NGƯỜI CHIẾN SĨ TRẺ GIỮ TRỌN LỜI THỜI GIỮA LÒNG SÀI GÒN KHÓI LỬA
Trong suốt chiều dài lịch sử đấu tranh giải phóng của dân tộc, có những người anh hùng ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng tên tuổi và khí phách của họ đã trở thành ngọn lửa soi đường cho bao thế hệ. Họ sống như một tiếng sét rạch ngang bầu trời đen tối của chiến tranh, để lại ánh sáng bất diệt về lòng quả cảm, niềm tin và lý tưởng. Trong số ấy, người chiến sĩ biệt động Sài Gòn, Trần Văn Đang, là một trong những biểu tượng trẻ tuổi nhất, rực sáng nhất của thời hoa lửa.
Tháng 7 năm 1990, khi công trình “Chung một bóng cờ” ra đời, giới thiệu 51 nhân vật tiêu biểu của 21 năm kháng chiến chống Mỹ, thì trong số những tên tuổi xuất sắc ấy, Trần Văn Đang là người chiến sĩ hy sinh trẻ tuổi nhất. Một chàng thanh niên chỉ mới 23 tuổi, nhưng đã kịp để lại một bản anh hùng ca bất tử. Ban chỉ đạo và Ban biên tập công trình “Chung một bóng cờ” về Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập do đồng chí Nguyễn Văn Linh - cố Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng làm cố vấn; Luật sư Nguyễn Hữu Thọ - Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam làm Chủ tịch Hội đồng Chỉ đạo biên tập; Nhà báo lão thành Trần Bạch Đằng làm chủ biên, tất cả đều dành sự kính trọng đặc biệt cho những con người đã làm nên lịch sử như anh. Những trang viết khiêm tốn chỉ “chép lại một trong muôn vàn sự tích thần kỳ”, nhưng đủ để người đọc cảm nhận ngọn lửa cháy bỏng trong trái tim của một người cộng sản trẻ tuổi.
Trần Văn Đang sinh năm 1942 tại xã Long Phước, huyện Song Hồ (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long), trong một gia đình nông dân nghèo yêu nước. Cuộc sống khó khăn khiến anh phải rẽ ngang khi mới học xong trung học đệ nhất cấp; anh theo học nghề thợ điện, rồi vào Sài Gòn làm công nhân. Sài Gòn lúc ấy là nơi sôi sục của phong trào công nhân và cũng là nơi hun đúc một lớp thanh niên thành thị giàu lòng yêu nước. Giữa bối cảnh áp bức, bóc lột của chế độ ngụy quyền, Trần Văn Đang vốn ghét Mỹ, ghét chiến tranh nhanh chóng hòa mình vào các phong trào đấu tranh: đình công, bãi công, chiếm xưởng, chống đuổi nhà, chống bắt lính...
Tinh thần xông xáo, sự thông minh và lòng quả cảm đã khiến anh được những công nhân đàn anh cách mạng tín nhiệm, dìu dắt. Tháng 3 năm 1964, Đang được điều sang lực lượng Biệt động Sài Gòn, là một lực lượng thiện chiến, gan dạ, hoạt động bí mật ngay giữa lòng địch.
Từ giây phút ấy, cuộc đời anh gắn liền với những nhiệm vụ nguy hiểm. Tham gia nhiều trận đánh mưu trí, lập nên những chiến công thầm lặng. Nhưng chính nhiệm vụ ngày 20 tháng 3 năm 1965 đã trở thành bước ngoặt bi tráng của cuộc đời anh. Với chiếc xe Vespa chất 10kg thuốc nổ, anh được giao đánh vào cư xá sĩ quan Mỹ trên đường Võ Tánh (nay là Hoàng Văn Thụ), gần sân bay Tân Sơn Nhất. Nhưng kế hoạch bị lộ, và anh sa vào tay giặc.
Từ khoảnh khắc bị bắt, Trần Văn Đang bước vào một trận chiến khác, trận chiến giữa ý chí kiên cường và sự tra tấn đầy dã man. Giặc tra khảo anh bằng mọi hình thức tàn độc nhất, nhưng họ chỉ nhận lại một sự im lặng bất khuất, trung kiên, tuyệt đối không khai nửa lời. Ngược lại, anh còn vạch trần những thủ đoạn đê hèn và tội ác man rợ của địch. Anh hiểu rằng, chỉ cần dù chỉ một lời mở ra, đồng đội sẽ gặp vô cùng nguy hiểm. Và anh thà hy sinh chứ không bao giờ phản bội lý tưởng.
Ngay cả khi bị đưa ra tòa án quân sự, anh vẫn đứng hiên ngang, nhìn thẳng vào mặt quan tòa và nói vơi ngọn lửa cháy bỏng trong tim: “Tao và các đồng chí của tao làm điều chính đáng, chính nghĩa. Tao đánh bọn xâm lược và tất cả kẻ nào ngăn chặn việc đó sẽ bị tiêu diệt! Chúng bay là tay sai của đế quốc Mỹ, là bọn đánh thuê, là bọn bán nước, gây nợ máu với nhân dân, nhất định phải đền tội”. Đó không chỉ là lời nói; đó là lời kết tội đanh thép giáng thẳng vào mặt kẻ xâm lược. Trần Văn Đang luôn luôn giữ vững khí tiết của người Cộng sản, đến động viên từng người giữ vững tinh thần đấu tranh không dao động trước sự dụ dỗ, phỉnh nịnh, mua chuộc của kẻ thù. Ở tuổi đôi mươi, anh có thể chọn sự sống. Nhưng anh chối từ mọi cơ hội để được sống, được khoan hồng. Khi tên mật thám dụ dỗ, anh thét vào mặt chúng một câu vang vọng đến tận hôm nay:
“Tao chọn làm người chiến sĩ cách mạng, chiến đấu vì chính nghĩa, đánh bọn xâm lược, đấu tranh giành quyền sống cho nhân dân lao động.”
Hai tháng trong khám tử hình Chí Hòa, anh vẫn là điểm tựa tinh thần cho những người cùng bị giam giữ. Anh động viên từng người, thắp lên trong họ niềm tin vào ngày chiến thắng. 23 năm tuổi đời, nhưng khí phách ngang tầm lịch sử.
Giữa năm 1965, tình hình chiến trường miền Nam trở nên ác liệt. Mỹ thất bại liên tiếp, chuyển sang chiến lược chiến tranh cục bộ. Chúng dựng lên chính quyền quân sự đầu tiên với tên gọi Ủy ban Hành pháp ở miền Nam với hàng loạt biện pháp độc tài khát máu, trong đó có lệnh cấm mít tinh, biểu tình, tụ tập đông người... hòng khủng bố tinh thần nhân dân Sài Gòn, dọn đường cho chúng đưa quân Mỹ ào ạt vào miền Nam nước ta. Tháng 5 năm 1965, chúng lập ra pháp trường cát trước chợ Bến Thành. Và sáng 21 tháng 6 năm 1965, chúng đưa Trần Văn Đang ra hành quyết. Nhưng chúng không ngờ rằng, một thanh niên 23 tuổi lại biến pháp trường hành quyết thành một đài chứng nhân của long quả cảm, nơi tinh thần yêu nước trở thành sự bất tử.
Vừa bước xuống xe, ông đảo đồng bào, phóng viên trong và ngoài nước, tập trung tại đường Hàm Nghi và góc hông cạnh chợ Bến Thành, anh dõng dạc hô to:
“Hỡi đồng bào chợ Bến Thành! Hỡi đồng bào Sài Gòn thân yêu! Tôi là Trần Văn Đang, chiến sĩ giải phóng quân. Tôi đánh Mỹ để giải phóng dân tộc. Đồng bào hãy đoàn kết lại đập tan bè lũ bán nước và cướp nước!”
Giặc dồn anh đến trụ cát, nhưng tiếng hô vẫn vang dậy:
“Đả đảo đế quốc Mỹ! Đế quốc Mỹ cút đi! Đả đảo tập đoàn tay sai bán nước! Bọn gây nợ máu phải đền nợ máu! Đảng Lao động Việt Nam muôn năm! Nước Việt Nam hoàn toàn thống nhất muôn năm! Chúc nhân dân mạnh khỏe, bền vững đấu tranh giành thắng lợi”
Loạt đạn đầu tiên vang lên. Anh vẫn tiếp tục hô. Loạt đạn thứ hai xé gió. Anh vẫn hô đến hơi thở cuối cùng:
“Hồ Chủ tịch muôn năm! Đả đảo đế quốc Mỹ”
Và anh ngã xuống, nhưng cái chết của anh đã trở thành sự bât tử, trong tiếng hô bất khuất, trong ánh mắt kiêu hãnh của một người chiến sĩ biết rằng Tổ quốc nhất định sẽ thắng lợi. Hình ảnh ấy khiến báo Chính Luận, một tờ báo của chế độ Sài Gòn, cũng phải thừa nhận: “Trên xe bước xuống... chân đi dép và miệng còn phì phèo thuốc lá, Đang không để cho bịt mặt. Đang còn lớn tiếng hô to. “Đả đảo đế quốc Mỹ” và “Ủng hộ Hồ Chủ tịch”.
Cái chết của anh không hề khiến phong trào yêu nước chống giặc chùn bước. Ngược lại, nó thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh trong lòng người dân Sài Gòn, góp phần vào những chiến thắng nối tiếp sau đó. Ngày 6 tháng 1 năm 1978, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ký sắc lệnh truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân cho Trần Văn Đang. Tên anh được đặt cho trường học, cho đường phố tại thành phố Hồ Chí Minh, tinh thần yêu nước mãnh liệt cùng ý chí bất khuất trước kẻ thù của anh luôn soi sáng cho những thế hệ trẻ bước tiếp noi theo. Và đến nay, mỗi năm ngày 21 tháng 6, đồng đội và những người yêu nước lại tụ họp để nhớ về anh, người chiến sĩ trẻ tuổi đã hóa thân vào lịch sử.
Trần Văn Đang đã chết, nhưng không bao giờ mất. Anh sống trong từng trang sách, trong từng bài học về lòng trung kiên, trong từng trái tim người trẻ. Anh đã trở thành sự bất tử. Nhắc về Trần Văn Đang, ta lại nhớ đến “Đất nước” của Nguyễn Khoa Điềm. Đất nước này được làm nên bởi những con người biết sống và biết hi sinh vì Tổ quốc:
“Nước chúng ta
Nước những người chưa bao giờ khuất
Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xưa vọng nói về!”
Anh đã hòa vào dòng chảy của bất tử ấy, để mỗi thế hệ trẻ, khi nhìn lại, đều thấy ở anh một phần vẻ đẹp kiên trung đã góp nên hình hài đất nước hôm nay và mai sau. Và chúng ta, mỗi khi nhớ về anh, lại nhớ về một thời hoa lửa, một thời mà tuổi trẻ Việt Nam đã sống trọn vẹn nhất, đẹp đẽ nhất, vì Tổ quốc, vì nhân dân, vì độc lập thiêng liêng.
