con năm xưa đã không thể trở về bằng bước chân.

Ông trở về bằng hình ảnh.

Bằng ký ức.

Bằng câu chuyện.

Bằng tình cảm của đồng đội và nhân dân.

Và bằng sự ghi nhận của đất nước.

Đó cũng là cách mà nhiều thế hệ sau thực hiện lời hứa với những người đã hy sinh:

Không để họ bị lãng quên.

Từ gia đình đến đất nước

Gia đình Nguyễn Như Trang không chỉ giữ lại câu chuyện về ông.

Dịp kỷ niệm 70 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ năm 2017, gia đình còn hiến tặng một bức tượng đồng của ông cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.

Một hành động rất đẹp.

Bởi kỷ vật của một người anh hùng không chỉ thuộc về gia đình.

Nó thuộc về ký ức chung của dân tộc.

Khi một gia đình trao lại kỷ vật cho bảo tàng, câu chuyện riêng trở thành tài sản chung.

Một người con của một gia đình trở thành một phần ký ức của đất nước.

Người lính và những điều còn lại

Nguyễn Như Trang không để lại một cuộc đời dài.

Ông không có cơ hội nhìn thấy ngày chiến thắng.

Không có cơ hội chứng kiến đất nước bước sang những thời kỳ mới.

Không có cơ hội nhìn thấy quê hương thay đổi.

Nhưng ông để lại một điều lớn hơn:

Niềm tin của một thế hệ vào độc lập dân tộc.

Những người lính Tây Tiến năm ấy có thể không biết chính xác chiến tranh sẽ kết thúc khi nào.

Nhưng họ tin rằng sự hy sinh của mình có ý nghĩa.

Chính niềm tin ấy giúp họ vượt qua những ngày gian khổ nhất.

Điều đáng nhớ không chỉ là chiến công

Khi kể về một người anh hùng, chúng ta thường nói về những chiến công.

Nhưng với Nguyễn Như Trang, điều đáng nhớ còn là tuổi đời của ông.

Hai mươi mấy tuổi.

Một người trẻ.

Một người con xa quê.

Một chiến sĩ giữa núi rừng.

Một cuộc đời chưa kịp đi hết.

Điều đó khiến câu chuyện của ông trở nên gần gũi với thanh niên hôm nay.

Bởi tuổi trẻ của chúng ta cũng bắt đầu từ những năm tháng đôi mươi.

Cũng có những ước mơ.

Cũng có những dự định.

Chỉ khác rằng chúng ta may mắn được sống trong hòa bình.

Hòa bình không tự nhiên mà có

Những con đường hôm nay rất dễ đi.

Những chuyến xe có thể đưa chúng ta từ vùng này sang vùng khác chỉ trong vài giờ.

Nhưng với những người lính Tây Tiến, có những con đường phải đi bộ nhiều ngày.

Có những đoạn núi rừng hiểm trở.

Có những đêm phải ngủ giữa rừng.

Có những trận chiến không biết ngày mai còn sống hay không.

Hòa bình hôm nay vì thế không phải điều tự nhiên mà có.

Nó được đánh đổi bằng những năm tháng tuổi trẻ của rất nhiều người.

Nguyễn Như Trang là một trong những người đã trả giá cho hòa bình bằng chính mạng sống của mình.

Câu chuyện gửi đến tuổi trẻ hôm nay

Có lẽ điều thế hệ trẻ hôm nay có thể học từ Nguyễn Như Trang không phải là phải sống trong chiến tranh.

Mà là tinh thần trách nhiệm.

Khi được giao nhiệm vụ, phải cố gắng hoàn thành.

Khi gặp khó khăn, không dễ dàng bỏ cuộc.

Khi đứng trước lợi ích chung, biết đặt trách nhiệm cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân.

Và quan trọng nhất:

Biết trân trọng những gì mình đang có.

Một lớp học.

Một công việc.

Một gia đình.

Một quê hương bình yên.

Những điều tưởng như bình thường ấy đã từng là ước mơ của rất nhiều người đi trước.

Người chiến sĩ Tây Tiến vẫn còn đó

Ngày nay, Nguyễn Như Trang không còn.

Những người từng chiến đấu cùng ông cũng dần thưa vắng.

Nhưng câu chuyện về ông vẫn còn.

Trong những tài liệu lịch sử.

Trong các bảo tàng.

Trong tượng đồng được lưu giữ.

Trong ký ức của gia đình.

Và trong câu chuyện của những người làm công tác giáo dục truyền thống.

Đó là cách một người đã hy sinh hơn 70 năm trước vẫn có thể gặp thế hệ trẻ hôm nay.

Không bằng lời nói.

Mà bằng câu chuyện về cuộc đời mình.

Nguyễn Như Trang ra đi ở tuổi 24.

Ông không có một cuộc đời dài.

Nhưng cuộc đời ấy có lý tưởng.

Có trách nhiệm.

Có sự hy sinh.

Có tình đồng đội.

Và có tình yêu quê hương, đất nước.

Từ một người con của Phú Thọ, ông trở thành người chiến sĩ của chiến trường Tây Bắc.

Từ một người lính trẻ, ông trở thành một biểu tượng của những người lính Tây Tiến.

Và từ một người đã nằm lại nơi chiến trường, ông trở về với thế hệ hôm nay bằng những câu chuyện và kỷ vật được gìn giữ.

Nguyễn Như Trang – người chiến sĩ Tây Tiến đã không trở về theo con đường năm xưa, nhưng tên tuổi ông vẫn trở về trong ký ức của dân tộc.

Và có lẽ đó cũng là ý nghĩa đẹp nhất của hai chữ “trở về”.

Có người trở về bằng bước chân.

Có người trở về bằng ký ức.

Có người trở về bằng một bức tượng.

Có người trở về bằng một câu chuyện được kể lại qua nhiều thế hệ.

Nguyễn Như Trang thuộc về những người như thế.

Ông đã nằm lại giữa núi rừng Tây Bắc, nhưng câu chuyện về người chiến sĩ trẻ ấy vẫn tiếp tục sống trong lòng đất nước.