NGƯỜI CHIẾN SĨ TRÍ THỨC KIÊN TRUNG ĐẤT GIA ĐỊNH: ĐỒNG CHÍ PHẠM VĂN CHIÊU VÀ SỨC BẬT KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM 1945
NGƯỜI CHIẾN SĨ TRÍ THỨC KIÊN TRUNG ĐẤT GIA ĐỊNH: ĐỒNG CHÍ PHẠM VĂN CHIÊU VÀ SỨC BẬT KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM 1945
Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại mảnh đất Sài Gòn - Gia Định là kết quả từ sức mạnh đại đoàn kết vô địch của quần chúng nhân dân. Thế nhưng, để sức mạnh ấy bùng nổ đúng thời cơ và giành thắng lợi trọn vẹn, không thể không nhắc đến vai trò chèo lái xuất sắc của những chiến sĩ cộng sản kiên trung. Trong số những nhà lãnh đạo kiệt xuất ngày ấy, đồng chí Phạm Văn Chiêu chính là linh hồn — người tổng công trình sư đã trực tiếp soạn thảo và chỉ đạo thực hiện kế hoạch khởi nghĩa giành chính quyền vang dội tại tỉnh Gia Định.
Đồng chí Phạm Văn Chiêu (biệt danh Bảy Chiêu) sinh ngày 16/6/1907 trong một gia đình nông dân giàu lòng yêu nước tại ấp Long Hòa, xã Long Thạnh Mỹ, huyện Thủ Đức, tỉnh Gia Định (nay thuộc Quận 9, TP. Hồ Chí Minh). Mang tư chất thông minh và hiếu học, ngay từ năm 19 tuổi, ông đã tốt nghiệp xuất sắc trường Sư phạm Sài Gòn, bắt đầu sự nghiệp dạy học tại Gò Vấp rồi trở thành Hiệu trưởng trường Tổng Hóc Môn. Suốt 16 năm đứng trên bục giảng, thầy giáo Bảy Chiêu không chỉ truyền dạy kiến thức mà còn âm thầm nhen nhóm tinh thần yêu nước, lý tưởng tiến bộ và lòng căm thù giặc sâu sắc vào tâm thức của các thế hệ học trò.
Năm 1942, do các hoạt động yêu nước bị lộ, thực dân Pháp bắt giam ông tại bót Catinat, sau đó đày qua Khám lớn Sài Gòn rồi chuyển về Biên Hòa. Chính trong những tháng ngày lao tù khắc nghiệt, được tiếp xúc với các đảng viên cộng sản, người thầy giáo yêu nước đã nhanh chóng giác ngộ chủ nghĩa Mác - Lênin. Ngay sau khi ra tù vào tháng 4/1944, ông chính thức đứng vào hàng ngũ của Đảng, tham gia hoạt động trong Xứ ủy Nam Kỳ (nhánh Tiền Phong) và nhanh chóng trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo chủ chốt tại Gia Định. Dưới sự chỉ đạo nhạy bén của Xứ ủy, đồng chí Phạm Văn Chiêu cùng các đồng chí của mình đã tích cực xây dựng, đưa lực lượng "Thanh niên Tiền phong" phát triển lớn mạnh vượt bậc, biến tổ chức này thành một mặt trận chính trị rộng khắp, tập hợp hàng vạn quần chúng nhân dân sẵn sàng chờ lệnh tổng khởi nghĩa.
Giữa tháng 8/1945, thời cơ ngàn năm có một đã đến khi phát xít Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng Minh. Tỉnh ủy Gia Định (Tiền Phong) lập tức họp khẩn, thành lập Ủy ban Khởi nghĩa giành chính quyền gồm các đồng chí: Nguyễn Văn Bảo, Phạm Văn Khung, Phạm Văn Chiêu, Phan Văn Đáng, Nguyễn Văn Tám. Với uy tín và bộ óc chiến lược sắc sảo, đồng chí Phạm Văn Chiêu được tin tưởng giao trọng trách tối quan trọng: Trực tiếp soạn thảo kế hoạch khởi nghĩa giành chính quyền cho toàn tỉnh Gia Định.
Để chuẩn bị chu toàn cho bản kế hoạch, ông cùng Ủy ban khởi nghĩa gấp rút tung cán bộ đi khắp các địa phương nắm chắc tình hình quân địch và củng cố lực lượng ta. Đồng chí Phạm Văn Chiêu đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền; ông trực tiếp chủ trì cuộc mít tinh lớn tại rạp hát Lạc Xuân (Gò Vấp) để diễn giải về Cương lĩnh của mặt trận Việt Minh. Đồng thời, các tiểu ban chuyên trách như Tuyên truyền, Binh vận, Đề phòng dịch chống cự được thành lập nhanh chóng, giúp kiềm chế triệt để lực lượng cảnh sát, binh lính địch. Khắp các ngả đường từ Gò Vấp đến các vùng nông thôn Gia Định, cờ đỏ sao vàng bay phấp phới, truyền đơn dán khắp nơi, thổi bùng ngọn lửa căm hờn và quyết tâm giành độc lập của toàn thể nhân dân.
Rạng sáng ngày 25/8/1945, cả Sài Gòn - Gia Định rung chuyển trước sức mạnh của làn sóng cách mạng. Hàng vạn quần chúng từ Hóc Môn, Bà Điểm, Đức Hòa, Thủ Đức, Gò Vấp xếp hàng chỉnh tề, mang theo băng rôn, khẩu hiệu và các đội vũ trang hộ vệ nườm nượp đổ về trung tâm Sài Gòn. Đoàn biểu tình của Hóc Môn và Bà Điểm rầm rộ nhập lại tại đại lộ Norodom (đường Lê Duẩn ngày nay), hòa cùng dòng người từ các tỉnh lân cận tạo thành một biển người mênh mông, hô vang khẩu hiệu giành chính quyền.
Ngay sau cuộc mít tinh lịch sử tại Sài Gòn, chiều cùng ngày, đoàn biểu tình tỉnh Gia Định lập tức quay về bao vây Tòa bố Gia Định (Dinh Tỉnh trưởng, nay thuộc số 6 Phan Đăng Lưu). Trước khí thế ngút trời và áp lực nghẹt thở của quần chúng, Tỉnh trưởng Nguyễn Phước Lộc khiếp sợ, run rẩy ký biên bản bàn giao toàn bộ chính quyền. Đúng 14 giờ ngày 25/8/1945, lá cờ đỏ sao vàng kiêu hãnh tung bay trên nóc Tòa bố Gia Định.
Tiếp đà thắng lợi, làn sóng khởi nghĩa tràn về các quận huyện: Quận trưởng Gò Vấp Tạ Nhật Tứ đầu hàng; tại Thủ Đức, lực lượng Thanh niên Tiền phong vũ trang ép Quận trưởng Trần Văn Viễn nộp toàn bộ ấn tín và vũ khí vào lúc 16 giờ. Đến chiều ngày 26/8, quận Hóc Môn cũng hoàn toàn về tay cách mạng khi Quận Huân chấp nhận bàn giao trọn vẹn sổ sách cùng một trung đội lính khố xanh. Do vị trí địa lý cách trở, muộn hơn một chút, nhân dân Cần Giờ cũng đồng loạt nổi dậy, đập tan đồn bót Nhật, hoàn thành bức tranh thắng lợi toàn diện cho tỉnh Gia Định mà không tốn một giọt máu.
Khởi nghĩa Tháng Tám tại Sài Gòn - Gia Định thành công vang dội là minh chứng hùng hồn cho sự kết hợp tài tình giữa đấu tranh chính trị và vũ trang, tạo tiền đề quyết định cho thắng lợi chung tại Nam Bộ. Ghi nhận công lao và tài năng xuất chúng của người tổng công trình sư bản kế hoạch khởi nghĩa, ngày 23/9/1945, đồng chí Phạm Văn Chiêu được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính đầu tiên của tỉnh Gia Định. Ông tiếp tục cống hiến trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.
Năm 1991, trái tim của người chiến sĩ trí thức kiên trung Phạm Văn Chiêu ngừng đập ở tuổi 84. Để tỏ lòng tri ân sâu sắc trước những cống hiến vĩ đại của ông, Đảng và Nhà nước đã trân trọng trao tặng Huân chương Độc lập. Di sản của thầy giáo Bảy Chiêu vẫn sống mãi cùng thời gian khi tên của ông được đặt cho những con đường, những ngôi trường khang trang giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh, nhắc nhở thế hệ mai sau về một tấm gương sáng ngời của một trí thức dấn thân, trọn đời vì nước vì dân.
